Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. oddalił skargę M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Sad orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] stycznia 2011 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, do którego dołączył kserokopie szeregu dokumentów, w szczególności dotyczących jego stanu zdrowia, a także kserokopie rachunków (za energię, za gaz), zaświadczenia REGON, PIT-28 za 2009 r. i 2010 r., kopię wyroku rozwodowego, zaświadczenia o nadaniu numeru NIP, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, zestawienie danych ekonomiczno – finansowych, zaświadczenie o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, potwierdzenie zgłoszenia rejestracyjnego podatnika podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego. Dodatkowo skarżący przedłożył kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego.
Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek za okres od stycznia 2001 r. do lutego 2001 r., oraz odmówił umorzenia należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie społeczne i należności na ubezpieczenia społeczne finansowane przez płatnika za pracownika za okres od stycznia 2001 r. do stycznia 2010 r., w łącznej kwocie 32.519,46 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Ponadto odmówiono umorzenia należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2001 r. do stycznia 2010 r., w łącznej kwocie 32.319, 34 zł w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją dnia [...] maja 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] marca 2011 r. i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 z uwzględnieniem ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej w skrócie: "u.s.u.s.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek w okresie od kwietnia 2001 r. do lipca 2006 r., na kwotę 29.704,62 zł w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący uzyskał w dniu [...] lutego 2000 r. wpis do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie wykonywania robót ogólnobudowlanych. Działalność ta nie została zawieszona, wpis nie został również wykreślony. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący, jak wskazał organ, zalega – po uwzględnieniu wniesionej w trakcie toczącego się postępowania prośby o przeksięgowanie dokonywanych dotychczas wpłat – z opłatą składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2001 r. do lipca 2006 r. Przedmiotowe należności nie były i nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym.
W toku postępowania administracyjnego – jak wskazał organ – ustalono, iż przychód skarżącego wynosił w 2008 r. – 138.679,46 zł, w 2009 r. – 7.295 zł, w 2010 r. – 88.731,90 zł. Obecnie skarżący nie wykonuje faktycznie działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu, a od [...] września 2010 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Organ zauważył przy tym, że zwolnienia lekarskie nie posiadają ciągłości i wskazują różny kod choroby. Obecnie jedynym źródłem dochodu skarżącego jest zasiłek chorobowy w wysokości 675,59 zł. Ponadto według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący mieszka sam i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada nieruchomości jak i majątku ruchomego przedstawiającego wartość handlową. Jest właścicielem samochodu marki [...]. Mieszka w lokalu komunalnym o łącznej powierzchni [...], nie ma zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli.
Jako stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący wskazał: czynsz – 275 zł, energia – 140 zł, gaz – 25 zł, ogrzewanie – 150 zł (wyjaśniając, iż wskazana kwota za ogrzewanie to średnioroczna kwota, jaką płaci). Skarżący podkreślił ponadto, iż nie wskazał kosztów związanych z leczeniem, ponieważ nie gromadził dotychczas rachunków. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż prosi o umorzenie należności, które powstały w wyniku błędnie udzielonej mu informacji przez pracownika ZUS. Wskazał również, że prowadzi działalność gospodarczą od 1980 r. i nigdy nie zalegał z płatnościami. Wyjaśnił ponadto, że w latach 2000 -2004 borykał się z problemami zdrowotnymi, w tym z chorobą alkoholową, którą leczy z pozytywnym skutkiem od 1997 r. W związku z powyższymi problemami, skarżący chciał wyrejestrować działalność, jednak otrzymał informację od pracowników Zakładu o możliwości zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i z niej skorzystał.
Ta sytuacja doprowadziła do powstania zaległości składkowych. Skarżący podkreślił, że obecny stan jego zdrowia nie pozwala na lepszą wydajność i osiąganie większych dochodów z działalności. Ponadto powstała zaległość wpływa negatywnie na jego stan psychiczny i z tego powodu przebywa on na zasiłku chorobowym.
Oddalając skargę Sąd I instancji stwierdził, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Wskazać przy tym trzeba, że sam skarżący w skardze do Sądu nie kwestionował zasadności odmowy umorzenia zaległości na podstawie przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., opierając swoje zarzuty zasadniczo na twierdzeniu, że organ dokonał błędnej interpretacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący podkreślił przy tym, że cierpi na nieuleczalne schorzenia, które uniemożliwiają mu powrót do pracy zawodowej. Zakwestionował ponadto stanowisko ZUS, zgodnie z którym możliwy jest jego powrót do pracy w zakresie prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, a tym samym, że jego obecna sytuacja materialna ma charakter przejściowy.
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).
Sąd I instancji wskazał, że analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, organ słusznie zauważył, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (sam wnioskodawca w ogóle nie powoływał tej okoliczności).
Zdaniem Sądu I instancji oceniając natomiast możliwości finansowe wnioskodawcy (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) organ zasadnie wskazał, że skarżący nadal figuruje w ewidencji działalności gospodarczej jako podmiot prowadzący działalność, a zatem należało przyjąć, że aktualne niewykonywanie działalności ma charakter przejściowy i spowodowane jest pozostawaniem na zwolnieniu lekarskim. Jak zauważył zresztą w skardze sam skarżący, w przerwach między zwolnieniami lekarskimi działalność tą nadal wykonuje. Podkreślić ponadto należy, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jedynie uprawnia organ do zastosowania instytucji umorzenia, nie nakłada jednak na organ takiego obowiązku. Określona bowiem w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest – jak już wskazano na wstępie rozważań – przy zastosowaniu uznania administracyjnego.
Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zauważyć trzeba, że skarżący co prawda przebywa od września 2010 r. na zwolnieniu lekarskim, ale – jak zauważył organ – zwolnienia lekarskie nie mają charakteru ciągłości i wskazują różne kody choroby. Ponadto skarżący nie wykazał, że dolegliwości, na które cierpi uniemożliwiają mu podjęcie pracy. Podkreślić również należy, że dopiero stwierdzenie przez uprawnionego lekarza całkowitej czy częściowej niezdolności do pracy z powodu określonej choroby, może stanowić przesłankę uzasadniającą ewentualne umorzenie zaległości. Skarżący złożył natomiast do akt sądowych jedynie orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał również, iż zachodziła konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiająca uzyskiwanie dochodu.
W konkluzji Sąd I instancji wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, dopełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącego została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. L. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
- - prawa materialnego - art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia zezwalające na umorzenie należności z tytułu składek w okresie [...] skarżącemu, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt uciążliwe dla niego skutki - w szczególności opłacenie ww. należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a przewlekła jego choroba pozbawiłaby go możliwości uzyskiwania przez niego dochodów umożliwiających opłacenie tychże należności - co tym samym oznacza, że ww. należności są całkowicie nieściągalne;
- - prawa materialnego - § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przez jego błędną interpretację i przyjęcie przez Sąd, że konieczną przesłanką umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest trwała niemożność opłacenia składek, podczas gdy Rozporządzenie nie wymaga, aby niemożność opłacenia składek miała charakter trwały;
- - prawa procesowego, art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w p.p.s.a., mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący szczegółowo odniósł się do wskazanych wyżej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zasadą jest, że organ może umorzyć należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). W myśl natomiast ust. 3a tego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania należności z tytułu składek w przypadku określonym w ust. 3a zostały sprecyzowane w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) albo przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest zasiłek chorobowy w wysokości 675,59 zł. Ponadto według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący mieszka sam i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada nieruchomości jak i majątku ruchomego przedstawiającego wartość handlową. Jest właścicielem samochodu marki [...]. Mieszka w lokalu komunalnym o łącznej powierzchni [...], nie ma zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli. Jako stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący wskazał: czynsz – 275 zł, energia – 140 zł, gaz – 25 zł, ogrzewanie – 150 zł.
Ponadto skarżący nie wykazał, że dolegliwości, na które cierpi uniemożliwiają mu podjęcie pracy. Podkreślić również należy, że dopiero stwierdzenie przez uprawnionego lekarza całkowitej czy częściowej niezdolności do pracy z powodu określonej choroby, może stanowić przesłankę uzasadniającą ewentualne umorzenie zaległości.
Zatem biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zastosował cytowany wyżej art. 28 ust. 1 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., po dokonaniu oceny stanu fatycznego sprawy, słusznie stwierdził, że nie ma możliwości umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie powyższych przepisów. Okoliczności faktyczne ustalone dokładnie przez organ i zaaprobowane przez Sąd I instancji pozwalają przyjąć, że skarżący nie spełnia przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 cyt. rozporządzenia. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie usprawiedliwia konieczności umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nawet w okolicznościach, o których mowa w cytowanym rozporządzeniu.
Przypominać trzeba, że decyzja o ewentualnym umorzeniu należności z tytułu składek podejmowana jest w warunkach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie NSA, biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organy granic uznania nie przekroczyły. Ustalone zostały dochody oraz wydatki skarżącego, a także jego stan zdrowia. Okoliczności te nie pozwalają na przyjęcie, że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie składek. Podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą.
Wskazać również trzeba, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności, a ponadto skarżący może wystąpić do organu np. o rozłożenie spłat zadłużenia na raty.
W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, natomiast stosownie do treści art.
75. § 1 jako dowód powinny dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Ponadto zgodnie z treścią art. 80 organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo skontrolował decyzję organów administracji. Uprawnione było zatem stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie została wdrożona egzekucja ww. zaległości, co w sprawie jest bezsporne. Zatem pomimo tego, że sytuacja skarżącej jest trudna, należy wskazać, iż poza sporem w sprawie jest to, iż strona otrzymuje zasiłek chorobowy, a co w konsekwencji nie pozwala przyjąć, iż istnieje całkowita nieściągalność zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy.
Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatruje możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i związany z nim § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W tym przypadku organ uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych i po analizie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy uznał, iż w tych konkretnych okolicznościach zasadnym będzie, przy zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego, odmowa umorzenia przedmiotowych składek.
Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia jeszcze raz należy podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 ww. ustawy). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.
Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.
Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, a także organy prawidłowo przeanalizowały sytuację majątkową, osobistą i zdrowotną strony skarżącego i wskazały na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. wskazać należy, że jest to przepis prawa ustrojowego nawiązujący do treści art. 184 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa sądowoadministracyjna, rozumiana jako kontrola przez sąd administracyjny działalności administracji publicznej. Jako, że w niniejszej sprawie doszło do kontroli działalności administracji publicznej zgodnie ze środkami wskazanymi w ustawie zarzut naruszenia tego przepisu jest bezzasadny.
Na marginesie dodać należy, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne.
Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał (wspomniany w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "uzasadniony przypadek" umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności), to nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż w odniesieniu do osób, u których nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.