Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 2 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 306/15, oddalił skargę Syndyka Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji dotyczącej poświadczenia rejestracji oraz odmowy rejestracji automatu do gry.
I
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. S. Spółka z o.o. w W. zwróciła się do Ministra Finansów o rejestrację automatu do gier [...] o nr fabrycznym [...]. Do wniosku załączono opinię techniczną z badania poprzedzającego rejestrację z dnia [...] marca 2008 r. wydaną przez Katedrę Technologii Maszyn Politechniki Łódzkiej, jednostkę upoważnioną przez Ministra Finansów. Badanie automatu przeprowadzili A. D. i W. F.. W dniu [...] maja 2008 r. Minister Finansów wydał poświadczenie rejestracji spornego automatu.
W dniu [...] października 2011 r. do Urzędu Celnego w S. wpłynęła dokumentacja ze śledztwa prowadzonego pod nadzorem Prokuratury Apelacyjnej w Białymstoku w sprawie o sygn. akt Ap. V Ds. 28/09. Analiza protokołów przesłuchań A. D. oraz W. F., którym przedstawiono zarzut popełnienia czynu z art. 271 § 1 i § 3 kodeksu karnego, tj. uczestnictwa w poświadczaniu nieprawdy w opiniach technicznych zawierających wynik badania poprzedzającego rejestrację automatu do gier o niskich wygranych, wskazała na szereg nieprawidłowości skutkujących wadliwością rejestracji należącego do Spółki automatu.
Naczelnik Urzędu Celnego uznając, iż zaistniały przesłanki wznowienia z art. 240 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015r., poz. 613) w skrócie: o.p., decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. uchylił w całości decyzję z [...] maja 2008 r. Następnie decyzją z [...] sierpnia 2014 r. organ pierwszej instancji uzupełnił z urzędu decyzję z [...] kwietnia 2014 r. w zakresie rozstrzygnięcia w ten sposób, że orzekł – oprócz uchylenia w całości decyzji z [...] maja 2008 r. – również o odmowie rejestracji spornego automatu.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym przede wszystkim z dowodów zgromadzonych w toku śledztwa przez prokuraturę wynika, iż sporny automat do gier został dopuszczony do eksploatacji i otrzymał poświadczenie rejestracji na podstawie sfałszowanej opinii technicznej. Organ ustalił ponadto, iż podczas procesu badań poprzedzających rejestrację automatów do gry o niskich wygranych nastąpił szereg rażących nieprawidłowości skutkujących następnie potwierdzeniem nieprawdy w opiniach technicznych. Powyższe potwierdzają wyjaśnienia złożone przez A. D. oraz W. F. do protokołów przesłuchań w charakterze podejrzanych. Stwierdzono, iż opinia techniczna mimo iż była wystawiona na druku Politechniki Łódzkiej, faktycznie została wydana przez inny nieuprawniony przez Ministra Finansów podmiot – [A.] Sp. z o.o. w W., w badaniach automatów nie uczestniczyli pracownicy Politechniki Łódzkiej, o czym Minister Finansów nie był informowany, a ponadto stosowano niedopuszczalną metodę prowadzenia badań, bez fizycznego sprawdzenia szeregu parametrów w trybie pracy (działania) urządzenia.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Syndyk Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej: skarżący lub Syndyk) wniósł skargę domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i zarzucając naruszenie art. 240 § 1 pkt 1 oraz § 2, a także art. 233 § pkt 2 lit. a w zw. z art. 208 § 1 w zw. z art. 235 Ordynacji podatkowej poprzez ich niezastosowanie, pomimo że poświadczenie rejestracji spornego automatu wygasło z dniem [...] maja 2014 r., w związku z czym postępowanie w sprawie jego uchylenia stało się bezprzedmiotowe.
W odpowiedzi organ celny podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w skrócie: p.p.s.a., oddalił skargę.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 240 § 1 pkt 1 o.p. wznawia się postępowanie między innymi, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe. Jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i pkt 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa – art. 240 § 2 o.p. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wydania poświadczenia rejestracji dla spornego automatu, opinia techniczna stanowiła podstawowy element w procesie rejestracji automatu, stanowiąc warunek dopuszczenia go do eksploatacji.
WSA stwierdził, że opinia z badania przedrejestracyjnego faktycznie została wydana przez nieuprawniony podmiot, a ponadto ustalono, że nie wszystkie automaty przeszły badania, wielokrotnie podpisywano opinie, nie badając automatów w ogóle. Do stwierdzonych nieprawidłowości przy wydawaniu przedmiotowej opinii technicznej przyznały się osoby, które ją sporządzały. Dlatego Sąd zgodził się z organem, że wydanie zaskarżonej decyzji było niezbędne dla ochrony interesu publicznego, gdyż dopuszczenie do eksploatacji i użytkowania automatu, na podstawie sfałszowanego dokumentu stoi w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej i pewności prawa. W tej sytuacji nie zachodziła konieczność uzyskania potwierdzania sfałszowania opinii technicznej prawomocnym wyrokiem sądu, a zastosowanie przez organ art. 240 § 2 Ordynacji podatkowej nie stanowiło naruszenia prawa.
W ocenie Sądu, w sprawie nie doszło także do naruszenia art. 121 § 1 i art. 122 o.p., gdyż organ podjął wszelkie niezbędne i dostępne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności przez poczynienie ustaleń niezbędnych do oceny kwestii związanych z procedurą wydania opinii technicznej dla spornego automatu.
Za niezasadny uznał również Sąd pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 233 o.p., gdyż decyzje o uchyleniu poświadczenia rejestracji automatu oraz o odmowie rejestracji wydane zostały w postępowaniu wznowieniowym, nie zaś w postępowaniu zwykłym, co oznacza, że sprawa nie stała się bezprzedmiotowa pomimo upływu okresu, na jaki automat został zarejestrowany, bowiem postępowanie dotyczyło ustalenia okoliczności prawnych z daty jego rejestracji – w trybie wznowienia postępowania, nie zaś okoliczności, które wystąpiły już po wydaniu pierwotnej decyzji.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Syndyk Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją decyzji z [...] kwietnia 2014 r. i [...] sierpnia 2014 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 lit. a, art. 208 § 1 i art. 235 Ordynacji podatkowej przez błędne uznanie, iż okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji objętej postępowaniem wznowieniowym (w szczególności jej wygaśnięcie z mocy prawa) są irrelewantne dla przebiegu tego postępowania, bowiem organ bada wyłącznie okoliczności istniejące w dniu wydania tej decyzji, a w konsekwencji nieuwzględnienie przez Sąd skargi, pomimo iż w toku postępowania wznowieniowego dotyczącego rejestracji spornego automatu rejestracja ta wygasła wskutek upływu 6-letniego okresu na jaki została dokonana, co skutkowało jej automatycznym wyeliminowaniem z obrotu prawnego, a zarazem zaistnieniem przedmiotowej przeszkody do kontynuowania postępowania wznowieniowego i powinno spowodować uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji z jednoczesnym umorzeniem postępowania wznowieniowego jako bezprzedmiotowego;
- 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 235 o.p. w zw. z art. 23a ust. 6 ustawy z 19 listopada 2009r o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540 ze zm.) w skrócie: u.g.h. przez błędne zaaprobowanie braku wszechstronnego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy polegającego na pominięciu okoliczności wygaśnięcia z mocy prawa w toku postępowania wznowieniowego rejestracji spornego automatu wskutek upływu 6-letniego okresu na jaki została dokonana, a w konsekwencji akceptację merytorycznego załatwienia sprawy, podczas gdy ww. okoliczność obligowała organ celny do wydania orzeczenia o charakterze formalnym;
- 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 o.p. w zw. z 245 § 1 pkt oraz art. 240 § 1 pkt 1 i § 2 o.p. przez błędne zaaprobowanie stanowiska organów celnych o ziszczeniu się przesłanki wznowieniowej polegającej na ustaleniu istotnej w sprawie okoliczności (spełniania przez automat warunków ustawowych) na podstawie sfałszowanej opinii z badania poprzedzającego rejestrację automatu, pomimo że fałsz ww. dowodu nie został stwierdzony wyrokiem sądu, choć nie był oczywisty, zaś wskutek wygaśnięcia rejestracji automatu w toku postępowania wznowieniowego i związanego z tym faktem braku możliwości jego eksploatacji interes publiczny nie był zagrożony, w związku z czym nie wymagał ochrony, co wykluczało uchylenie rejestracji automatu i orzeczenie co do istoty sprawy.
Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona i dlatego podlega oddaleniu.
Przedmiotem oceny jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym oddalono skargę Syndyka na decyzję organu celnego w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji dotyczącej poświadczenia rejestracji oraz odmowy rejestracji automatu do gry.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty (pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej) sprowadzają się do tego, że postępowanie wznowieniowe powinno być umorzone z tego powodu, że decyzja o poświadczeniu rejestracji automatu [...] z dnia [...] maja 2008 r., a dokładnie, że uprawnienie wynikające z tej decyzji, wygasło z dniem [...] maja 2014 r., nie są trafne, ponieważ nie można tej okoliczności odnosić do postępowania wznowieniowego.
Wypada przypomnieć, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania stanowi jeden z nadzwyczajnych środków umożliwiających weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych. Ten tryb procesowy może być zastosowany, gdy zaistnieją ściśle określone przesłanki wznowienia postępowania, określone przez przepisy prawa procesowego, w tym przypadku przez przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Stosownie do art. 240 § 1 o.p. podstawowym warunkiem dopuszczalności wznowienia jest zakończenie postępowania decyzją ostateczną.
Istota postępowania wznowieniowego polega na tym, że jeżeli zasadna jest podstawa wznowieniowa, to organ jest zobowiązany do ponownego rozpoznania sprawy, a więc powinien ocenić, czy z uwagi na przyczyny wznowienia kwestionowana decyzja powinna być uchylona i w razie uchylenia tej decyzji powinien wydać nowe rozstrzygnięcie w sprawie, mając na uwadze stan faktyczny i prawny z daty tego rozstrzygnięcia.
Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji wyraził wadliwy pogląd, że w takim wypadku znaczenie ma stan prawny i faktyczny z daty jego rejestracji, tj. z daty kwestionowanej w postępowaniu wznowieniowym decyzji.
Nie ma to jednak istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie, albowiem prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ trafnie odmówił uwzględnienia wniosku o rejestrację, ponieważ wnioskodawca nie przedłożył wymaganej – prawidłowej opinii jednostki badającej upoważnionej przez Ministra Finansów.
Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wydania poświadczenia rejestracji dla spornego automatu, wydanie decyzji w przedmiocie poświadczenia rejestracji, poprzedzało uzyskanie przez podmiot urządzający gry lub zakłady wzajemne od upoważnionej jednostki badającej, opinii technicznej zawierającej pozytywny wynik badania automatu lub urządzenia do gier – § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. z 2003 r. nr 102, poz. 946) w skrócie: rozporządzenie z 3 czerwca 2003 r. Opinia techniczna stanowiła więc podstawowy element w procesie rejestracji automatu, stanowiąc warunek dopuszczenia automatu lub urządzenia do gier do eksploatacji i użytkowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (§ 7 rozporządzenia).
W przypadku niespełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nieprzedłożenia wymaganej opinii z badania technicznego, o którym mowa w § 8 rozporządzenia, nie mogła nastąpić rejestracja i dopuszczenie automatu do eksploatacji.
Jak wynika z przytoczonych regulacji, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, warunkiem dopuszczenia do eksploatacji automatu było przedłożenie, przez podmiot składający wniosek o rejestrację automatu, opinii technicznej, wydanej przez jednostkę badającą upoważnioną przez Ministra Finansów.
Odnosząc powyższe uwagi do treści zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący nie ma racji twierdząc, że wydane w postępowaniu wznowieniowym decyzje powinny być uchylone z tego powodu, że rejestracja automatu wygasła w trakcie postępowania administracyjnego – a więc postępowanie to powinno być umorzone. Gdyby było tak jak twierdzi Syndyk – to decyzja o poświadczeniu rejestracji pozostałaby w obrocie prawnym, mimo iż jej wydanie w oparciu o sfałszowaną opinię z badania przedrejestracyjnego było wadliwe.
Za nieusprawiedliwiony należało również uznać zarzut z pkt. 3 petitum skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie jako przesłankę wznowienia postępowania organ powołał art. 240 § 1 pkt 1 i § 2 o.p., tj. ujawnienie przez organ, że dowody na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Przy czym stwierdzono, stosownie do art. 240 § 2 o.p., że sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, co oznacza możliwość wznowienia postępowania, z przyczyn określonych w § 1 pkt 1, również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa.
W rozpoznawanej sprawie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w Białymstoku w toku śledztwa Ap. V Ds. 28/09 organy stwierdziły, co zaaprobował Sąd pierwszej instancji, że już po wydaniu przez Ministra Finansów decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2008 r., na podstawie której sporny automat został dopuszczony do eksploatacji i otrzymał poświadczenie rejestracji, okazało się, iż załączona do wniosku o rejestrację tego automatu opinia techniczna Politechniki Łódzkiej nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. została sfałszowana, albowiem to nie Politechnika Łódzka, jako jednostka badająca, wydała tę opinię, a jedynie posłużono się pieczątką Uczelni przy sporządzaniu dokumentu, który faktycznie został wykonany przez inny nieuprawniony przez Ministra Finansów podmiot – [A.] Sp. z o.o. w W..
W sprawie miało więc miejsce wystąpienie fałszywego dowodu, a dowód ten był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy tj. był podstawą do wydania poświadczenia rejestracji. Bez przedłożenia tego dowodu (tj. opinii technicznej), nie nastąpiłaby rejestracja i dopuszczenie do eksploatacji automatu.
W ocenie organów, zaaprobowanej przez Sąd pierwszej instancji w sprawie zaistniała pierwsza z przesłanek warunkujących odstąpienie od wymogu stwierdzenia fałszu dowodu przez sąd, tj. oczywistość dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu, gdyż sfałszowanie opinii technicznej zostało potwierdzone dowodami z postępowania karnego. Zdaniem organu w sprawie zaistniała również druga przesłanka z art. 240 § 2 o.p. gdyż wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego. Sprzeczne z interesem społecznym i zasadą praworządności jest usankcjonowanie rejestracji automatu dokonanej pomimo braku prawidłowego dokumentu koniecznego dla tejże rejestracji.
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.