Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 12 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1356/10, oddalił skargę D. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] października 2009 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w W. Ś. wnioskiem z [...] czerwca 2009 r. zwrócił się do Dyrektora Ś. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w K. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego D. M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnika spółki cywilnej "[...]".
Organ pierwszej instancji decyzją z [...] sierpnia 2009 r., nr [...], stwierdził, że D. M. od 1.01.1999 do 29.10.2001 podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej we wskazanej wyżej formie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że strona od 15.01.1997 jako wspólnik spółki cywilnej prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą zarejestrowaną po raz pierwszy 14.01.1997 przez Wójta Gminy M. pod numerem wpisu [...] (ponownie wpis został dokonany 29.03.2001, w związku z nałożeniem na wspólników spółek cywilnych obowiązku uzyskania indywidualnych rejestracji w miejscu zamieszkania). Wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej dokonano z dniem 5.03.2003 r. Organ przyznał w uzasadnieniu decyzji, że w latach 1999 – 2001 strona zgłaszała wielokrotnie w urzędzie skarbowym przerwy w wykonywaniu działalności, natomiast w tym czasie w ZUS czasowo kilkakrotnie wyrejestrowywała się z ubezpieczenia zdrowotnego.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że okresowe zawieszanie działalności nie powoduje równocześnie formalnego jej zaprzestania. Jeżeli zatem działalność nie została wyrejestrowana z ewidencji działalności gospodarczej, to pomimo przerw w jej wykonywaniu należy uznać, że była prowadzona, a zatem w okresach takich przerw w prowadzeniu działalności również istnieje obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] października 2009 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji podzielając jego ustalenia faktyczne i prawne. W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ stwierdził jednakże, podzielając stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 179/06, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej oznacza jedynie domniemanie prowadzenia działalności. Uznał jednak, że odwołujący nie przedstawił dowodu na to, że w tym spornym okresie faktycznie nie prowadził działalności gospodarczej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. D. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sprawa sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy D. M. w okresie 1.01.1999 – 29.10.2001 podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, mimo że w tym czasie zawieszał działalność.
W stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1999, zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: "ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych" obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności.
W stanie prawnym, w którym skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą zaewidencjonowaną zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami o działalności gospodarczej, podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (w tym ubezpieczenia zdrowotnego) należało wiązać z prowadzeniem działalności gospodarczej, rozumianym jako figurowanie w ewidencji działalności gospodarczej, ponieważ obowiązujące wówczas przepisy prawne nie przewidywały instytucji zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej na okres faktycznego jej zaprzestania bez wykreślenia wpisu z ewidencji. Zdaniem Sądu, faktyczne zawieszenie prowadzenia takiej działalności nie powodowało zawieszenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Okresowe zawieszanie działalności gospodarczej nie miało zatem znaczenia z punktu widzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Sąd pierwszej instancji przypomniał, że pojęcie "zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej" wprowadzono do polskiego systemu prawa ustawą z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 888). Wówczas to wprowadzono rozwiązanie (art. 12 powołanej ustawy, który wszedł w życie w dniu 20.09.2008), pozwalające osobom prowadzącym działalność gospodarczą na zawieszenie jej wykonywania i co za tym idzie – na uwolnienie się od obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego w tym czasie.
D. M. skargą kasacyjną zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o uchylenie wyroku i uwzględnienie skargi lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
Wnoszący skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) dalej: p.p.s.a. naruszenie:
- – art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że w przypadku D. M. brak było podstaw do uznania, iż we wskazywanych przez siebie okresach faktycznie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej.
W uzasadnieniu zarzutu wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (sprzed zmian obowiązujących od 20.09.2008) należy tak wykładać, że udokumentowane przerwy w wykonywaniu działalności gospodarczej polegające na okresowym zawieszaniu tej działalności powodują zwolnienie przedsiębiorcy z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zwalniają z obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu za czas trwania przerw.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną wskazany sposób wykładni znajduje potwierdzenie w cytowanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Prezes NFZ nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W skardze kasacyjnej podniesiono jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Ustawa ta, jak wynika z jej art. 1 i art. 13 nie obejmuje ubezpieczenia zdrowotnego. Stąd zresztą podstawą prawą decyzji administracyjnych wydanych w tej sprawie były przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) w związku z przepisami ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.). Przepisy tej ostatniej ustawy odsyłają do ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiąc w art. 8 pkt 1 lit. c, że obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi.
Przepis art. 11 ust. 1 tej samej ustawy łączy natomiast powstanie i ustanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących pozarolniczą działalność z terminami powstania i ustania obowiązku ubezpieczenia społecznego.
Wskazany w podstawie kasacyjnej art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą w okresach: od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności.
W skardze kasacyjnej zarzucono jedynie naruszenie tego ostatniego, posiłkowo zastosowanego przepisu, pominięto natomiast przytoczone wyżej przepisy ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Ponadto nie podniesiono zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania w sytuacji, gdy w sprawie chodzi przede wszystkim o kwestię faktyczną – wyjaśnienie czy wnoszący skargę kasacyjną w rzeczywistości zawiesił (nie prowadził) działalności gospodarczej we wskazanym przez siebie okresie. Organ drugiej instancji uznał, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej rodzi jedynie faktyczne domniemanie prowadzenia takiej działalności. Domniemanie to może być obalone, jednakże zdaniem organu skarżący nie przedstawił żadnego dowodu w sprawie prowadzenia działalności gospodarczej, zarówno w postępowaniu przed pierwszą, jak i drugą instancją. Innego zdania na ten temat był Sąd pierwszej instancji, który stwierdził, że okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej wyznaczone były przez formalne, a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowiła tytuł ubezpieczenia.
Ale w dalszej części uzasadnienia Sąd podał: "Zatem objęcie obowiązkiem ubezpieczenia osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą uzależnione było od jej rzeczywistego prowadzenia na podstawie wpisu do ewidencji (...)".
W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano tych niejasnych zresztą stwierdzeń i ustaleń na temat prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej w spornym okresie.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a). Ze względu na ograniczenie zarzutów skargi kasacyjnej wyłącznie do art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i pomięcie w tych zarzutach przepisów ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, a także pominięcie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, Sąd kasacyjny nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.