Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 października 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 602/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę L.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] marca 2021 r. w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
L.P. (dalej "skarżąca") [...] sierpnia 2020 r. złożyła do Starosty Wodzisławskiego wniosek o zarejestrowanie pojazdu marki Opel Movano, posiadającego cechę identyfikacyjną [...], jako pojazdu z dopuszczalną masą całkowitą 3500 kg.
Decyzją z [...] grudnia 2020 r. Starosta Wodzisławski odmówił skarżącej rejestracji opisanego powyżej pojazdu czasowo zarejestrowanego pod numerem [...] jako pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej o wartości 3500 kg.
Decyzją z [...] marca 2021 r. SKO w Katowicach utrzymało w mocy powyższą decyzję.
Zdaniem organu, analiza przedłożonych dokumentów wykazała, że w niemieckim dowodzie rejestracyjnym i w zaświadczeniu z [...] stycznia 2020 r. dotyczącym badania technicznego wykonanego przez stację kontroli pojazdów [...] w [...] została określona dopuszczalna masa całkowita dla ww. samochodu ciężarowego jako 4 500 kg. Jest to zgodne z Katalogiem marek i typów pojazdów oraz opinii biegłego z [...] września 2020 r. jego dopuszczalna masa całkowita. Dane w zakresie mas zostały nadane w momencie wyprodukowania pojazdu identyfikowanego numerem VIN przez producenta i zostały zawarte w homologacji i bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy były przepisy wewnętrzne obowiązujące na terenie Niemiec, które dopuszczały pod pewnymi warunkami obniżanie wartości dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu poniżej wartości ustalonej przez producenta bez zmian konstrukcyjnych.
WSA w Gliwicach oddalił skargę L.P. na powyższą decyzję.
Sąd stwierdził, że skarżąca złożyła wymagane ustawą dokumenty wraz z wnioskiem oraz dokonała adnotacji, zgodnie z którą wniosła o rejestrację pojazdu z dopuszczalną masą całkowitą 3500 kg. Ustalone na podstawie niemieckiego dowodu rejestracyjnego i w toku badań technicznych na obu stacjach kontroli pojazdów dane zostały prawidłowo porównane z Katalogiem marek i typów pojazdów, w którym samochód ciężarowy marki Opel Movano o nr homologacji [...] występuje z dopuszczalną masą całkowitą 4 500 kg. Ze sporządzonej na zlecenie organu pierwszej instancji opinii biegłego z [...] września 2020 r. wynikało jednoznacznie, że wymieniony pojazd posiadał dane techniczne zgodne z danymi wpisanymi w niemieckim dowodzie rejestracyjnym oraz określonymi w badaniu na stacji kontroli pojazdów [...] w [...], tzn. jego dopuszczalna masa całkowita wynosiła F:1 - 4 500 kg i maksymalna masa całkowita F:2 - 4 500 kg. Wobec powyższego niedopuszczalne było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej w oparciu o art. 72 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110; dalej "p.r.d.")
Zdaniem WSA, dane w zakresie mas zostały nadane w momencie wyprodukowania pojazdu identyfikowanego numerem VIN przez producenta i zostały zawarte w homologacji, która decydowała o jego rejestracji, dlatego dokonana przez organy ocenia pojazdu, którego rejestracji domagała się skarżąca, była prawidłowa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie sprawy przez Sad drugiej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca zrzekła się rozprawy. Zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 p.r.d. przez jego niewłaściwą wykładnią i przyjęcie, iż dane w zakresie masy pojazdu zostały nadane w momencie wyprodukowania pojazdu identyfikowanego numerem VIN przez producenta i zostały zawarte w homologacji, która decyduje o rejestracji pojazdu, w sytuacji gdy do dokonania rejestracji pojazdu wymagane jest przedstawienie określonych enumeratywnie w ustawie dokumentów, któremu to obowiązkowi skarżąca sprostała, a wykazana w dokumentacji skarżącej.dopuszczalna masa całkowita pojazdu wynikała z niekwestionowanych na moment wydania czasowego dowodu rejestracyjnego dokumentów urzędowego organu niemieckiego i opinii dotyczącej świadectwa homologacji wydanej przez A. GmbH w G. z [...] lipca 2020 r., a w konsekwencji spełnione zostały przesłanki do dokonania rejestracji w/w pojazdu;
- 2. naruszenie prawa materialnego, tj. § 2 ust. 3 w zw. z § 3a ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawie związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. z 2019 r. poz. 2130 ze zm., dalej "rozporządzenie") w zw. z art. 80bh ust. 1 p.r.d. przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, iż to na podstawie art. 80 bh ust. 1 p.r.d. organ rejestrujący pojazd zamieszcza w bazie danych dane i informacje związane z dopuszczeniem pojazdu do ruchu na podstawie dokumentów wymaganych do rejestracji pojazdu i wprowadzając w/w dane używa danych pojazdu zgodnie z wartościami udostępnionego temu organowi katalogu marek i typów pojazdów homologowanych oraz dopuszczonych do ruchu, w sytuacji, gdy w Rozporządzeniu brak jest ograniczeń w zakresie wskazania masy całkowitej pojazdy, a tym samym, masa pojazdu w granicach 3500 kg, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdu wynosiła 4500 kg, nie była sprzeczna z możliwością zarejestrowania pojazdu marki Opel Movano;
- 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 p.r.d., przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, iż mimo art. 66 ust. 1 p.r.d., nie jest możliwe zarejestrowanie pojazdu, którego masa całkowita jest niższa niż dopuszczalna maksymalna masa całkowita, w sytuacji, gdy pojazd marki Opel Movano posiadał pozytywne badanie techniczne pojazdu, a dołączona do sprawy opinia dotycząca świadectwa homologacji wydana przez A. GmbH w G. z [...] lipca 2020 r. wskazywała na możliwość zmiany dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu na 3500 kg, tj. zmniejszenie jej masy o 1000 kg przy braku wpływu na zagrożenie bezpieczeństwa osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, ani na naruszenie porządku ruchu na drodze i przy braku narażania kogokolwiek na szkodę, a tym samym, brak było podstaw do uznania braku możliwości zarejestrowania pojazdu marki Opel Movano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd, rozpoznając sprawę, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego – że sąd, stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia.
Dodać też trzeba, że w odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki NSA z: 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10; przywołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyjąć zatem należy, że obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnika strony wnoszącej skargę kasacyjną jest wyraźne wskazanie przepisu naruszonego przez sąd pierwszej instancji (por. wyroki NSA z: 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12). Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, nie ma kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru w określeniu, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. W sytuacji gdy warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, ocena zasadności wadliwie sformułowanego zarzutu nie jest możliwa.
Naczelny Sąd Administracyjny za wadliwie skonstruowane uznał zarzuty naruszenia przepisów art. 73 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 p.r.d. wskazane w pkt 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej. Powołane przepisy składają się bowiem z wielu mniejszych jednostek redakcyjnych (ustępów, punktów, liter), które w świetle ww. okoliczności powinny być ściśle i wyraźnie wskazane. Taką wadliwość rozpoznawanej skargi kasacyjnej można zniwelować poprzez rekonstrukcję przez Naczelny Sąd Administracyjny treści zarzutów na podstawie ich skonfrontowania z treścią uzasadnienia skargi kasacyjnej (por. uchwałę NSA z 26 października 2009r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1). Jednakże w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie miał jakichkolwiek podstaw do rekonstrukcji tych zarzutów na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu, zamiast rozwinąć te zarzuty, jeszcze bardziej ogólnie wskazano przepisy p.r.d., stąd też można ich zindywidualizować i odnieść się do nich tylko w ograniczonym zakresie.
Ogólnie rzecz ujmując, zgodnie przepisami art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 p.r.d. czytanymi łącznie rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek jego właściciela (art. 73 ust. 1), a do zarejestrowania niezbędne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów (art. 72 ust. 1). Oznacza to, że postępowanie rejestracyjne ma cechy postępowania sformalizowanego i organ dokonujący rejestracji pojazdu zobowiązany jest wymagać dokumentów wymienionych w tym przepisie. Ustawodawca ograniczył możliwości prowadzenia postępowania dowodowego przez organ, wskazując enumeratywnie jakie dokumenty musi przedłożyć wnioskodawca, aby możliwe było zarejestrowanie pojazdu (tak NSA w wyroku z 26 października 2018 r. sygn. akt I OSK 192/17). Organ dokonujący rejestracji pojazdu nie może więc czynić własnych ustaleń na okoliczności objęte wymaganymi dokumentami. W ramach prowadzonego postępowania w sprawie rejestracji pojazdu nie można również zamienić dokumentów wymienionych w art. 72 tej ustawy innymi dokumentami czy pismami.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przede wszystkim, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie dokonał takiej interpretacji przepisów p.r.d., jaką próbował przypisać Sądowi autor skargi kasacyjnej.
Sąd, odwołując się do treści art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 p.r.d., przedstawił jakiego rodzaju dokumenty umożliwiają dokonanie rejestracji pojazdów. W oparciu o te przepisy i dołączone do wniosku o rejestrację pojazdu dokumenty uznał, że stanowisko organu odmawiające zarejestrowania samochodu Opel Movano jest prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega, aby w ramach tej wypowiedzi Sądu pierwszej instancji, znalazła się wypowiedź świadcząca o mylnym zrozumieniu któregoś z przytaczanych w zarzutach kasacyjnych przepisów. W świetle prawidłowo przekazanego ich brzmienia Sąd ocenił stan faktyczny sprawy, zauważając, że skarżąca wystąpiła o rejestrację samochodu Opel Movano o dopuszczalnej masie całkowitej pojazdu 3.500 kg, podczas gdy z dokumentów wynika, że samochód ten w katalogu marek i typów pojazdów o nr homologacji [...] występuje z dopuszczalną masą całkowitą 4.500 kg.
W skardze kasacyjnej i jej uzasadnieniu podnoszone są wywody zmierzające do wykazania, że skarżąca sprostała spoczywającym na niej obowiązkom w zakresie przedłożenia dokumentów koniecznych do rejestracji spornego pojazdu. W ocenie skarżącej, z dokumentów (opinia A. GMbH w G., badanie techniczne [...] w [...]) wynika, że niższa masa całkowita pojazdu od tej wynikającej z homologacji nie zagraża bezpieczeństwu na drodze lub innym uczestnikom ruchu, co w konsekwencji pozwala na rejestrację pojazdu zgodnie z wnioskiem. Istota sformułowanych zarzutów i ich uzasadnienie wskazują, że kwestią wątpliwą w uznaniu skarżącej kasacyjnie pozostaje fakt zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji oceny, że pojazd marki Opel Movano o numerze VIN [...] nie spełnia przesłanek pomimo tego, że wcześniejsza decyzja organu niemieckiego o czasowej rejestracji tego pojazdu tak go klasyfikowały.
W istocie zarzuty skargi kasacyjnej nie dotyczą błędnej wykładni powołanych przepisów, ani nawet nie dotyczą ich błędnego zastosowania. Skarżąca kasacyjnie wskazuje na inny niż ustalony przez organy walor prawny konkretnych dokumentów składanych przez nią w postępowaniu administracyjnym, zmierza ona do zakwestionowania przyjętego przez Sąd stanowiska o prawidłowej ocenie materiału dowodowego przez organy jako wskazującego na to, że sporny samochód Opel Movano podlega rejestracji jako pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej 3.500 kg. W rzeczywistości zatem zarzut ten zmierza do zakwestionowania prawidłowości oceny elementów stanu faktycznego sprawy, a nie naruszenia prawa materialnego w którejś z postaci określonych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Autor skargi kasacyjnej, konstruując zarzuty kasacyjne, wydaje się nie dostrzegać, że zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię nie jest tożsamy z zarzutem niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, a tym bardziej z naruszeniem przepisów, które normują sposób ustalania i oceny stanu faktycznego sprawy.
Skarżąca kasacyjnie błędnego rozumienia wskazanych w zarzutach pkt 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej przepisów upatruje również w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji i organy administracyjne, że w sprawie nie miały znaczenia okoliczności wcześniejszej rejestracji czasowej pojazdu marki Opel Movano i dokumenty w oparciu, o które rejestracja ta została dokonana.
Taki pogląd – z przyczyn wskazanych wyżej - nie zasługuje na akceptację.
Co więcej, przypomnieć należy, że generalnie niedopuszczalne jest zwalczanie ustaleń poczynionych przez sąd pierwszej instancji przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyroki NSA z: 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12; 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11). Jeżeli skarżąca uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to powinna powołać się na zarzut naruszenia przepisów postępowania, a nie dokonywać tego za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie. Powszechnie w judykaturze przyjmuje się, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (por. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11).
Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego ze względu na wadliwie ustalony stan faktyczny, o ile równocześnie nie zostaną skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12).
Skarżąca kasacyjnie nie zgłosiła w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów, które normują sposób ustalania i oceny stanu faktycznego sprawy, wobec czego uznać trzeba, że skarżąca skutecznie nie podważyła okoliczności faktycznych sprawy w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a próbowała to uczynić poprzez zarzuty błędnej wykładni prawa materialnego, więc zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyroki NSA z: 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12; 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09; 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).
W świetle wskazanych wyżej okoliczności podjęta przez autora skargi kasacyjnej próba zwalczenia ustaleń faktycznych za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych nie może odnieść zamierzonego skutku.
Taka wadliwość sformułowania zarzutów ogranicza zakres kontroli przeprowadzonej w tej sprawie przez NSA, bowiem Sąd kasacyjny nie może domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji wyroku sądu pierwszej instancji, jeżeli wprost nie wynika to z treści skargi kasacyjnej. Brak precyzyjnie wskazanych podstaw kasacyjnych oraz niepełność uzasadnienia w zakresie wyjaśnienia istoty podnoszonych naruszeń, spowodowały znaczne ograniczenie zakresu kontroli zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Raz jeszcze należy bowiem podkreślić, że zasada związania granicami skargi kasacyjnej determinuje zakres kontroli instancyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach powołanych podstaw kasacyjnych.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut wskazany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia § 2 ust. 3 w zw. z § 3a ust. 2 rozporządzenia w związku z art. 80bh ust. 1 p.r.d.
To, że p.r.d. nie zawiera ograniczeń w zakresie wskazania masy całkowitej pojazdu mieszczącej się w granicach masy minimalnej i dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, nie daje automatycznie prawa do rejestracji pojazdu o mniejszej dopuszczalnej masie całkowitej (3.500 kg), w sytuacji gdy w homologacji dopuszczalna masa całkowita pojazdu jest większa (4.500 kg).
Sąd pierwszej instancji słusznie zaaprobował stanowisko organu oparte na jednoznacznie brzmiących przepisach rozporządzenia, tych samych co wskazanych w omawianym zarzucie, że rejestrację pojazdu dokonuje się za pomocą systemu teleinformatycznego obsługującego ewidencję pojazdów. Organ rejestrujący sprawdza zgodność zawartych w nich danych dotyczących zarówno właściciela pojazdu, jak i cech identyfikacyjnych i danych technicznych pojazdu. Poza tym organ zamieszcza w bazie danych również dane i informacje związane z dopuszczeniem pojazdu do ruchu na podstawie dokumentów wymaganych do rejestracji pojazdu. Wprowadzając dane do ewidencji pojazdów, organ rejestrujący używa danych pojazdu zgodnie z wartościami udostępnionego temu organowi katalogu marek i typów pojazdów homologowanych oraz dopuszczonych do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 80bh ust. 1 p.r.d.
Skoro z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, że samochód marki Opel Movano o nr homologacji [...] występuje z dopuszczalną masą całkowitą 4 500 kg, to prawidłowo organy, a następnie Sąd pierwszej instancji uznały, że brak jest podstaw do jego rejestracji jako pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej 3.500 kg.
Z tych powodów skarga kasacyjna, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.