Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 227/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2014 roku o nr [...] w części w której odmawia przyznania płatności cukrowej, a także zasądził od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, oraz określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Prezentując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji wskazał, że w dniu 13 maja 2013 r. Z. D. (zwany dalej skarżącym) złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., wniosek o przyznanie płatności na rok 2013. Do wniosku dołączył m.in. oświadczenie o uprawie zbóż, akt notarialny, decyzję o przyznaniu emerytury rolniczej na rzecz J. D., oraz umowę kontraktacji buraków cukrowych, zawartą przez J. D. Skarżący zadeklarował do płatności działki ewidencyjne o wskazanych nr i łącznej powierzchni do udzielenia płatności, wynoszącej 22,78 ha w ramach Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO), 19,79 ha w ramach Uzupełniającej Płatności Obszarowej — do powierzchni upraw podstawowych (UPO), 2,88 ha w ramach Płatności Uzupełniającej (PU) do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Pismem z dnia 28 marca 2014 r. J. D., (z którym podpisana została umowa kontraktacji buraków cukrowych), w odpowiedzi na wezwanie kierownika BP ARiMR oświadczył, iż gospodarstwo rolne będące jego własnością, przekazane w związku z rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, oprócz osoby wskazanej w akcie notarialnym z dnia 21 lipca 2011 r. potencjalnie może dziedziczyć jego siostra, T. D. Decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. przyznał skarżącemu jednolitą płatność obszarową w wysokości 21.982,63 zł, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni upraw podstawowych w wysokości 2.661,14 zł oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 663,83 zł do wnioskowanych powierzchni oraz odmówił przyznania płatności cukrowej.
W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że wraz z wnioskiem skarżący przedłożył dokumenty poświadczające przejęcie części gospodarstwa rolnego J. D., z którym w 2006 r. została zawarta umowa kontraktacji buraków cukrowych, a zakontraktowana ilość buraków cukrowych wynosi 70,489 ton. Organ wskazał nadto, że należało ocenić, w jakiej grupie spadkobierców skarżący jest spadkobiercą przewidywanym. W ocenie organu umowa dożywocia nie jest tożsama w skutkach z umową zrzeczenia się dziedziczenia po spadkodawcy. Oświadczenie siostry J. D. — matki skarżącego — o odrzuceniu spadku w przypadku dziedziczenia ustawowego nie spełnia wymogów z art. 1048 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121, dalej: K.c.). Przed skarżącym wśród grupy spadkobierców ustawowych w pierwszej kolejności warunek bycia "spadkobiercą przewidywanym" spełnia jego matka — siostra J. D., T. D. Zdaniem organu skarżący nie spełnił zatem warunku wynikającego z treści art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1164, ze zm., zwanej dalej: "ustawą o płatnościach").
Ze stanowiskiem tym nie zgodził się skarżący, który w odwołaniu od powyższej decyzji w części odmawiającej przyznania płatności cukrowej przede wszystkim podniósł, iż kręgu potencjalnych spadkobierców nie należy zawężać do dziedziczących w pierwszej kolejności. W jego ocenie uprawnionym do przejęcia płatności cukrowej na podstawie art. 24 ustawy i płatnościach jest każdy z potencjalnych spadkobierców ustawowych, niezależnie od udziału, jaki by mu przypadł.
Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że przedstawione przez skarżącego dokumenty zapewniają matce strony — T. D., siostrze zbywcy gospodarstwa oraz zbywcy gospodarstwa rolnego — J. D. dożywotnie utrzymanie i nie mają wpływu na uprawnienie skarżącego do przyznania płatności cukrowej. Z dokumentów tych zdaniem organu odwoławczego nie wynika by T. D. zrzekła się dziedziczenia po bracie — J. D. Tym samym jak uznał skarżący nie spełnia warunku z art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o stwierdzenie jej nieważności ewentualnie o jej uchylenie w oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz o zasądzenie kosztów. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach, poprzez przyjęcie, że nie jest on spadkobiercą przewidywanym, podczas gdy wykładnia językowa nie ogranicza spadkobierców do dziedziczących w pierwszej kolejności, art. 24 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w zw. z art. 931, 932, 1058, 1059 i 1062 K.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie przepisów szczególnych dotyczących dziedziczenia gospodarstwa rolnego, naruszenie art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach poprzez jego niezastosowanie, podczas przekazanie gospodarstwa rolnego skarżącemu w drodze umowy dożywocia należy zaliczyć jako inne zdarzenie skutkujące przekazaniem gospodarstwa rolnego w drodze następstwa prawnego.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wykładnia językowa art. 24 ust. 1a pkt 3 nie wymaga ustalania kolejności dziedziczenia ustawowego i skarżący jako zstępny rodzeństwa mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. Obowiązek takiego ustalenia nie wynika również z § 11 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1518). Organ pominął również przepisy szczególne dziedziczenia gospodarstw rolnych (w szczególności art. 1058, 1059, 1062 K.c.) ograniczając ustalenia prawne do oświadczenia J. D., zgodnie z którym do potencjalnych spadkobierców należy jego siostra. Ponadto organ nawet nie rozważył zastosowania w niniejszej sprawie art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za uzasadnioną. Zakreślając istotę sporu wskazał, że sprowadza się ona do oceny spełnienia przez skarżącego wymogu uprawniającego go do przyznania płatności cukrowej.
Następnie odnosząc poczynione przez organ ustalenia, a w pełni przez Sąd meritii zaakceptowane, do regulacji prawnych przedmiotu wskazał, że myśl art. 24 ust.1a pkt 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatność cukrowa przysługuje również wtedy gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. Podniósł także, że zgodnie z art. 908 § K.c. dożywocie można zastrzec także na rzecz osoby bliskiej zbywcy nieruchomości.
Zdaniem Sądu I instancji taka sytuacja niewątpliwie miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż na podstawie art. 910 § 1 K.c. przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia, zaś do takiego obciążenia stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych. Właścicielem nieruchomości od chwili jej obciążenia prawem dożywocia, tj. od dnia 21 lipca 2011 r., był skarżący. Jednocześnie Sąd wyjaśnił, że na podstawie art. 922 § 1 i 2 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na jedną lub kilka osób z chwilą jego śmierci, natomiast nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Podkreślił przy tym, że prawo własności nieruchomości przeszło na skarżącego z chwilą obciążenia nieruchomości prawem dożywocia, a tym samym nieruchomość ta nie należy do spadku.
Ponadto wyeksponował, że prawo dożywocia jest prawem majątkowym o charakterze osobistym. W tych okolicznościach uznał, że rację miał skarżący wskazując, iż organ nie rozważył art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach. Zgodnie z zawartą w przytoczonych powyżej przepisach regulacją płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z poprzednikiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową, który stał się jego następcą prawnym w wyniku rozwiązania albo przekształcenia albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 22 ust. 1 tej ustawy. Przejście własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia jest wskazanym "innym zdarzeniem prawnym, odmiennym od wskazanego w art. 24 ust. 1a pkt 2 spadkobrania oraz przekazania "przewidywanemu spadkobiercy" na podstawie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach.
Nie bez znaczenia zdaniem Sądu I instancji pozostaje również fakt, że skarżący faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne w zakresie objętym wnioskiem o dopłatę za rok 2013, w tym w części objętej dopłatą cukrową.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, iż przejęcie własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia jest "innym zdarzeniem prawnym" odmiennym od wskazanego w art. 24 ust. 1a pkt 2 spadkobrania oraz przekazania "przewidzianemu spadkobiercy" podstawie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach, podczas gdy użyty w ww. przepisie zwrot "inne zdarzenie prawne" należy rozumieć jako zdarzenia prawne kończące byt prawny rolnika będącego osobą prawną.
Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania granicami skargi kasacyjnej, co wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zatem sprawę nie w jej całokształcie, jak ma to miejsce przy kontroli sprawowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, lecz wyłącznie pod kątem przepisów wskazanych w kasacji, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Wyłącznym zarzutem, jaki sformułował autor skargi kasacyjnej był — jak wskazano powyżej — zrzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach poprzez jego błędne zastosowanie. Zdaniem kasatora, wadliwy jest pogląd Sądu I instancji, iż przejęcie własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia jest "innym zdarzeniem prawnym" odmiennym od wskazanego w art. 24 ust. 1a pkt 2 spadkobrania oraz przekazania "przewidzianemu spadkobiercy" podstawie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej zwrot "inne zdarzenie prawne" należy rozumieć jako zdarzenia prawne kończące byt prawny rolnika będącego osobą prawną. W jego ocenie przepis ten reguluje sytuację następstwa prawnego wynikającego ze zdarzeń prawnych takich jak: "przekształcenie" czy "rozwiązanie", czyli form zakończenia bytu prawnego podmiotów innych niż osoby fizyczne.
Ze stanowiskiem kasatora nie można się zgodzić, a krytykowany pogląd Sądu I instancji, oparty na niekwestionowanym stanie faktycznym i poprawnej analizie przepisów prawnych należy uznać za prawidłowy.
Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia, zaś do takiego obciążenia stosuje się odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych. Zatem w przedmiotowej sprawie, co wymaga podkreślenia, właścicielem nieruchomości od chwili jej obciążenia prawem dożywocia, tj. od dnia 21 lipca 2011 r., był skarżący. Prawo własności nieruchomości, czego nie dostrzega kasator, przeszło z chwilą obciążenia nieruchomości prawem dożywocia na skarżącego. Konsekwencją tego nieruchomość tak obciążona nie należy do spadku. Prawo dożywocia jest prawem majątkowym o charakterze osobistym. Prawa dożywotnika wygasają wraz z jego śmiercią, a więc nie wchodzą w skład spadku po zmarłym dożywotniku.
Co najważniejsze, a co podkreślił Sąd I instancji — powołując się na 24 ust. 1a pkt 2a ustawy — płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z poprzednikiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową, który stał się jego następcą prawnym w wyniku rozwiązania albo przekształcenia albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 22 ust. 1 tej ustawy. Zatem rację ma Sąd I instancyjny wskazując, że normodawca explicite wymienił różne zdarzenia nazwane jak: "rozwiązanie", "przekształcenie", jak i nienazwane, czyli "inne zdarzenie prawne" stanowiące o ziszczeniu się warunku "następstwa prawnego". Prawodawca w art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy wskazał podmiot uprawniony będący, jak określił, "następcą prawnym" w wyniku rozwiązania albo przekształcenia albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 22 ust. 1 tej ustawy.
Tym samym nie ograniczył tych zdarzeń, jak uznaje kasator, do "podmiotów innych niż osoby fizyczne". Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że przejście własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia jest wskazanym "innym zdarzeniem prawnym", odmiennym od unormowanego w art. 24 ust. 1a pkt 2 spadkobrania oraz przekazania "przewidywanemu spadkobiercy" na podstawie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach.
W tym miejscu wypada odwołać się do poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt III CSK 39/10, a przypomnianego w wyroku NSA z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2429/14 — co z uwagi na przedmiot sporu, na zasadach analogii wobec skutków i następstwa prawnego umowy "dożywocia" i "darowizny", ma istotne znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Umowy te bowiem pozwalają na przeniesienie własności nieruchomości. Różnice między nimi przejawiają się przede wszystkim w kwestii odpłatności (darowizny dokonuje się pod tytułem darmym, dożywocia w zamian za zapewnienie opieki), różne są również obowiązki podatkowe związane z obydwoma umowami, co jednakże jest w niniejszej sprawie prawnie obojętne
W przytoczonych powyżej orzeczeniach Sądy podniosły, że użyte w art. 1039 § 1 Kodeksu cywilnego określenie "darowizna" należy rozumieć wszelkie przysporzenia dokonane pod tytułem darmym, które za życia spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy i stały się własnością tego ostatniego. Zatem dla właściwego odkodowania norm art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy istotne znaczenie ma nie tyle sposób dokonania przysporzenia ile wejście w prawa poprzednika. Tym samym znaczenie ma skutek prawny w postaci nabycia prawa (własności) do uzyskanych wskutek tegoż przysporzenia składników ruchomych czy nieruchomości, stanowiących de facto o ziszczeniu się warunku "następstwa prawnego".
Zgodnie z art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy o płatnościach, płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z poprzednikiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową, który stał się jego następcą prawnym w wyniku rozwiązania albo przekształcenia albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 22 ust. 1.
W tym miejscu jawi się uwaga, że w Polsce płatność cukrowa została wprowadzona ustawą z dnia 25 kwietnia 2006 r. o zmianie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. nr 92, poz. 638), następnie uchyloną przez obowiązującą obecnie ustawę z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Płatność cukrowa jest płatnością ustaloną w ramach wspólnej polityki rolnej UE. W art. 126 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009 wskazano, że w przypadku, gdy nowe państwo członkowskie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 143ba rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. U. UE. L. 2003. 270.1. ze zm., dalej: rozporządzenie nr 1782/2003), przyznaje ono oddzielną płatność z tytułu cukru rolnikom kwalifikującym się w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej.
Płatność ta przyznawana jest na podstawie kryteriów przyjętych przez dane państwa członkowskie w roku 2006 i 2007. Przepis art. 143ba tiret 1 rozporządzenia nr 1782/2003 stwarzał nowym państwom członkowskim stosującym system jednolitych płatności obszarowych możliwość zadecydowania, do dnia 30 kwietnia 2006 r., o przyznaniu rolnikom kwalifikującym się w ramach systemu jednolitych płatności obszarowych oddzielnej płatności z tytułu cukru za lata 2006-2010. Obecnie obowiązujące rozporządzenie nr 73/2009 w art. 130 ust. 3 zawiera regulację analogiczną do treści art. 143 ba rozporządzenia nr 1782/2003 dlatego też wyrażone w tym przedmiocie poglądy i zapadłe na ich podstawie orzeczenia zachowują na aktualności.
W orzeczeniach tych wskazywano, że jak wynika z zestawienia przywołanych przepisów krajowych oraz treści art. 130 rozporządzenia nr 73/2009, regulacje krajowe wprowadzają dodatkowe warunki do uzyskania płatności cukrowej, nieznane przepisom unijnym, zob. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 565/12, z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2429/14 (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA).
Rację ma zatem Sąd I instancji stwierdzając, że organ nie rozważył art. 24 ust. 1a pkt 2a ustawy płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i użytego w nim zwrotu "innego zdarzenia prawnego" — jako przesłanki uprawniającej do uzyskania przedmiotowej płatności, w sekwencji zdarzeń podmiotowo - przedmiotowych zaistniałych w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu meritii przejście własności nieruchomości w drodze umowy dożywocia jest "innym zdarzeniem prawnym", odmiennym od wskazanego w art. 24 ust. 1a pkt 2 spadkobrania oraz przekazania "przewidywanemu spadkobiercy" na podstawie art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach. Zasadnie Sąd I instancji podniósł przy tym, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne w zakresie objętym wnioskiem o dopłatę za rok 2013, w tym w części objętej dopłatą cukrową.
W ocenie NSA nie może budzić wątpliwości, że Z. D. wywodzi swoje uprawnienia (interes prawny ale i faktyczny) z bezspornego i de facto na żadnym etapie nie kwestionowanego przez kasatora następstwa prawnego będącego konsekwencją prawnie skutecznej — wszak ważnej i obowiązującej — umowy dożywocia z J. D. Zatem posiada, jako następca prawny, tytuł prawny do uzyskania płatności cukrowanej. W sprawie, co ważne, nie jest kontestowane, a wyłącznie odmienne interpretowane w aspekcie przesłanek uprawniających do uzyskania spornej płatności, że legitymuje się on po pierwsze - dokumentem potwierdzającym jego status jako następcy prawnego rolnika wnioskującego o płatność cukrową, którym stał wskutek zawartej umowy dożywocia i po drugie umową dostawy zawartą przez jego poprzednika, czyli J. D. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 sierpnia 2006 r. sygn. akt II GSK OSK 56/06, że "(....) Polskie prawo opiera dziedziczenie na zasadzie sukcesji generalnej, gdzie prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób (art. 922 K.c.). Faktem jest, iż prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, jak również prawa, które z chwilą śmierci zmarłego przechodzą na określone osoby, nie należą do spadku (art. 922 § 2 k.c.)".
Mając powyższe na uwadze jawi się konstatacja, czego jakby nie dostrzega kasator, że prawo spadkowe reguluje wiele form rozdysponowania majątkiem na wypadek śmierci. Umowa dożywocia jest szczególnym rodzajem umowy, która przenosi własność nieruchomości na osobę trzecią, zawierając jednak elementy ograniczonego prawa rzeczowego a mianowicie służebności. Inaczej mówiąc umowa dożywocia jest niczym innym jak umową "mieszkania za opiekę". Dotychczasowy właściciel (dożywotnik) zbywa swoją nieruchomość na rzecz osoby trzeciej, w zamian za możliwość dożywotniego zamieszkania w swojej dotychczasowej nieruchomości oraz dożywotnią opiekę.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie przepisu art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.).