Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 85/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] wydaną w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2014.
Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd I instancji wskazał, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika, iż w wyniku kontroli, przeprowadzonej w dniach 17 września – 23 października 2014 r. w gospodarstwie rolnym skarżącego, obejmującej swoim zakresem: wzajemną zgodność, kwalifikowalność powierzchni oraz zakres realizowanego programu rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) na 2014 r. stwierdzono, że: na działkach rolnych: AE (deklarowanej w ramach pakietu 3 - wariantu 3.1.2),T, TT, W oraz X (deklarowanych do wariantu 4.1) oraz AH, AC oraz Al (deklarowanych do wariantu 5.1) pozostawiona powierzchnia nieskoszenia działki rolnej jest niewłaściwa, tj. inna niż zaznaczona na materiale graficznym; na działkach rolnych AF (deklarowanej do wariantu 3.1.2) oraz UB (deklarowanej do wariantu 4.1) wykoszona została cała działka rolna; na działce rolnej Y (deklarowanej do wariantu 4.1) - niezebrana została w terminie biomasa. Zgodnie z raportem pokontrolnym nr [...] w zakresie wzajemnej zgodności w odniesieniu do całego gospodarstwa beneficjenta stwierdzono nieprzestrzeganie norm oraz wymogów.
W zakresie nieprawidłowości stwierdzonych na działce Y, wskazano, że działka ta była zadeklarowana do płatności rolnośrodowiskowej w wariancie 4.1 - ochrona siedlisk lęgowych ptaków jako użytkowana w sposób kośny. Przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427) - dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, nakazują zebranie ściętej biomasy w terminie 14 dni od dnia dokonania pokosu. Z uwagi na zapisaną w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej datę 21 sierpnia 2014 r. jako dzień koszenia działki rolnej Y oraz datę kontroli tej działki tj. 17 września 2014 r., stwierdzono, że nie nastąpiło zebranie ściętej biomasy w wymaganym terminie na powierzchni 0,30 ha tej działki, co stanowi naruszenie normy N.04.1. Z uwagi na fakt, że naruszenie normy N.04.1 tj. w gospodarstwie beneficjenta stwierdzono po raz drugi (pierwsze naruszenie normy N.04.1 stwierdzono w roku 2013) zakwalifikowano tę niezgodność jako powtarzającą się.
Odnosząc się do powyższych naruszeń skarżący w dniu 4 marca 2015 r. złożył oświadczenie, co do przyczyn niezebrania biomasy na działce Y, a pismami z dnia 27 kwietnia, 18 maja oraz 12 czerwca 2015 r. wniósł zastrzeżenia do ustaleń kontroli na miejscu. Ponadto w dniu 3 czerwca 2015 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] pisma informujące o zaobserwowanych szkodach wyrządzonych przez dziki na wszystkich działkach w gospodarstwie.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w części dotyczącej działki BA (z uwagi na wycofanie tej działki z wniosku o płatność, zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 22 lipca 2014 r.) oraz przyznał wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, łącznej kwocie 53 067, 24 zł.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy w/w rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, iż w wyniku ponownej weryfikacji protokołu z kontroli na miejscu oraz poprawności ustalonej powierzchni ewidencyjno-gospodarczej (PEG) dla zadeklarowanych przez skarżącego działek ewidencyjnych, na których znajdują się działki rolne objęte przedmiotowym wnioskiem, jak również w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał fotograficzny stwierdzono, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności rolnośrodowiskowej została wyznaczona prawidłowo. W ramach przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono jednak, że w przypadku działek rolnych zadeklarowanych w wariancie 2.9 - A, G, AD, AE, AH, D, Ł, S ma zastosowanie kod nieprawidłowości DR13+, oznaczający, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej.
Kontrola na miejscu ujawniła również, że zadeklarowane powierzchnie działek rolnych AC, AF, E, H są mniejsze od powierzchni stwierdzonych, co uzasadniało zastosowanie kodu DR13. Ponadto w ramach przeprowadzonej kontroli ustalono, że strona na działce rolnej Y, deklarowanej do wariantu 4.1, nie zebrała w przewidzianym prawem terminie 2 tygodni, ściętej w dniu 21 sierpnia 2014 r. (zgodnie z danymi rejestru agrotechnicznego) biomasy. Ustalono ponadto, że skarżący na zadeklarowanych do wniosku działkach rolnych T, TT, W i X, AC, AH, A1, AE pozostawił wbrew złożonej deklaracji, zachowany obszar niekoszenia w innym miejscu, niż zaznaczył to na załączniku graficznym oraz nie zgłosił zmiany do wniosku w przedmiotowym zakresie.
Natomiast odnośnie działki rolnej UB oraz działki AF dokonał wykoszenia całej powierzchni działki rolnej. W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na stwierdzone uchybienia zasadnym było przyznanie skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w pomniejszonej wysokości, stosownie do treści powołanych przez organ przepisów prawa wspólnotowego oraz prawa krajowego. Natomiast, co do zarzutów skarżącego podniesionych w złożonym odwołaniu tj. odnośnie szkód wyrządzonych przez dziki, które uniemożliwiły zebranie całości ściętej biomasy oraz konieczności przesunięcia obszaru niekoszenia, z uwagi na stwierdzone siedliska ptaków, organ II instancji wskazał, iż o powyższych okolicznościach skarżący nie poinformował właściwego organu, w terminie przewidzianym przepisami prawa, pomimo, iż przystępując do programu rolnośrodowiskowego oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 57 § 4 k.p.a. w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzenia kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., Nr 168, poz. 1181 ze zm.) poprzez niewłaściwe obliczenie terminu do wniesienia pisemnych zastrzeżeń do raportu pokontrolnego, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia przeprowadzonej kontroli na miejscu kontroli instancyjnej i spowodowało nieprawidłowe określenie stanu faktycznego;
- - art. 3 ust. 2 pkt. 1, 2 i 3 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012 r. poz. 1164) w zw. z art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a, przez przyjęcie, że organ administracyjny wyjaśnił istotne okoliczności faktyczne i rozpatrzył w sposób wyczerpujący całość materiału dowodowego, mimo że kontrola na miejscu, będąca podstawą ustaleń faktycznych budziła istotne zastrzeżenia strony i wątpliwości w zakresie swojej legalności i rzetelności oraz przez błędne przyjęcie, że organ w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej nie ma obowiązku podejmować z urzędu wszelkich środków dowodowych niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;
- - art. 3 ust. 2 pkt. 1 i 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a, przez pominięcie twierdzeń skarżącego w przedmiocie braku zawinienia w zaistnieniu nieprawidłowości wymienionych w raporcie kontrolnym, pomimo, że postępowanie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej winno także uwzględniać stanowisko strony, tj. jej argumenty i wyjaśnienia zgłaszane przez nią w trakcie postępowania administracyjnego. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając skarżący przestawił obszerną argumentację, co do przyczyn niezebrania całej biomasy z działki rolnej Y oraz przesunięcia powierzchni niekoszenia.
Orzekając o oddaleniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powołał na wstępie przepisy prawa wspólnotowego i prawa krajowego regulujące zasady i warunki składania wniosków i przyznawania płatności rolnośrodowiskowych za rok 2014. Dalej Sąd I instancji wskazał, iż z ustalonego w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy bezspornie wynika, że w wyniku przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym skarżącego kontroli ujawnione zostały nieprawidłowości polegające na niezebraniu całej biomasy (z powierzchni 0,30 ha działki rolnej Y), pozostawieniu nieskoszonej niewłaściwej części działek T, TT, W i X, AC, AH, A1, AE oraz wykoszeniu całej powierzchni działek AF i UB, które to nieprawidłowości skutkowały przyznaniem płatności w pomniejszonej wysokości. Powyższe w ocenie Sądu I instancji potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności raport z przeprowadzonej kontroli na miejscu, sporządzony szkic oraz wykonana dokumentacja fotograficzna, obrazująca stan zastany na dzień kontroli, które sporządzone zostały w zgodzie z obowiązującymi przepisami, przez uprawnione do tego podmioty.
Skarżący natomiast w toku prowadzonego postępowania nie przedstawił żadnych dowodów pozwalających na zakwestionowanie powyższych ustaleń. W ocenie Sądu I instancji, przedłożone przez stronę w toku postępowania odwoławczego oświadczenia świadków [...] oraz [...] na okoliczność szkód wyrządzonych w 2014 r. przez dziki na działce rolnej Y, pochodzą z sierpnia 2015 r., natomiast z wykonanego w dacie kontroli na miejscu materiału fotograficznego nie wynika istnienie nierówności uniemożliwiających zebranie ściętej biomasy. Powyższej okoliczności nie potwierdza także załączony przez skarżącego film obrazujący przejazd pojazdu po przedmiotowej działce, gdyż nagranie to obrazuje stan działki w 2015 r., a nie w roku 2014. Ponadto Sąd stwierdził, iż nawet gdyby przyjąć za prawdziwe twierdzenia skarżącego, co do braku technicznych możliwości zebrania ściętej biomasy w terminie, to bezspornym jest, że strona nie zgłosiła powyższej okoliczności w terminie 10 dni właściwemu kierownikowi biura powiatowego ARiMR, stosownie do treści art. 75 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, co pozwoliłoby na uniknięcie nałożonych sankcji.
Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego, w zakresie pozostawienia nieskoszonej niewłaściwej części deklarowanych działek, z uwagi na stwierdzenie siedliska ptaków Sąd wskazał, iż w tej sytuacji strona, także miała obowiązek poinformowania o powyższym fakcie w/w organ, w myśl art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, z którego to obowiązku się nie wywiązała.
Za chybione w ocenie Sądu I instancji uznać również należało zarzuty skargi, co do naruszenia przepisów procedury administracyjnej poprzez niepodjęcie wszelkich środków dowodowych niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu oraz załatwienia sprawy. Sąd wskazał, iż w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ustawodawca w sposób zasadniczo odmienny od reguł obowiązujących w postępowaniach opartych w całości na przepisach k.p.a., uregulował zasady postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich. Z mocy powołanego przepisu specyfika postępowań administracyjnych toczących się przed organami ARiMR w zakresie przyznania określonego wsparcia finansowego wymaga od stron tego postępowania i innych osób w nim uczestniczących, większej dbałości w prowadzeniu swoich spraw indywidualnych. To na stronie spoczywa ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi skutki prawne.
Konsekwencją tego stanu rzeczy jest to, że wbrew twierdzeniu skarżącego, organ administracji, zasadniczo zwolniony jest z obowiązku poszukiwania dowodów na okoliczności istotne z punktu widzenia uprawnień wnioskodawcy do płatności.
W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, powołując się na art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., zarzucił sądowi I instancji:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- - art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE.L 2006.368.15) w zw. z § 45 pkt. 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Programu rolnośrodowiskowego", objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 r., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak przyjęcia, iż uchybienia na działkach skarżącego polegające na niezebraniu całej biomasy były wynikiem okoliczności, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez skarżącego, w sytuacji gdy miały one wpływ na realizację tego zobowiązania i były wynikiem przyczyn niezależnych od skarżącego;
- - naruszenie § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. poprzez błędną wykładnię i przyznanie skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w pomniejszonej wysokości, w sytuacji gdy skarżący spełniał wszystkie warunki uprawniające go do przyznania mu płatności rolnośrodowiskowej za ten rok w pełnej wysokości;
- - naruszenie § 38 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uprawniał do jego zastosowania.
2/ naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 1 § 1 i § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 134 § 1, art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 75 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. 2013 r. poz. 173), polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo iż nie zebrano i nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wyrażającego się brakiem przeprowadzenia przez organy administracji publicznej dowodu z zeznań świadka [...] oraz [...] na okoliczność ustalenia, czy doszło do zebrania biomasy z działek skarżącego zwłaszcza w sytuacji, iż przedłożone przez skarżącego oświadczenia w/w osób, zawierały okoliczności których weryfikacja i wyjaśnienie miały istotny wpływ na wyjaśnienie sprawy. W ocenie skarżącego jako bezzasadne należy uznać twierdzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, iż powołanie w/w dowodów przez skarżącego nastąpiło dopiero na etapie postępowania odwoławczego, w sytuacji gdy przepisy postępowania administracyjnego nie zawierają prekluzji dowodowej, a zatem, strona może w każdej chwili i na każdym etapie postępowania przytaczać dowody na poparcie swoich twierdzeń, zaś organy administracji publicznej winny je uwzględnić oraz do nich się odnieść;
- - naruszenie art. 1 § 1 i § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 10 § 1, art. 79 § 1, art. 81 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy poprzez oddalenie skargi, mimo że organy administracji w toku postępowania, zdaniem skarżącego nie dochowały gwarancji, wynikających z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, w szczególności z powodu braku pouczenia strony o przysługującym jej prawie zapoznania się z aktami i wydania decyzji bez uprzedniego umożliwienia stronie końcowego wglądu do akt oraz złożenia końcowych oświadczeń w przedmiotowej sprawie;
- - naruszenie art. 1 §1 i § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 11 § 1, art. 85 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że organy administracji w toku postępowania, zdaniem skarżącego nie wyjaśniły w sposób dostateczny zasadności przesłanek którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy w sytuacji, gdy skarżący składał zastrzeżenia do przeprowadzonych czynności kontrolnych. W ocenie skarżącego stan faktyczny przedmiotowej sprawy obligował organy do przeprowadzenia dowodu z oględzin działek strony, w sytuacji niemożności ustalenia nierówności terenu na działkach na podstawie dokumentacji zdjęciowej, zwłaszcza, że skarżący składał wnioski dowodowe potwierdzające występowanie na jego działkach nierówności terenu;
- - naruszenie art. 1 § 1 i § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 89 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej, w sytuacji rażąco odmiennego stanowiska skarżącego ze stanowiskiem wyrażonym przez organy administracji publicznej, zwłaszcza gdy przeprowadzenie rozprawy administracyjnej pozwoliłoby na wyjaśnienie wszelkich wątpliwości w sprawie;
- - naruszenie art. 1 § 1 i § 2, art. 145 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. polegające na nierzetelnym wykonaniu obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na wybiórczym i nierzetelnym rozpoznaniu i ocenie prawnej podniesionych przez skarżącego zarzutów w skardze.
Z powyższych względów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu wniesionej skargi przedstawił argumentację mająca przemawiać za zasadnością podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ administracji odniósł się do zarzutów skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przystąpienie do merytorycznej oceny przedmiotowego środka odwoławczego było możliwe wobec tego, iż spełniał on wymagania formalne określone w art. 175 § 1 p.p.s.a., art. 176 p.p.s.a. i art. 177 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała.
Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a., a mianowicie na naruszeniu prawa materialnego oraz na naruszeniu przepisów postępowania, zatem co do zasady, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
W sprawie niniejszej oparcie skargi kasacyjnej na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuca naruszenie przepisów postępowania art. 1 § 1 i 2, art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 11 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 85 kpa, jak również w związku z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007r. Nr 64, poz. 427) - pkt 2 lit. a i c skargi kasacyjnej.
Podniesione uchybienia proceduralne w istocie sprowadzają się do nieprawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z powodu oparcia się na wadliwie przeprowadzonych w dniach 17 września - 23 października 2014 r. czynnościach kontrolnych oraz wadliwej weryfikacji raportu z czynności kontrolnych. Skarżący zarzuca, że dowód z raportu kontroli, nie może decydować o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, bowiem kontrolujący i organy nie przeprowadzili wyczerpującego postępowania dowodowego na okoliczność zebrania biomasy z działek skarżącego, wyrażające się brakiem przesłuchania zgłoszonych przez stronę świadków oraz brakiem przeprowadzenia oględzin działki. Takie działanie autor skargi kasacyjnej uznał za niezgodne z zasadami dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania materiału w sposób wyczerpujący i dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Ustosunkowując się do tak sformułowanego zarzutu należy w pierwszej kolejności zauważyć, że zakres niezbędnych ustaleń w sprawie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007- 2013 wyznaczają przepisy prawa materialnego wymienione w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym w niniejszej sprawie, odnoszącej się do wniosku skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, który w trzecim roku realizacji 5 letniego zobowiązania (PROW 2007-2013) zadeklarował realizację Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, Pakietu 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 a także Pakietu 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, należało stosować ustawę z dnia 7 marca 2007 r., o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) i wydane na jej podstawie - art. 29 ust. 1 pkt 1 - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007 – 2013 (Dz. U z 2013 poz. 361 ze zm.) w związku z brzemieniem § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U z 2014 r., poz. 324).
Przechodząc do analizy zgłoszonych zarzutów należy podkreślić, że w dniach 17 września - 23 października 2014 roku w gospodarstwie rolnym skarżącego przeprowadzono kontrolę o charakterze kompleksowym, tj. w zakresie: wzajemnej zgodności, kwalifikowalności powierzchni oraz w zakresie realizowanego programu rolnośrodowiskowego. Raport z wykonanych czynności kontrolnych został skutecznie doręczony stronie w dniu 4 lutego 2015 roku oraz w dniu 21 kwietnia 2015 roku. W dniu 4 marca 2015 roku w Biurze Powiatowym w [...]. [...] w odpowiedzi na zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy złożył oświadczenie, odnośnie niezebrania biomasy na działce Y. Powyższe oświadczenie zostało przekazane do Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] jako zastrzeżenia do raportu z czynności kontrolnych. Pismem z dnia 8 kwietnia 2015 roku Kierownik Biura Kontroli poinformował stronę, iż ponowna analiza raportu i dokumentacji fotograficznej potwierdziła stwierdzone uchybienie odnośnie działki rolnej Y. Dnia 27 kwietnia, 18 maja i 12 czerwca 2015 roku skarżący ponownie wniósł zastrzeżenia, co do ustaleń kontroli na miejscu.
Biuro Kontroli na Miejscu pismami z dnia 30 kwietnia, 1 czerwca oraz 24 czerwca 2015 roku poinformowało stronę, iż nie uwzględniło wniesionych przez beneficjenta zastrzeżeń, gdyż kontrola została przeprowadzona prawidłowo i odzwierciedla stan faktyczny powierzchni zgłoszonych do płatności, co zostało również udokumentowane przez inspektorów w formie fotografii oraz wykonanych szkiców.
Ze sporządzonego przez inspektorów raportu z czynności programu rolnośrodowiskowego oraz raportu z czynności kontrolnych w zakresie przestrzegania norm i wymogów wzajemnej zgodności, popartych zgromadzoną dokumentacją fotograficzną (znajdujące się przy aktach sprawy II GSK 3274/16), wynika że w gospodarstwie rolnym skarżącego stwierdzone zostały nieprawidłowości dotyczące wymogów pakietowych. Działki rolne zadeklarowane do realizowania wariantów 4.1 i 5.1 powinny być użytkowane w sposób kośny, a wnioskodawca zobligowany był do przestrzegania wymogów w pakiecie 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 i pakiecie 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, które zawarte są w załączniku nr 3 dział IV ust. 2 pkt 4 lit. a) do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. i stanowią, iż w przypadku kośnego użytkowania trwałych użytków zielonych należy dokonać usunięcia lub złożenie w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu, na które termin ten nie był przestrzegany.
Jak wskazuje zarówno raport pokontrolny oraz fotografie sporządzone w toku kontroli - na działce rolnej Y deklarowanej do wariantu 4.1 zastano podczas kontroli (tj. w dniu 17 października 2013 r.) niezebraną biomasę. Zgodnie natomiast z rejestrem agrotechnicznym, zarejestrowana data koszenia przedmiotowej działki to 21 sierpnia 2014 r. zatem przekroczony został wymagany w rozporządzeniu termin zbioru biomasy.
Odnośnie niezgodności zaistniałych na działkach rolnych deklarowanych do wariantów 3.1.2, 4.1, 5.1, kontrolujący wskazali, iż zgodnie z § 25 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ż dnia 13 marca 2013 r., rolnik zaznacza na materiale graficznym część działki rolnej, która ma pozostać w danym roku nieskoszona. [...] zaznaczył na załączniku graficznym części działek rolnych, które powinny zostać nieskoszone w roku 2014 (zgodnie z załączonym do akt planem rolnośrodowiskowym), jednak po weryfikacji pozostawionego obszaru niekoszenia ujawniono w toku kontroli, iż na działkach rolnych T, TT, W i X (deklarowane do wariantu 4.1), działkach rolnych AC, AH oraz Al (deklarowane do wariantu 5.1) oraz działce rolnej AE (deklarowana do wariantu 3.1.2) zachowany obszar niekoszenia pozostawiono wbrew deklaracji w innym miejscu.
Jednocześnie beneficjent nie zgłosił zmiany do wniosku. Natomiast w przypadku działki rolnej UB (deklarowana do wariantu 4.1) oraz działki AF (deklarowana do wariantu 3.1.2) stwierdzono wykoszenie całej powierzchni działki.
Trzeba zaznaczyć, iż zgodnie z § 18 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., wysokość płatności rolnośrodowiskowej w danym roku ustala się jako iloczyn stawek płatności za hektar gruntu i powierzchni działek rolnych po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości łub niezgodności. Wysokość stawek płatności dla poszczególnych pakietów i ich wariantów jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia. Jednak jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, wówczas w myśl § 38 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. Wysokość zmniejszeń płatności w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.
Wyliczenie kwoty należnej skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych zadeklarowanych pakietów obliczona została zatem z uwzględnieniem wynikających z przepisów korekt. Przy czym, ze względu na fakt, iż naruszenie polegające na nieprzeprowadzeniu przez rolnika na łąkach lub pastwiskach wymaganego koszenia i usuwania okrywy roślinnej w terminie, stwierdzono w gospodarstwie [...] po raz drugi (pierwsze w 2013 r.), zgodnie z art. 71 ust. 1 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 w odniesieniu do powtarzającej się niezgodności poziom sankcji w roku 2014 pomnożony został przez trzy względem pierwszego przypadku niezgodności.
W tym stanie sprawy, należy zaakceptować stanowisko Sądu I instancji, iż organ nie popełnił nieprawidłowości w swoim działaniu.
Wskazać w tym miejscu należy, że na okoliczność ustalenia czy producenci spełniają warunki do przyznania wnioskowanej pomocy ustawodawca przewidział kontrole na miejscu i wizytacje w miejscu, stanowiąc jednocześnie, że z czynności kontrolnych osoba je przeprowadzająca sporządza raport. Świadczą o tym przepisy art. 30 ust. 1 i art. 31 ustawy z 7 marca 2007 r., o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...). Z powyższych przepisów wynika, że kontrole na miejscu w niniejszej sprawie były nie tylko prawnie możliwe, ale także, iż musiały być przeprowadzona przez osoby do tego fachowo przygotowane - tj. posiadające nie tylko odpowiedni sprzęt, ale również niezbędną wiedzę. Do raportu z kontroli skarżący wniósł zastrzeżenia, jednak nie zostały one uwzględnione. Przepis art. 31 ust. 8 ww. ustawy przewiduje, że w przypadku, gdy podmiot kontrolowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia co do tych ustaleń osobie, która sporządziła raport.
W wyroku z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 492/07 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił znaczenie dowodowe protokołu kontroli w sprawach dotyczących wniosku producenta o przyznanie płatności. Wskazał, iż o wadze dowodu z protokołu kontroli świadczy fakt, że kontrole przeprowadzane mogą być tylko przez określone podmioty. Dowodom tym, właśnie z racji przeprowadzania kontroli przez podmioty wyspecjalizowane (dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi) i bezstronne, co do zasady przypisać należy przymiot wiarygodności.
W tym miejscu wskazać należy, iż przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich (...) nieco inaczej aniżeli zasady procedury administracyjnej określone w k.p.a. statuują pozycję strony w postępowaniu o przyznanie pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem. Art. 21 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, iż do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednakże w myśl pkt 3 powyższego przepisu organ administracyjny udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, jak również (pkt 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
W tym postępowaniu Agencja nie ma zatem obowiązku aktywnego poszukiwania dowodu. To na stronie oraz innych osobach uczestniczących w tym postępowaniu, zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W toku postępowania kontrolnego przeprowadzonego na działkach rolnych skarżącego wykonane zostały szczegółowe szkice z zaznaczeniem granic poszczególnych działek rolnych i miejsc, w których znajdowały się na działkach obszary nieskoszone, wykonano zdjęcia działek, w tym działki Y potwierdzające niezebranie w terminie biomasy. Powyższe pozwoliło na dokonanie ustaleń, które zawarte zostały w raportach z kontroli. W tej sytuacji zarzuty autora skargi kasacyjnej zawarte w jej uzasadnieniu, wskazujące na wadliwe ustalenie okoliczności faktycznych nie mają zasadniczego znaczenia dla stwierdzenia braku spełnienia wymogów realizacji wariantów zadeklarowanych we wniosku na rok 2014. W świetle tych dowodów nie można się zgodzić z twierdzeniami skarżącego, że na jego działce rolnej Y w ogóle nie zaistniały żadne nieprawidłowości, a skoszona biomasa została usunięta w wymaganym terminie, przed rozpoczęciem kontroli.
Kontrola rozpoczęła się bowiem w dniu 17 września 2014 r., natomiast z rejestru działalności rolnośrodowiskowej jako dzień koszenia działki rolnej Y odnotowano datę 21 sierpnia 2014 r. Zestawienie tych dat wskazuje, że nie nastąpiło zebranie ściętej biomasy w wymaganym terminie 14 dni.
Istotne jest również, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, iż w składanych w toku postępowania prowadzonego przez organy agencji wyjaśnieniach i zastrzeżeniach skarżący podawał sprzeczne informacje, gdyż z jednej strony podnosił, że cała biomasa z działki Y została zebrana, a chociażby w odwołaniu z dnia 6 września 2015 r. i skardze do WSA z dnia 15 grudnia 2015 r. wskazywał, że "można uznać, iż część działki była w trakcie zbierania, gdyż nierówności pozostawione przez dziki uniemożliwiły w terenie 100% zbiórkę mechaniczną" oraz "na działce Y tylko z części działki była niezebrana biomasa tj. ok. 0,15 ha". Powyższe oświadczenia skarżącego jednoznacznie potwierdzają, że cała biomasa z całej działki rolnej Y nie została zebrana w terminie.
Słusznie Sąd I instancji uznał, że bez znaczenia dla oceny niniejszej sprawy jest fakt, iż skarżący w dniu 3 czerwca 2015 r. informował Kierownika ARiMR o zaobserwowanych szkodach na jego działkach, co potwierdzać miały załączone do odwołania oświadczenia Jarosława Plucha - rolnika mieszkającego w pobliżu w/w działki oraz sołtysa miejscowości Leżachów dokonującego zabiegów agrotechnicznych w gospodarstwie skarżącego, którzy potwierdzali, że m.in. działka ewidencyjna nr 269 była zryta przez dziki. Podobnie filmy z nagraniem zachowania się pojazdu po gruncie, dokonane w 2015 r., które nie mogą oddawać stanu gruntów w 2014 r. Powyższe dowody, nie negują bowiem faktu niezebrania całej biomasy z działki Y, lecz mają stanowić jedynie potwierdzenie występowania na działce skarżącego nierówności, które uniemożliwiły przeprowadzenie zbioru siana. Jednak, nawet w przypadku uznania za prawdziwe twierdzenia skarżącego, co do braku technicznych możliwości zebrania ściętej biomasy w terminie, to i tak skarżący nie mógłby uniknąć konsekwencji takiego stanu rzeczy w odniesieniu do wysokości przyznanych płatności.
Rację ma bowiem Sąd I instancji wskazując na odpowiednie uregulowania, z których wynikają zasady postępowania beneficjenta na wypadek, gdyby z powodu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności niemożliwa stała się realizacja obowiązków związanych z płatnościami, w tym wypadku zebrania ściętej biomasy z działki rolnej. O tym że zasady te znane były skarżącemu świadczy to, że składając wnioski o przyznanie poszczególnych płatności na rok 2014 złożył podpis m.in. pod oświadczeniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowych objętych wnioskiem o przyznanie płatności oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie organy Agencji o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności oraz utrzymania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami oraz przestrzegania wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Dodatkowo, skarżący uczestniczy w programach pomocowych związanych z finansowaniem z budżetu Unii Europejskiej od szeregu lat, i choćby stąd znane są mu zasady przyznawania płatności.
O tym jak uniknąć sankcji, gdy wypełnienie obowiązków związanych ze spełnieniem warunków do płatności bezpośrednich staje się niemożliwe w sytuacji wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, stanowi art. 75 ust 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/2009, na który słusznie powołały się organy Agencji w swoich decyzjach. Zgodnie z cytowanym przepisem, jeżeli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowanych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, pod warunkiem, że przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych wraz z odpowiednią dokumentacją zgłosi temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym uzyskał taką możliwość.
W niniejszej sprawie skarżący dopiero w zastrzeżeniach do ustaleń kontroli na miejscu, to jest w piśmie z dnia 23 kwietnia 2015 r. (data wpływu do organu 27 kwietnia 2015 r.) podniósł, że część skoszonej trawy nie została zebrana, gdyż mechaniczna zbiórka była utrudniona przez nierówności terenu spowodowane przez zrycie powierzchni działki przez dzikie zwierzęta. Jednocześnie zaznaczyć warto, że nieco wcześniej przy okazji zapoznawania się materiałem dowodowym, w oświadczeniu z dnia 4 marca 2015 r. ograniczył się tylko do stwierdzenia, że nie zgadza się z ustaleniem braku zebrania biomasy z działki rolnej Y. Następnie 3 czerwca 2015 r. (po upływie kilku miesięcy od zakończenia kontroli) skarżący złożył do Kierownika ARiMR oświadczenie o wystąpieniu szkód wyrządzonych przez dziką zwierzynę, a dowody mające potwierdzić ten fakt przedstawił jako załącznik dopiero do odwołania z dnia 14 sierpnia 2015 r. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji podkreślając fakt złożenia powyższych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego, nie wskazał, że dowody te, jako spóźnione nie mogą być podstawą orzekania, lecz wobec znacznego przekroczenia terminu do ich złożenia, wynikającego z art. 75 ust 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/2009 uznał, iż na tym etapie postępowania administracyjnego nie mogą być uznane za potwierdzenie wystąpienia okoliczności pozwalających na zachowanie przez skarżącego prawa do płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości.
Przeprowadzenie zatem wnioskowanego przez stronę dowodu z zeznań świadków, na okoliczność występowania nierówności na działce rolnej Y, nie miałoby istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro skarżący nie neguje faktu braku poinformowania we właściwym terminie organów agencji o wystąpieniu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, które uniemożliwiły mu realizację zadeklarowanych zobowiązań.
Nie budzą również wątpliwości, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenia Sądu I instancji, że skarżący, wobec zaistnienia przeszkód w prawidłowym wykonaniu podjętych zobowiązań polegających na pozostawieniu nieskoszonej części działki zgodnie ze szkicem na materiale graficznym, z uwagi na stwierdzenie siedliska ptaków w innym miejscu, niż to zostało określone w planie działalności rolnośrodowiskowej, miał obowiązek poinformowania o tym Agencji oraz dokonania zmiany planu działalności środowiskowej w porozumieniu z osobą sporządzającą ten plan. Powyższe wynika z przepisu art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009, stosownie do którego, jeżeli rolnik może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości w złożonym wniosku lub z własnej inicjatywy informuje Kierownika Biura Powiatowego, że dane zawarte we wniosku są nieprawidłowe lub dane wykazane we wniosku zdezaktualizowały się od czasu jego złożenia – o ile nie został poinformowany o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz nie został poinformowany o nieprawidłowościach we wniosku - nie stosuje się pomniejszenia płatności. Z obowiązków tych skarżący się nie wywiązał.
W świetle powyższych wywodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie przyjął, iż organy Agencji dokonały prawidłowych ustaleń w zakresie wystąpienia i rodzaju nieprawidłowości, co skutkowało przyznaniem skarżącemu kasacyjnie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. w pomniejszonej wysokości. Struktura tych płatności oraz wysokość zastosowanej sankcji oraz jej wyliczenie zostały precyzyjnie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z powołaniem na mające zastosowanie w sprawie regulacje krajowe i unijne.
W tej sytuacji za niezasadne uznać należy zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania w zakresie nieuchylenia zaskarżonej decyzji, mimo, że materiał dowodowy nie został przez organ zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Brak było podstaw do uznania, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy obligował Sąd meriti do uznania, iż organy agencji winne były przeprowadzić oględziny działek skarżącego na okoliczność występowania nierówności terenu oraz do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w celu wyjaśnienia wszelkich wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie składał do organów wniosku o przeprowadzenie oględzin gospodarstwa rolnego, jak również o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. Ponownie należy wskazać w tym zakresie na treść art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich (...), z którego wynika, iż to strona oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Co do zasady, organ nie ma zatem obowiązku przeprowadzać z urzędu czynności dowodowych na potwierdzenie okoliczności podnoszonych w toku postępowania przez stronę. Ponadto, przeprowadzenie oględzin gospodarstwa rolnego strony po zakończeniu czynności kontrolnych, w czasie których stwierdzono na działkach skarżącego występowanie nieprawidłowości, nie miałoby żadnego znaczenia dla oceny spełnienia warunków do przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości, dla której podstawą były ustalenia poczynione przez kontrolujących w okresie 17 września - 23 października 2014 r.
Bezpodstawny jest również zarzut skargi kasacyjnej w zakresie niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, iż organy dopuściły się naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawodawca stanowi, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Jak wynika z akt sprawy w przedmiotowej sprawie, mimo braku takiego obowiązku i żądania strony organ I instancji wysłał do pełnomocnika skarżącego zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego z dnia 10 czerwca 2015 r. z celu umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, z czego skarżący skorzystał.
Wobec powyższego zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest bezzasadny, zwłaszcza w sytuacji niewykazania przez wnoszącego skargę kasacyjną, ewentualnego wpływu tego uchybienia na rozstrzygnięcie sprawy.
Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia zasady przekonywania. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyjął, iż organy dokonały prawidłowych ustaleń w zakresie wystąpienia i rodzaju nieprawidłowości, co skutkowało przyznaniem płatności w pomniejszonej wysokości. Jak podniesione zostało wyżej, struktura tych płatności oraz wysokość zastosowanej sankcji oraz jej wyliczenie zostały skrupulatnie, klarownie, a przede wszystkim poprawnie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z powołaniem się na mające zastosowanie w sprawie regulacje krajowe i unijne.
Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził również, aby Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom tego przepisu, które polegać miało na wybiórczym i nierzetelnym rozpoznaniu i ocenie prawnej podniesionych przez skarżącego zarzutów. Podkreślić trzeba, że powyższy zarzut nie został w skardze kasacyjnej w żaden sposób uzasadniony. Natomiast analiza treści zaskarżonego orzeczenia prowadzi do wniosku, że odpowiada ono wszystkim wymaganiom stawianym mu w przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniu skarżącego uzasadnienie wyroku obejmuje zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiada zatem wszystkie wymagane elementy. Wobec tego umożliwia ono Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę trafności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie.
Odnosząc się natomiast do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż przepis art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, do którego odsyła § 45 pkt 8 rozporządzenia MRiRW w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Programu rolnośrodowiskowego" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361), w ust. 2 stanowi, iż przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Skarżący dopiero w dnia 3 czerwca 2015 r. złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] oświadczenie, w którym poinformował organ o zaobserwowanych szkodach wyrządzonych przez dziką zwierzynę. Oświadczenie to zostało złożone po przeprowadzonych w jego gospodarstwie kontrolach mających miejsce w dniach od 17 września do 23 października 2014 roku, zaś dowody potwierdzające w ocenie strony działanie siły wyższej, zostały złożone wraz z pismem odwoławczym tj. w dniu 14 sierpnia 2015 roku, a więc z uchybieniem powyżej wskazanego terminu. Jak słusznie podkreślił i uzasadnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, skarżącemu znane były zasady przyznawania płatności oraz obowiązek niezwłocznego informowania na piśmie organy Agencji o fakcie, który może mieć wpływ na przyznanie pomocy. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim to upływ 10 - dniowego terminu do zgłoszenia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności był przyczyną nieuznania przez organ niezebranej biomasy jako siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności i nałożenia sankcji z tego tytułu.
Wobec powyższego zarzut ten jest bezzasadny, podobnie jak zarzut naruszenia § 2 i § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, gdyż skarżący nie spełniał wszystkich warunków do przyznania płatności w pełnej wysokości, a zgromadzony materiał dowodowy uprawniał do zastosowania sankcji za stwierdzone nieprawidłowości z przyczyn opisanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Biorąc powyższe pod uwagę, uznając podniesione w skardze zarzuty za nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.