Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 3459/13, wydanym w sprawie ze skargi "B.L." W.S.i Sz. S.A. w L. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 czerwca 2012 r. nr Sp.. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy, oddalił skargę.
Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
W latach 50-tych ubiegłego wieku powstało Z. W. S. i Sz. "B.", w ramach którego funkcjonowały trzy niezależne przedsiębiorstwa państwowe, to jest wytwórnie z W., L. i K.które następnie zostały skomercjalizowane i przekształcone w spółki prawa handlowego. Jeszcze przed komercjalizacją tych przedsiębiorstw Urząd Patentowy decyzją z dnia 15 września 1992 r. zarejestrował na rzecz W.S. i Sz. w W. znak towarowy "SiS BIOMED" o numerze R-., którego ochrona trwała od 7 listopada 1990 r.
W dniu 1 lipca 1994 r. W. S.i Sz. w W. oraz W.S.i Sz. w L., której następczynią prawną jest "BI.-L. W. S. i Sz.S.A. w L., dalej "skarżąca", zawarły umowę licencyjną, na mocy której W. z L. uzyskała prawo do używania wspomnianego znaku towarowego w części dotyczącej słowa "BIOMED".
Prawo z rejestracji znaku towarowego SiS BIOMED o numerze., o którym wyżej mowa, wygasło w dniu 7 listopada 2000 r. W ślad za tym, aczkolwiek dopiero pismem z dnia 3 listopada 2010 r., W. S. i Sz. w W.wypowiedziała umowę licencyjną z dnia 1 lipca 1994 r.
W międzyczasie W.S.i Sz.w W. zgłosiła do ochrony w Urzędzie Patentowym i uzyskała rejestrację znaku towarowego słowno-graficznego "SIS BIOMED". w zmienionej formie graficznej, z pierwszeństwem od dnia 2 czerwca 1993 r. Z kolei skarżąca zgłosiła do ochrony w Urzędzie Patentowym i decyzją z dnia 19 stycznia 1998 r. uzyskała prawo z rejestracji znaku towarowego "BIOMED LUBLIN" R-., z pierwszeństwem od dnia 15 marca 1994 r. Oba te znaki były przeznaczone do oznaczania towarów m.in. w klasie 5. Decyzje przyznające prawa rejestracji z tych znaków, co wymaga podkreślenia, nadal funkcjonują w obrocie prawnym
W dniu 10 października 2005 r. skarżąca zgłosiła do ochrony sporny znak słowno-graficzny "BIOMED LUBLIN" dla oznaczania m.in. towarów w klasie 5. Decyzją Urzędu Patentowego z dnia 29 czerwca 2007 r. Urząd Patentowy udzielił skarżącej prawo ochronne na wspomniany znak "BIOMED LUBLIN" R-..
W.S. i Sz. "B." w W., dalej "wnioskodawczyni", nie zgodziła się z przyznaniem skarżącej prawa ochronnego na znak "BIOMED LUBLIN" R-. i pismem z dnia 9 grudnia 2010 r. złożyła do Urzędu Patentowego, działającego w trybie spornym", wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na ten znak.
W odpowiedzi na powyższy wniosek, wnosząc o jego oddalenie, skarżąca akcentowała używanie przez nią spornego znaku od ponad 40 lat, a także wskazywała na przysługującą jej ochronę znaku "BIOMED LUBLIN" R-., z pierwszeństwem od dnia 15 marca 1994 r. Podnosiła także okoliczność wygaszenia od dnia 7 listopada 1990 r. prawa z rejestracji znaku wnioskodawczyni "SiS BIOMED" o numerze R-., stanowiącego podstawę zawarcia wspomnianej umowy licencyjnej.
Ponadto, według skarżącej, przeszkodą dla uwzględnienia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy, jest m.in. przepis art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm. dalej "p.w.p.). Zgodnie z tym przepisem, z wnioskiem o unieważnienie prawa ochronnego nie można wystąpić z powodu kolizji z wcześniejszym znakiem bądź naruszenia praw osobistych lub majątkowych wnioskodawcy, jeżeli przez okres pięciu kolejnych lat używania zarejestrowanego znaku wnioskodawca, będąc świadomym jego używania, nie sprzeciwiał się temu.
Wskazaną na wstępie decyzją Urząd Patentowy unieważnił prawo ochronne na znak towarowy "BIOMED LUBLIN" o numerze R-w części dotyczącej towarów zawartych w klasie 5.
Materialnoprawną podstawę decyzji unieważniającej wspomniane prawo ochronne stanowił przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W myśl tego przepisu, nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego zarejestrowanego lub zgłoszonego do rejestracji (o ile znak taki zostanie zarejestrowany) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli jego używanie spowodować może wśród części odbiorców błąd polegający w szczególności na skojarzeniu między znakami.
Zdaniem organu przeciwstawione znaki służą do oznaczania podobnych towarów.
Przechodząc do oceny podobieństwa oznaczeń Urząd Patentowy dokonał tej analizy z uwzględnieniem trzech płaszczyzn postrzegania - wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej. Mając na uwadze całościową ocenę znaku towarowego, istotne znaczenie dla tej oceny mają proporcje w sile odróżniającej poszczególnych elementów, a także ich oryginalność, rozmiar i miejsce w znaku. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny wyrażonym przez prof. M. K., przy dokonywaniu takiej analizy należy uwzględniać "(...) ogólne wrażenie, jakie oba porównywane oznaczenia wywierają na odbiorcę. Zasada ta opiera się na spostrzeżeniu, że dla nabywcy decydujące znaczenie mają zbieżne elementy obu oznaczeń. Jest to usprawiedliwione z psychologicznego punktu widzenia, gdyż nabywca zachowuje w pamięci jedynie ogólny zarys oznaczenia, którego poszukuje. Kieruje się więc przy wyborze jedynie pewnymi przewodnimi elementami oznaczenia, z pominięciem drobnych rozbieżności..." (M. K: Niebezpieczeństwo wprowadzania w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów w prawie znaków towarowych, ZNUJ 28/1982, str. 48).
Odnosząc powyższe uwagi do realiów sprawy, jak wskazał organ, obydwa znaki zawierają oprawę graficzną, niemniej jednak jest ona niewystarczająca dla wyeliminowania ryzyka konfuzji w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p.
Mimo występujących pomiędzy znakami różnic w postaci odmiennej oprawy graficznej i dodatkowych elementów słownych w obydwu znakach to właśnie zbieżne słowo "biomed", zajmując dominującą pozycję i stanowiąc o zdolności odróżniającej tych znaków, przesądzając o ich kolizyjnym podobieństwie. Zdaniem organu, występujący w centralnej części znaku, fantazyjny, łatwo zauważalny i dobrze słyszalny podczas wymowy znaku element słowny "biomed" jest najlepiej postrzeganym i najłatwiej przyswajanym przez odbiorców elementem spornego znaku słowno-graficznego "BIOMED LUBLIN" o numerze R-Element ten, w ocenie organu, ma decydujące znaczenie dla odbiorców spotykających się ze spornym oznaczeniem w obrocie gospodarczym, a jednocześnie będąc identycznym z odróżniającym elementem w znaku przeciwstawionym "SiS BIOMED" świadczy o podobieństwie znaków. Dlatego istnieje realne ryzyko, że porównywane oznaczenia mogą być mylone w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego, gdyż zbieżny, identyczny i odróżniający człon słowny "biomed" występujący w tych znakach może błędnie sugerować, że znak "BIOMED LUBLIN" jest odmianą zarejestrowanego z wcześniejszym pierwszeństwem znaku "SiS BIOMED".
Nawet przy założeniu, że odbiorcy odróżnią te znaki jako oznaczenia towarów pochodzących od różnych przedsiębiorstw, z uwagi na wspomnianą zbieżność elementu odróżniającego "BIOMED" mogą błędnie przypuszczać, że uprawniony ze spornego prawa pozostaje z wnioskodawcą w związkach organizacyjnych, gospodarczych lub prawnych.
Z powyższych względów w ocenie Urzędu Patentowego sporny znak naruszył przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., gdyż jest on podobny do przeciwstawionego znaku wnioskodawczyni "SIS BIOMED", z wcześniejszym pierwszeństwem od dnia 2 czerwca 1993 r.
Urząd Patentowy nie uwzględnił zarzutów skarżącej, według której legalnie używa oznaczenia "BIOMED", gdyż jest uprawnioną do funkcjonującego w obrocie prawnym znaku "BIOMED LUBLIN" o numerze R-, z pierwszeństwem od dnia 15 marca 1994 r. Jak wskazał organ kwestia ochrony tego znaku towarowego nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, dlatego też pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności podniesionego w niniejszym postępowaniu zarzutu opartego na tym znaku. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest bowiem prawo ochronne na sporny znak towarowy o numerze R-, którego udzielenie podlega w tym postępowaniu indywidualnej ocenie, niezależnie od wcześniejszych znaków towarowych zarejestrowanych na rzecz uprawnionej ze spornego prawa.
Organ nie podzielił także stanowiska skarżącej, powołującej się na przepis art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy został złożony w dniu 13 grudnia 2010 r., a więc przed upływem pięciu lat od rejestracji tego znaku.
Z omawianych względów, o czym była już mowa, Urząd Patentowy unieważnił prawo ochronne na znak towarowy "BIOMED LUBLIN" o numerze R- w części dotyczącej towarów zawartych w klasie 5.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącej, podzielając w całej rozciągłości stanowisko Urzędu Patentowego. W szczególności Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa w stanowisku organu co do istnienia podobieństwa, w rozumieniu przepisu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., pomiędzy spornym znakiem skarżącej "BIOMED LUBLIN" R-, z pierwszeństwem od dnia 10 października 2005 r., a znakiem wnioskodawczyni "SIS BIOMED" R-, z pierwszeństwem od dnia 2 czerwca 1993 r. Zaaprobował też pogląd organu co do braku podstaw dla uwzględnienia stanowiska skarżącej, wywodzącej swoje prawa ze znaku "BIOMED LUBLIN" R-. Nie wniósł także zastrzeżeń wobec argumentacji organu o braku podstaw zastosowania w sprawie przepisu art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p.
Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarga kasacyjna oparta jest na obu podstawach zaskarżenia wskazanych w przepisie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając w pierwszej kolejności naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w treści uzasadnienia skarżonego wyroku do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów postępowania;
- 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie interesu prawnego wnioskodawcy okolicznościami, które w rzeczywistości nie wystąpiły w stanie faktycznym sprawy;
- 3. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów postępowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy nieprawidłowo zbadał stan faktyczny, pomijając fakt równoczesnego i "pokojowego" posługiwania sią oznaczeniem "BIOMED" przez trzy wytwórnie surowic i szczepionek (w W., L.i K.przez kilkadziesiąt lat;
- 4. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów postępowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy nieprawidłowo zbadał stan faktyczny, ponieważ nie uwzględnił percepcji właściwego przeciętnego odbiorcy, który - jako osoba należycie poinformowana, uważna i racjonalna - ma świadomość długoletniego funkcjonowania elementu "BIOMED" w działalności gospodarczej trzech znaczących polskich wytwórni surowic i szczepionek i nie wiąże tego oznaczenia tylko z towarami pochodzącymi z przedsiębiorstwa Uczestnika postępowania;
- 5. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów postępowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy nieprawidłowo zbadał stan faktyczny, pomijając znaczenie istotnych różnic w przeciwstawionych znakach.
Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt. 1 p.p.s.a.), a mianowicie:
- 1. art. 164 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, a to przez uznanie interesu prawnego wnioskodawcy w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy "BIOMED LUBLIN" (R-), pomimo że wnioskodawca nigdy nie legitymował się tym interesem;
- 2. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię, a to przez wadliwe przyjęcie że - w ramach ustalania niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd na tle w/w przepisu - ocena podobieństwa towarów ma wpływ na ocenę podobieństwa znaków w ten sposób, że "im bardziej podobne towary w porównywanych znakach, tym większa możliwość uznani znaków za podobne";
- 3. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez błędną wykładnię poprzez przyjęcie, że nie przeprowadza się całościowej oceny podobieństwa przeciwstawionych znaków - w kontekście ogólnej oceny niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd - gdy znak zawiera element istotnie odróżniający;
- 4. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez błędne zastosowanie, a to przez przyjęcie niewłaściwej percepcji przeciętnego odbiorcy, tj. podmiotu profesjonalnego, który działając na rynku usług medycznych powiąże oznaczenie "BIOMED" wyłącznie z wnioskodawcą, pomimo równoczesnego i "pokojowego" używania przez kilkadziesiąt lat oznaczenia "BIOMED" przez trzy wytwórnie surowic i szczepionek (w W., L. i K.);
- 5. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to przez brak uwzględnienia wszystkich czynników istotnych przy ocenie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd w rozumieniu tego przepisu;
- 6. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez błędne zastosowanie, a to przez uznanie tego przepisu jako podstawy unieważnienia prawa ochronnego na znak skarżącej z elementem "BIOMED"; pomimo że przeciwstawienie znakowi skarżącej wcześniejszego znaku wnioskodawcy z tym samym elementem stanowiło nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna posiada mankamenty. Nie zawiera wszystkich istotnych zarzutów, które na tle przedstawionego stanu faktycznego należało podnieść, jak i brakuje jej precyzji w już postawionych zarzutach. Niemniej, w świetle stanowiska wyrażonego w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010/1/1, LEX nr 524941), mankamenty niniejszej skargi kasacyjnej nie dyskwalifikują jej w całości, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny może samodzielnie zidentyfikować przynajmniej jeden zarzut naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji. Taka sytuacja w sprawie wchodzi w grę. Z tych względów skarga kasacyjna, mimo wspomnianych mankamentów, może zostać merytorycznie rozpoznana.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak dostatecznego odniesienia się w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów postępowania. Odnosi się to w szczególności do omawianej kwestii nie wzięcia pod uwagę faktu posiadania przez skarżącą prawa podmiotowego do znaku towarowego "BIOMED LUBLIN" R-. z pierwszeństwem od dnia 15 marca 1994 r., które to elementy słowne zawiera sporny słowno-graficzny znak "BIOMED LUBLIN" R-., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Błędny jest zaaprobowany przez Sąd pierwszej instancji powód odmowy rozpoznania przez Urząd Patentowy powyższego zarzutu. Trudno zgodzić się z argumentacją organu, sprowadzającą się do tego, że skoro przedmiotem wszczętego przez wnioskodawcę postępowania o unieważnienie prawa ochronnego jest znak skarżącej R-. to dla potrzeb oddalenia tego wniosku skarżąca nie może poszukiwać argumentów opartych na innym znaku ("BIOMED LUBLIN" R-.), niż ten, który stanowi przedmiot postępowania spornego. Wprawdzie w postępowaniu spornym (art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p.) wnioskodawca określa znak towarowy, stanowiący przedmiot postępowania o unieważnienie wynikającego z niego prawa ochronnego, jednakże już nie decyduje o linii obrony podmiotu uprawnionego z tego znaku. W żadnym zaś razie Urząd Patentowy, jak i zresztą wnioskodawca, nie mogą ograniczać podmiotu uprawnionego ze spornego prawa ochronnego w przedstawianiu środków dowodowych, jakie uzna za konieczne dla oddalenia żądania wnioskodawcy.
W realiach sprawy powołanie się skarżącej na znak "BIOMED LUBLIN" R-. miało na celu nie ochronę tego znaku, jak to wadliwie przyjął Urząd Patentowy i zaakceptował Sąd pierwszej instancji, lecz było to podyktowane wykazaniem się przez skarżącą prawem do używania w spornym znaku oznaczenia "BIOMED LUBLIN", które to prawo przysługiwało skarżącej już znacznie wcześniej, bo od dnia 15 marca 1994 r., czego dowodem jest właśnie znak "BIOMED LUBLIN" R-., mający walor dokumentu urzędowego (art. 76 k.p.a.). Do tego zaś dowodu, z naruszeniem przepisów postępowania, nie odniósł się Urząd Patentowy, co zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Dlatego, nie obejmując w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska skarżącej w powyższej kwestii, Sąd pierwszej instancji naruszył przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji dokona także kontroli prawidłowości stanowiska Urzędu Patentowego w zakresie przepisu art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p., na który powoływała się skarżącą w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym, co również może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadnicza rozbieżność między organem, wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji a skarżącą (na co wskazuje jej załącznik do protokołu rozprawy z dnia 15 czerwca 2012 r., a także stanowisko prezentowane na rozprawie) sprowadza się do tego, czy w realiach sprawy, na gruncie przepisu art. 165 ust. 1 pkt 1 p.w.p., pięcioletni okres używania zarejestrowanego znaku, o którym mowa w tym przepisie, powinien być odnoszony do spornego znaku, czy też znaku "BIOMED LUBLIN" R-., zarejestrowanego na rzecz skarżącej z pierwszeństwem od dnia 15 marca 1994 r., w sytuacji, gdy oba te znaki zawierały sporne oznaczenie "BIOMED".
Bez wszechstronnego odniesienia się do powyższych kwestii przedwczesna jest ocena trafności zaskarżonej decyzji zaakceptowanej przez Sąd pierwszej instancji.
W tym stanie sprawy, stosownie do przepisu art. 185 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.