Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 940/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę S. P. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Sąd I instancji podał, że w dniu 20 września 2008 r. S. P. (dalej także jako skarżący) przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna nr 2 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie ustaliła, że skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów, co zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oznacza negatywny wynik egzaminu konkursowego.
Po rozpoznaniu odwołania S. P., Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy powyższą uchwałę, nie podzielając zarzutów skarżącego dotyczących wadliwego sformułowania pytań nr 98, 100, 106.
Uwzględniając skargę S. P. na powyższą decyzję WSA w W. podkreślił, iż w myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Wymóg określony w tym przepisie wiąże się z obowiązkiem formułowania pytań testowych w sposób niebudzący wątpliwości co do tego, iż możliwa jest tylko jedna prawidłowa odpowiedź przy czym, pytania powinny ograniczać się do zagadnień niebudzących poważnych wątpliwości doktryny czy orzecznictwa. Zdaniem Sądu wymogów tych nie spełnia pytanie nr 100, które brzmi: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".
Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej k.p.c.) w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu ww. przepisy nie dają na nie odpowiedzi. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zdanie pierwsze "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku (art. 130 § 1 k.p.c.) nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w tym przepisie stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien zarządzić przewodniczący w trybie przewidzianym w art. 130 § 1 k.p.c.
Wobec okoliczności, że skarżący otrzymał 189 punktów, a w przypadku pytania 100 istnieją podstawy do zakwestionowania prawidłowości jego sformułowania, Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości, żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) organ wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie o numerze 100 egzaminu konkursowego nie spełniało wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu i ustalenie, iż odpowiedź na to pytanie nie wynikała z przepisu prawa a z orzecznictwa, podczas gdy konstrukcja i treść wskazanego pytania są w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wbrew wywodom Sądu odpowiedź na pytanie nr 100 wynika wprost z przepisów prawa, a nie z orzecznictwa sądowego, które nie ma charakteru prawotwórczego, a jedynie interpretacyjny wobec przepisów prawa. Możliwość wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przywrócenie terminu Sąd Najwyższy wywiódł jedynie z brzmienia przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Co więcej, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie jest bezsporne, że możliwość wezwania strony do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu jest dopuszczalna, a więc pytanie nr 100 nie dotyczy zagadnienia, które budzi wątpliwości interpretacyjne. Istotnie, można by poczynić założenie, że w teście egzaminacyjnym nie powinny znajdować się pytania odnoszące się do kwestii prawnych, co do których wypowiadał się w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy. Jednak taka sytuacja jest oczywiście niemożliwa, gdyż przy takim założeniu nie było by w zasadzie obszarów prawa, do których mógłby odnosić się test egzaminacyjny.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną S. P. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzuconego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 331 ust. 3 oraz 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że pytania nr 100 nie spełnia wymagań określonych w tym przepisie.
Przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych miał następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów.
Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach. Z kolei zgodnie z art. 331 ust. 3 tej samej ustawy egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu miedzy innymi postępowania cywilnego.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji, które zgodne jest również z ugruntowanym już stanowiskiem wyrażonym w licznych orzeczeniach NSA (przykładowo II GSK 115/10, II GSK 778/09, II GSK 31/10, II GSK 150/10, II GSK 83/10) co do tego, że pytanie nr 100, dotyczące skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji, zostało sformułowane z naruszeniem prawa. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji z brzmienia przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c. nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji samej apelacji było brakiem formalnym, podlegającym uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Dopiero praktyka znajdująca wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, przesądziła o tym, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. Zauważyć przy tym należy, iż w tej kwestii wypowiedział się nie tylko Sąd Najwyższy w przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczeniu, lecz problem związany ze stosowaniem art. 130 § k.p.c. w odniesieniu do wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności polegającej na wniesieniu środka zaskarżenia bez jednoczesnego dołączenia tego środka był przedmiotem rozważań zarówno tego Sądu jak i sądów apelacyjnych także w latach późniejszych (przykładowo postanowienie SN z dnia 20 września 2002 r. w sprawie III CRN 140/01, z dnia 30 stycznia 2002 r. w sprawie III CZ 140/01, postanowienie Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 13 maja 1999 w sprawie I Acz 208/99).
Świadczy to o tym, iż wbrew twierdzeniom organu z samego brzmienie art. 169 § 3 oraz art. 130 k.p.c. nie wynika, że niedołączenie do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji tego środka zaskarżenia jest brakiem formalnym, a stanowisko takie wynika jedynie z praktyki i orzecznictwa. W tym miejscu podnieść należy, iż na etapie ubiegania się o przyjęcie na aplikację radcowską nie można wymagać od kandydata (choć niewątpliwie byłaby to pożądane) znajomości orzecznictwa i poglądów doktryny w odniesieniu do dziedzin prawa przewidzianych w tematyce egzaminacyjnej. Takiej znajomości można wymagać dopiero od osoby, która ukończyła aplikację. Właśnie bowiem szkolenie w ramach aplikacji radcowskiej ma na celu przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc zaznajomienia go z orzecznictwem sądów oraz nauczenia praktycznego stosowania przepisów prawa.
W tej sytuacji, skoro w wyniku zakwestionowania pytania testowego nr 100 skarżący uzyskałby 190 punktów, Sąd I instancji zasadnie uchylił zaskarżoną decyzję, gdyż skarżący spełnił warunki przewidziane w art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych dla pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.
Mając powyższe na uwadze skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 P.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 204 pkt 2 tej ostatniej ustawy.