Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2465/15 oddalił skargę Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 10 lipca 2014 r. A.B. (uczestnik postępowania) złożyła do Ministra Sprawiedliwości wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w [...].
Minister Sprawiedliwości wystąpił do Rady Izby Notarialnej w [...] o wydanie w tej sprawie opinii na podstawie art. 10 § 1 i 2 w związku z art. 35 pkt 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2291). Uchwałą z dnia [...] października 2014 r. Rada Izby Notarialnej wyraziła negatywną opinię co do wnioskodawcy i wnioskowanej siedziby. Opiniująca wskazała, że kandydatka nie spełnia przesłanki z art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, to jest nie otrzymała zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej z powodu niezdania kolokwium, jednakże została dopuszczona do egzaminu notarialnego, który złożyła z wynikiem pozytywnym w dniach 5-6 listopada 2013 r. W wyniku zażalenia wnioskodawcy Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] listopada 2014 r. uchyliła powyższą uchwałę i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania Radzie Izby Notarialnej w [...].
Uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Rada Izby Notarialnej w [...] ponownie negatywnie zaopiniowała wnioskodawcę i wnioskowaną siedzibę. W wyniku zażalenia wnioskodawcy na tę uchwałę Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości powołał A.B. na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w [...].
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że kandydatka spełniła wszystkie przesłanki przewidziane w art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, w tym ukończyła aplikację notarialną i zdała egzamin notarialny. W ramach badania przesłanki przewidzianej w art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie dokonano oceny osoby kandydatki pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Przystąpiła ona do egzaminu notarialnego w dniach 5 - 6 listopada 2013 r. i złożyła go z wynikiem pozytywnym. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu było, w myśl art. 74 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, ukończenie aplikacji notarialnej i otrzymanie zaświadczenia o jej odbyciu. Mimo braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie, dopuścił kandydatkę do egzaminu notarialnego, stwierdzając jednocześnie, że spełnia ona przesłanki przewidziane w art. 74 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, uprawniające do przystąpienia do egzaminu notarialnego.
Decyzja ta nie została zakwestionowana i jest wiążąca. Zdaniem Ministra w okolicznościach rozpatrywanej sprawy przyjęcie, że kandydatka nie spełnia wymagania przewidzianego w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego - z zasadą praworządności, zasadą uwzględniania słusznego interesu społecznego i interesu strony, a przede wszystkim z zasadą pogłębiania zaufania do państwa i prawa. Za wyznaczeniem siedziby kancelarii notarialnej w [...] przemawia zarówno słuszny interes wnioskodawczyni, jak również interes społeczny. Fakt wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w niewielkim ośrodku miejskim zwiększa bowiem dostępność usług notarialnych dla mieszkańców całego powiatu [...].
Sąd I instancji oddalając skargę Izby Notarialnej w [...] na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) zaaprobował stanowisko organu, że w niniejszej sprawie kandydatka spełnia przesłankę określoną w art. 11 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie. Sąd I instancji przyjął w ślad za organem, że dla oceny przez Ministra Sprawiedliwości spełniania przez A.B. warunku z art. 11 pkt 4 ustawy, nie miało istotnego znaczenia to, czy uczestnikowi postępowania wydano zaświadczenie o ukończeniu aplikacji notarialnej. To bowiem do organu administracji publicznej, na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, należała ocena, czy kandydatka spełniała przesłankę z tego przepisu. Zgodnie natomiast z art. 10 § 3 ustawy Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów z art. 11-13 ustawy.
Tymczasem okoliczności takie w sprawie niniejszej nie występowały. Sąd I instancji zaznaczył, że z ustaleń organu administracji wynika, iż wszystkie opinie notariuszy (patronów) o pracy A.B. jednoznacznie wskazują na nabycie przez aplikanta wystarczających umiejętności teoretycznych i praktycznych do prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji wykazał zasadność rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem poglądów wyrażonych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz mając na względzie cele ustawy. Dlatego skarga została oddalona.
W skardze kasacyjnej Izba Notarialna w [...] zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.
- - art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na przyjęciu przez sąd administracyjny za podstawę rozstrzygnięcia materiału dowodowego z akt innej sprawy administracyjnej, tj. wyprowadzanie oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a w konsekwencji wykroczenie przez sąd administracyjny poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym,
- - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia i sporządzenie uzasadnienia zawierającego analizę materiału dowodowego wynikającego z akt innej sprawy administracyjnej, przez co zaskarżone orzeczenie w oczywisty sposób nie poddaje się kontroli instancyjnej,
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. przepisów ustawy - Prawo o notariacie, a mianowicie:
- a) art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że A.B. spełnia przesłanki powołania na notariusza, jakimi są dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oraz nieskazitelność charakteru i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji powołującej na wspomniane stanowisko osobę, co do której zachodzą uzasadnione wątpliwości w przedmiocie posiadania przymiotów warunkujących możliwość nabycia uprawnień do wykonywania zawodu notariusza,
- b) art. 11 ust. 4 ustawy - Prawo o notariacie poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że spełniona została przesłanka odbycia aplikacji notarialnej, podczas gdy brak jest podstaw do stwierdzenia, że uczestniczka postępowania rzeczywiście spełniła wymagane przesłanki odbycia aplikacji i uzyskania zaświadczenia potwierdzającego tę okoliczność,
- c) art. 10 § 1 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188) poprzez uznanie, iż kwestia zapotrzebowania na usługi notarialne na danym terenie nie stanowi przesłanki uzasadniającej wybór miejsca wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Minister Sprawiedliwości nie skorzystał z prawa udzielenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Uczestnik postępowania w piśmie z dnia 28 września 2018 r. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co skutkowało oddaleniem skargi Izby Notarialnej w [...] na tę decyzję na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zdaniem Sądu I instancji organ nie naruszył prawa, albowiem skoro zaskarżona decyzja wydana została w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza osoby, która zdała egzamin notarialny, którego wynik nie został podważony, zaś z art. 13 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie nie wynika, aby koniecznym załącznikiem wniosku, o którym mowa w tym przepisie – a mianowicie wniosku zainteresowanego – było również zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej, to brak dołączenia do wniosku wymienionego zaświadczenia – w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie właściwy organ korporacyjny odmówił jego wydania na żądanie zainteresowanego – nie mógł stanowić przeszkody do wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia (por. s. 16 – 17).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do oceny zarzutów opartych na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie ma podstaw, aby wadliwości wyroku Sądu I instancji upatrywać w naruszeniu przez ten Sąd przepisów art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., które to naruszenia strona skarżąca kasacyjnie wiąże z tym, że – jej zdaniem – podstawą ocen prawnych formułowanych przez Sąd I instancji były fakty i dowody niewynikające z akt rozpatrywanej sprawy, lecz z akt innej sprawy administracyjnej, co jak wynika z kolei z uzasadnienia omawianych zarzutów miało dotyczyć wskazywanych tam dat podjęcia (wydania) wymienianych aktów właściwych organów korporacyjnych oraz dat wpływu wskazywanych pism do organów korporacyjnych.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego omawiane zarzuty, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie, nie są zasadne i nie uzasadniają twierdzenia o naruszeniu wymienionych przepisów prawa, zwłaszcza zaś w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej.
Ocena zasadności omawianych zarzutów kasacyjnych wymaga na wstępie wyjaśnienia, że naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy ustanawiający jednocześnie granice w obrębie których sąd administracyjny może operować i poza które nie może wykraczać, co ma i tę konsekwencję, że błąd w odczytaniu akt sprawy nie uzasadnia tezy o naruszeniu wymienionego przepisu, lecz wniosek o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne przedstawienie stanu sprawy w uzasadnieniu orzeczenia (por. np. wyroki NSA z dnia: 16 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 1225/16; 7 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1881/16; 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3655/15).
Natomiast uwzględniając konsekwencje wynikające z art. 134 § 1 p.p.s.a., które najprościej rzecz ujmując wyrażają się w tym, że sąd administracyjny nie może uczynić przedmiotem rozpoznania (przedmiotem kontroli legalności) innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę, za uzasadniony należy uznać wniosek, że wymieniony przepis może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy sąd administracyjny I instancji – nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy (por. np. wyroki NSA z dnia: 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2352/17; 28 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1529/17; 28 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 1000/16; 27 marca 2018 r., sygn. akt I GSK 314/16; 15 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2272/17; 7 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1202/16; 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).
Z kolei art. 141 § 4 p.p.s.a. - jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną zasadniczo w dwóch przypadkach, a mianowicie, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09) oraz, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzone zostało w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyroki NSA z dnia: 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1071/16; 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1363/17; 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3998/17).
Uwzględniając konsekwencje wynikające z przedstawionych uwag należy również stwierdzić, że w sytuacji, gdy przepisy prawa, których naruszenie zarzuca strona skarżąca kasacyjnie są przepisami procesowymi, to w świetle konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. za uzasadnione należało uznać oczekiwanie odnośnie do wykazania w skardze kasacyjnej zaistnienia sytuacji niekorespondujących z ustanowionymi w wymienionych przepisach procesowych normatywnymi wzorcami działania – a mianowicie sytuacji świadczących o naruszeniu wymienionych przepisów – to również uprawdopodobnieniem wpływu ich zaistnienia – jako przesłanki wnioskowania o naruszeniu tych przepisów – na wynik sprawy. Ze skargi kasacyjnej oraz jej uzasadnienia nic takiego jednak nie wynika. Zwłaszcza gdy podkreślić, że eksponowana przez stronę skarżącą kasacyjnie okoliczność mająca uzasadniać jednocześnie tezę o naruszeniu wymienionych przepisów prawa, w sprawie również nie zaistniała.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku (jego części sprawozdawczej) jasno i wyraźnie wynika bowiem, że Sąd I instancji relacjonując przebieg postępowania administracyjnego w sprawie w ogóle nie wskazywał daty, w której Minister Sprawiedliwości wystąpił o wydanie opinii w sprawie wniosku o powołanie na notariusza, a jako datę podjęcia uchwały negatywnie opiniującej stronę podał datę [...] października 2014 r. wskazując również, że pochodziła ona od Rady Notarialnej w [...] (por. s. 1), co jednoznacznie podważa zasadność i trafność zarzutów formułowanych w tym względzie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (por. s. 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Ewentualne zaś błędy w tym zakresie, gdyby zaistniały, w świetle przedstawionych argumentów nie mogłyby uzasadniać stanowiska o naruszeniu art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, w tym zwłaszcza w stopniu, który miałby nie pozostawać bez wpływu na wynik sprawy.
Za nieusprawiedliwione należało również uznać zarzuty oparte na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a.
Odnosząc się na wstępie do zarzutów z pkt 2) ppkt a) i b) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie do zarzutów naruszenia art. 11 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie, należy stwierdzić, że nie są one uzasadnione.
Z przywołanego przepisu ustanawiającego katalog warunków, od spełnienia których uzależnione jest powołanie notariusza wynika, że notariuszem może być powołany ten, kto: posiada obywatelstwo polskie, obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, albo obywatelstwo innego państwa, jeżeli na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej przysługuje mu prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w tych przepisach (pkt 1), korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych (pkt 1a), jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza (pkt 2), ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 3), odbył aplikację notarialną w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 4), złożył egzamin notarialny w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 5) i ukończył 26 lat (pkt 7).
Rezultat wykładni przywołanego przepisu wskazuje, że kandydat na notariusza powinien spełniać każde z wymagań ustawowych, w szczególności warunek odbycia aplikacji, jak również warunek zdania egzaminu notarialnego, a ustanowienie przez ustawodawcę w pkt 4 i pkt 5 art. 11 przywołanej ustawy osobnych wymagań, od spełnienia których uzależnione jest powołanie notariusza ma tę konsekwencję, że w procedurze inicjowanej wnioskiem zainteresowanego podlegają one niezależnej ocenie (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1741/16).
W rozpatrywanej sprawie nie jest zaś sporne to, że przystępując do zdanego z pozytywnym wynikiem egzaminu notarialnego, strona nie legitymowała się zaświadczeniem o odbyciu aplikacji notarialnej, albowiem uchwałą Rady Izby Notarialnej w [...] Nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. - utrzymaną w mocy uchwałą Krajowej Rady Notarialnej Nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. - odmówiono jej wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, co motywowane było niezdaniem jednego z kolokwiów organizowanych przez Izbę Notarialną, a prawomocnym wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2615/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając w sprawie ze skargi strony na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, skargę tę oddalił uznając tym samym, że kontrolowany akt jest zgodny z prawem, a odmowa wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie była pozbawiona podstaw prawnych, co w rezultacie nie stanowiło jednak przeszkody do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji o powołaniu na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.
Jakkolwiek z zasady wyrażonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności), a zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu, to jednak w rozpatrywanej sprawie nie można nie uwzględniać tej doniosłej prawnie okoliczności, która z woli samego ustawodawcy nakazuje, aby od wymienionej zasady odstąpić, a w rezultacie, aby uznać również, że okoliczność ta – jakkolwiek nieistniejąca w dacie orzekania przez Sąd I instancji – nie jest bez znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Mianowicie, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1443), z datą wejścia w życie tej ustawy z dniem 8 sierpnia 2018 r., wymóg, o którym mowa w art. 11 pkt 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r., poz. 2291, z 2018 r. poz. 398 i 723) nie dotyczy osób, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy uzyskały pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, zostały wpisane na listę aplikantów notarialnych, zostały dopuszczone do egzaminu notarialnego i uzyskały pozytywny wynik z tego egzaminu notarialnego. Z przywołanej regulacji wynika, że retrospektywne skutki jej działania, sanujące brak odbycia aplikacji – i stanowiące, jak należałoby uznać, konsekwencję uwzględnionego przez ustawodawcę adresu do prawodawcy zawartego w wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1741/16 - adresowane są również do strony skarżącej, która uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, została wpisana na listę aplikantów notarialnych, została dopuszczona do egzaminu notarialnego i uzyskała pozytywny wynik z tego egzaminu notarialnego.
W związku z tym, jakkolwiek – jak wyjaśniono to wyżej – przywołany przepis nie obowiązywał w dacie wydania decyzji o powołaniu na stanowiska notariusza i wyznaczeniu kancelarii notarialnej oraz w dacie kontroli zgodności z prawem tej decyzji, to jednak przepis ten, zważywszy na jego treść, cele oraz funkcje, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę skuteczności omawianych zarzutów kasacyjnych. Uwzględniając bowiem wszystkie konsekwencje wynikające z art. 10 ustawy nowelizującej z dnia 20 lipca 2018 r. za uzasadniony należy uznać wniosek, że w ich świetle zaskarżony wyrok, którym oddalono skargę Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenie kancelarii notarialnej, odpowiada jednak prawu, a oceny tej w żadnym stopniu nie podważa również zarzut naruszenia art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie zwłaszcza, że budowany jest on – gdy chodzi o jego uzasadnienie – na argumentacji odwołującej się do przebiegu aplikacji notarialnej, a w konsekwencji braku jej odbycia przez stronę.
Za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw należało uznać również zarzut z pkt 2) ppkt c) petitum skargi kasacyjnej, na gruncie którego, jako sporna w sprawie stawiana jest kwestia wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw, aby stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie uznać za nieprawidłowe. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, koresponduje ono z prezentowanym w orzecznictwie podejściem do omawianej kwestii spornej, a mianowicie, że – jak podkreślono wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2498/16 – okoliczność funkcjonowania na danym obszarze wielu kancelarii notarialnych nie prowadzi do zakłócenia prawidłowego funkcjonowania rynku usług notarialnych i nie godzi w ochronę konkurencyjności, ale konkurencyjność tę podnosi, co pozostaje w zgodzie z interesem publicznym, a zarówno z punktu widzenia wartości konstytucyjnych, jak i zasad wynikających z ustawy - Prawo o notariacie nie ma podstaw, by okoliczność ta była kwalifikowana jako przesłanka wyłączająca możliwość wyznaczenia siedziby kolejnej kancelarii.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.