Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę N. sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
Pismem z dnia 30 grudnia 2010 r. Z. U. K. U. Sp. z o.o. w M. dokonał zgłoszenia wynalazku pt. "[...]", oznaczonego numerem [...].
Urząd Patentowy RP zawiadomił zgłaszającego, że przedmiotowe zgłoszenie nie nadaje się do opatentowania ponieważ nie posiada wymaganego poziomu wynalazczego (art. 24 i 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej, Dz.U. z 2013 r. poz.1410 ze zm.; dalej: p.w.p.).
Organ stwierdził, że z polskiego opisu patentowego nr [...] znany jest sposób i instalacja do obróbki odpadów lub odpadów resztkowych, w którym to sposobie odpady obrabia się biologicznie lub mechanicznie lub mechaniczno- biologicznie oraz stosuje się rozdzielanie i rozdrabnianie. Następnie sortuje się na frakcje zawierające materiał o małej gęstości i frakcję o dużej gęstości, którą kruszy się selektywnie, przy czym kruche składniki tej frakcji rozdrabnia się, a składniki zanieczyszczające jak drzewo lub tworzywo sztuczne pozostawia się nierozdrobnione, po czym rozdziela się, korzystnie przesiewa się wybiórczo rozkruszoną frakcję na dwie frakcje. Zgodnie z informacjami zawartymi na s. 5 ww. opisu uzyskany tym sposobem lekki materiał stanowi palną frakcję zawierającą materiał o małej gęstości. Materiał ciężki zawierający materiał o dużej gęstości poddaje się selektywnemu kruszeniu, w wyniku którego uzyskuje się dwie frakcje nadsitową i podsitową.
Frakcję nadsitową (zawierającą głównie drewno i tworzywa sztuczne) doprowadza się do zespołu spalania jako frakcję do spalania. Ponadto z książki A. Jędrczaka, Biologiczne przetwarzanie odpadów, Warszawa 2008, s. 265–270 znana jest systematyka technologii MBP, w tym klasyfikacja systemów MBP odpadów według kryterium wykorzystania produktu końcowego, która obejmuje system RDF (analogicznie jak w zgłoszonym rozwiązaniu). Książka podaje także klasyfikację systemu MBP, przyjmującą jako kryterium sposób wykorzystania produktu końcowego, ukierunkowany na produkcję frakcji wysokoenergetycznej paliwa pochodzącego z odpadów RDF lub paliwa odnawialnego SRF. Z powyższej książki znany jest proces MBP jako technologia osuszania odpadów oraz znane jest przetwarzania frakcji o wysokiej wartości opałowej na paliwo zastępcze (patrz rys. 10.2, 10.3 i 10.4 przytoczonej pozycji książkowej).
W konkluzji Urząd Patentowy RP wskazał, że sposób wytwarzania paliw według rozwiązania, charakteryzujący się tym, że główny strumień odpadów po wstępnym rozdrobnieniu rozdzielany jest mechanicznie na dwa strumienie; frakcję lekką i ciężką, które poddaje się dalszemu przetwarzaniu; czyli frakcję lekką przetwarzaniu mechanicznemu w celu produkcji paliwa RDF o wartości opałowej w zakresie 16–22 MJ/kg, natomiast frakcję ciężką przetwarzaniu biologicznemu (biosuszeniu) oraz dalszej obróbce mechanicznej w celu produkcji paliwa alternatywnego SRF o wartości opałowej w zakresie od 12 do 17 MJ/kg, wynika w sposób oczywisty (art. 26 ustawy p.w.p.) z wyżej przytoczonego opisu patentowego i pozycji książkowej.
Zgłaszający nie zgodził się ze stanowiskiem Urzędu Patentowego RP.
Decyzją z dnia [...] września 2014r Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 24 i 26 oraz art. 49 ust. 1 p.w.p. odmówił udzielenia patentu na przedmiotowy wynalazek.
Organ stwierdził, że zgłaszający odnosząc się do sposobu znanego z przeciwstawionego opisu patentowego [...] podnosi, iż analogicznie jak w zgłoszonym rozwiązaniu w pierwszej kolejności następuje rozdrobnienie materiału, przy czym zgłaszający podkreśla, że w obu porównywanych zgłoszeniach stopień rozdrobnienia jest inny, a mianowicie w ww. opisie PL stopień rozdrobnienia wynosi 150 mm, natomiast w zgłoszeniu [...] stopień rozdrobnienia przyjmuje wartość nie więcej niż 300 mm. Zdaniem organu bezspornie zakres "nie więcej niż 300 mm" obejmuje zakres rozdrobnienia znany z opisu [...], w związku z tym argument zgłaszającego, że "wnioskowane rozwiązanie inaczej niż zastrzeżone dopuszcza mniejszy stopień rozdrobnienia odpadów" jest niezrozumiały. Zgodnie z przedmiotowym sposobem strumień odpadów po wstępnym rozdrobnieniu do uziarnienia nie większego niż 300 mm rozdzielany jest mechanicznie (zgłaszający nie precyzuje konkretnie jak i jakimi środkami technicznymi) na dwa strumienie; frakcję lekką i ciężką, które to frakcje poddaje się dalszemu przetwarzaniu.
W ocenie Urzędu Patentowego RP zgodnie z danymi udokumentowanymi w opisie [...] w sposobie według tego opisu uzyskuje się analogiczne frakcje jak w sposobie według rozwiązania, czyli frakcję nadsitową i frakcję podsitową.
Według zastrzeżenia patentowego przedmiotowego rozwiązania, frakcję lekką poddaje się dalszemu przetwarzaniu mechanicznemu, przy czym zgłaszający nie precyzuje żadnych danych charakteryzujących ten etap sposobu, ograniczając się jedynie do bardzo szerokiego określonego tego etapu jako "przetwarzanie mechaniczne" i wskazując na cel tego przetwarzania jakim jest "produkcja paliwa RDF o wartości opałowej w zakresie 16 do 22 MJ/kg". Natomiast frakcję ciężką, zgodnie z przedmiotowym wynalazkiem, poddaje się "przetwarzaniu biologicznemu (biosuszeniu) oraz dalszej obróbce mechanicznej", przy czym zgłaszający analogicznie jak w przypadku frakcji lekkiej nie precyzuje tych etapów żadnymi konkretnymi danymi, ograniczając się jedynie do wskazania celu tego przetwarzania jakim jest "produkcja paliwa alternatywnego SFR o wartości opałowej w zakresie od 12 do 17 MJ/kg".
Organ nie uwzględnił argumentów zgłaszającego, że "inne ustawienie elementów ciągu technologicznego jest zatem zasadniczą różnicą procesu", podnosząc że w obu porównywanych sposobach uzyskuje się w wyniku rozdrobnienia i rozdziału analogiczne frakcje: lekką i ciężką.
Zdaniem Urzędu Patentowego RP z powołanej pozycji książkowej znany jest system MBP, w którym wyróżnia się osiem konfiguracji w tym system ukierunkowany na produkcję frakcji wysokoenergetycznych; paliwa pochodzące z odpadów (RDF) lub paliwa odnawialnego (SRF) z wykorzystaniem technologii osuszania biologicznego.
W związku z powyższym organ uznał, że sposób wytwarzania paliw według rozwiązania objętego zastrzeżeniem patentowym, wynika w sposób oczywisty z opisu patentowego [...] i pozycji książkowej "Biologiczne przetwarzanie odpadów" (art. 26 ustawy p.w.p.) i stanowi on ogólną kompilację znanych sposobów.
Odnosząc się do argumentów zgłaszającego dotyczących odmienności sposobu według rozwiązania w odniesieniu do dostępnej na rynku technologii BMP i związanych z tym efektów ekonomicznych, organ stwierdził, że stanowią one jedynie ogólną ocenę efektów ekonomicznych, bez poparcia ich konkretnymi danymi, które byłyby bezpośrednio związane ze sposobem, w tym ze środkami technicznymi objętymi zastrzeżeniem patentowym (np. zastrzeżenie nie obejmuje reaktora, a przykład realizacji rozwiązania nie precyzuje ich ilości co jest podnoszone w piśmie zgłaszającego).
Z. U. K. U. Sp. z o.o. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z [...] listopada 2015 r. Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 24, 27, 33 ust. 1, 33 ust. 3 oraz art. 245 ust. 1 p.w.p. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ uznał, że przedmiotowy wynalazek nie został ujawniony w opisie wynalazku w sposób umożliwiający jego praktyczne odtworzenie, jak również przemysłowe stosowanie w rozumieniu art. 27 ustawy p.w.p, a zastrzeżenie patentowe nie zostało w całości poparte opisem wynalazku (art.
- 33. 3 ww. ustawy p.w.p.). Ponadto zdaniem Urzędu Patentowego RP opis wynalazku nie przedstawia w sposób szczegółowy całego zastrzeganego zakresu przedmiotowego rozwiązania, w tym brak jest prawidłowo opracowanego przykładu realizacji bądź zastosowania wynalazku (art.
- 33. 1 ww. ustawy p.w.p.).
Organ zauważył, że strona wielokrotnie podkreśla korzyści uzyskane z zastosowania przedmiotowego wynalazku podnosząc, że w przypadku tradycyjnych metod mechanicznych produkcji RDF wytworzone paliwo, stanowi około 30–45% początkowej masy odpadów oraz, że w proponowanym rozwiązaniu wytworzona frakcja palna (RDF+SRF) stanowić może od 55 do 65% masy początkowej odpadów, a ponadto że dzięki zastosowaniu tej technologii wytwarzania paliw możliwe jest zredukowanie masy odpadów kierowanych do składowania od 80–90% masy, wykorzystanie energetyczne wytworzonego paliwa zwiększyć może udział energii odnawialnej w ogólnej produkcji energii w kraju.
W ocenie organu analiza przykładu realizacji wynalazku zamieszczona na s. 10–12 opisu oraz wskazanie możliwości przemysłowego stosowania wynalazku wskazuje, że ww. informacje stanowią jedynie teoretyczne założenia przedstawione przez zgłaszającego i nie zostały poparte odpowiednimi dowodami w opisie wynalazku. Przedstawiając przykład realizacji wynalazku, zgłaszający daje jedynie wskazania gdzie można będzie zastosować przedmiotowy sposób, tj. wynalazek może być wdrożony w instalacjach przetwarzania odpadów komunalnych. Opis wynalazku zawiera informacje stanowiące jedynie zalecenia dla wykonawcy oraz (tryb przypuszczający) jakie winny być zastosowane środki techniczne i jakich efektów należałoby oczekiwać. Natomiast w przykładzie wykonania brak jest konkretnych danych dotyczących zastrzeganego sposobu.
Urząd Patentowy RP podnosił, że zgłaszający nie podał jakie (konkretnie) odpady poddawano przeróbce, jaka była ilość przerabianych odpadów?, jaka była ilość otrzymanych frakcji lekkiej i ciężkiej?, w jaki (konkretnie) sposób prowadzono separację negatywną?, ile uzyskano balastu?
Obróbka frakcji ciężkiej, nie została ujawniona w sposób szczegółowy umożliwiający jej odtworzenie. Brak jest informacji w jaki sposób prowadzono proces biosuszenia, ile trwał sam proces (dla określonego rodzaju odpadów), kiedy został zakończony i jak określono moment zakończenia procesu, ile i jakich reaktorów zastosowano do suszenia, jak (konkretnie) prowadzono proces napowietrzania oraz jak prowadzono separację.
Zdaniem Urzędu Patentowego RP w opisie wynalazku brak jest zarówno podania ww. danych technologicznych charakteryzujących przebieg zastrzeganego procesu jak również brak jest udowodnienia korzystnych efektów, uzyskanych poprzez zastosowanie przedmiotowego wynalazku.
Organ zauważył, że zgłaszający stwierdził, iż proponowany sposób wytwarzania paliw z odpadów komunalnych ma tę zaletę, iż przy podobnej efektywności i bilansie masowym jak w technologii BMP możliwe jest obniżenie kosztów inwestycyjnych ze względu na mniejszą ilość wymaganych reaktorów do procesu biosuszenia oraz obniżenie kosztów eksploatacyjnych wynikających z mniejszego zużycia energii w celu napowietrzenia mniejszej masy odpadów. Zdaniem organu jednak zgłaszający w opisie wynalazku nie ujawnił żadnych danych potwierdzających ww. twierdzenia. Opis wynalazku nie zawiera danych dotyczących efektywności, bilansu masowego, kosztów inwestycyjnych oraz wskazania ilości wymaganych reaktorów do procesu biosuszenia, przy odtwarzaniu przedmiotowego rozwiązania.
Aby możliwe było zweryfikowanie ww. twierdzeń zgłaszającego, w opisie wynalazku winien znajdować się opis dotyczący zarówno ilości: przerabianych odpadów, uzyskanego paliwa oraz ilości energii włożonej w zastosowanie sposobu i uzyskanej. Załączony przykład wykonania nie zawiera, zarówno opisu konkretnych ilości stosowanych surowców oraz uzyskanych frakcji, jak i bilansu materiałowego lub energetycznego.
W ocenie Urzędu Patentowego RP, pomimo że zgłaszający wielokrotnie podkreślał, iż poprzez zastosowanie sposobu wskazanego przez zgłaszającego zwiększa się efektywność produkcji paliw RDS i SRF w stosunku do technologii mechanicznego wytwarzania paliwa RDF, nie przedłożył takich dokumentów patentowych (ze względu na brak danych), które pozwalają na uznanie, że ww. twierdzenia zgłaszającego są prawdziwe.
N. Sp. z o.o. (dawniej Z. U. K. U. Spółka z o.o.) wniosła skargę na tę decyzję.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Sąd I instancji wskazał, że organ odmawiając skarżącej udzielenia patentu na wynalazek uznał, że nie posiada on poziomu wynalazczego.
Odwołując się do art. 24 p.w.p. Sąd I instancji podniósł, że ustawodawca wyróżnił cztery przesłanki zdolności patentowej: charakter techniczny rozwiązania, jego nowość, nie oczywistość (poziom wynalazczy) i stosowalność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że zgłoszone rozwiązanie może być uznane za nieposiadające poziomu wynalazczego, jeżeli można przedstawić dowody określające stan techniki w zakresie uzasadniającym stwierdzenie, że realizacja lub stosowanie wynalazku wynika bezpośrednio z tego stanu, przy uwzględnieniu przeciętnej wiedzy właściwej dla znawcy danej dziedziny techniki. Nie można zatem uznać za wynalazek nadający się do opatentowania pomysł, który polega na wykorzystaniu znanych środków technicznych i daje efekt oczywisty, możliwy do przewidzenia.
Sąd I instancji podniósł, że Urząd Patentowy RP stwierdzając brak poziomu wynalazczego zgłoszonego rozwiązania przeciwstawił mu polski opis patentowy nr [...] oraz książkę A. Jędrczaka, Biologiczne przetwarzanie odpadów, Warszawa 2008, s. 265–270.
Sąd I instancji wywodził, że z oczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu. Wynalazek ma charakteryzować się pewnym poziomem myśli twórczej, a nie być jedynie prostym wykorzystaniem dostępnej wiedzy i informacji. Nie spełnia wymagania nieoczywistości rozwiązanie polegające na, np. – udoskonaleniu albo dostosowaniu znanego już rozwiązania do innych warunków, – zastąpieniu w rozwiązaniu znanego już środka technicznego innym znanym równoważnikiem, – zwyczajnym prostym połączeniu znanych rozwiązań.
Ponadto rozwiązaniem nieoczywistym będzie zmiana zastosowania znanego rozwiązania – np. przeniesienie zastosowania znanego w jednej dziedzinie techniki do innej (zob.: A. Kisielewicz, Prawo własności Przemysłowej w zarysie, Wydanie II zmienione, Przemyśl 2008 r., s. 30–31).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podzielił poglądy Urzędu Patentowego RP o braku poziomu wynalazczego zgłoszonego wynalazku stwierdzając, że przedmiotowe rozwiązanie nie różni się w sposób wystarczający od rozwiązań znanych ze stanu techniki, które zostały powołane w zaskarżonej decyzji.
Ponadto Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że przedmiotowy wynalazek nie został ujawniony w opisie wynalazku w sposób umożliwiający jego praktyczne odtworzenie, jak również przemysłowe stosowanie w rozumieniu art. 27 ustawy p.w.p, a zastrzeżenie patentowe nie zostało w całości poparte opisem wynalazku (art. 33 ust. 3 p.w.p). Ponadto opis wynalazku nie przedstawia w sposób szczegółowy całego zastrzeganego zakresu przedmiotowego rozwiązania, w tym brak jest prawidłowo opracowanego przykładu realizacji bądź zastosowania wynalazku (art. 33 ust. 1 p.w.p).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., odwołując się do stanowiska organu podniósł, że analiza przykładu realizacji wynalazku zamieszczona na s. 10–12 opisu oraz wskazanie możliwości przemysłowego stosowania wynalazku wskazuje, że ww. informacje stanowią jedynie teoretyczne założenia przedstawione przez zgłaszającego i nie zostały poparte odpowiednimi dowodami w opisie wynalazku. Przedstawiając przykład realizacji wynalazku, skarżący wskazał jedynie gdzie można będzie zastosować przedmiotowy sposób "wynalazek może być wdrożony w instalacjach przetwarzania odpadów komunalnych".
Sąd I instancji wskazywał, że również gdy chodzi o realizację wynalazku, podane przez skarżącego w opisie informacje stanowią jedynie zalecenia dla wykonawcy oraz (tryb przypuszczający) jakie winny być zastosowane środki techniczne i jakich efektów należałoby oczekiwać. Natomiast jak podkreślił organ w przykładzie wykonania brak jest konkretnych danych dotyczących zastrzeganego sposobu.
Sąd I instancji podniósł, że w opisie wynalazku brak jest zarówno podania ww. danych technologicznych charakteryzujących przebieg zastrzeganego procesu jak również brak jest udowodnienia korzystnych efektów, uzyskanych poprzez zastosowanie przedmiotowego wynalazku. Opis wynalazku nie zawiera danych dotyczących efektywności, bilansu masowego, kosztów inwestycyjnych oraz wskazania ilości wymaganych reaktorów do procesu biosuszenia, przy odtwarzaniu przedmiotowego rozwiązania. Jak podkreślił organ, aby możliwe było zweryfikowanie twierdzeń skarżącego, w opisie wynalazku winien znajdować się opis dotyczący zarówno ilości: przerabianych odpadów, uzyskanego paliwa oraz ilości energii włożonej w zastosowanie sposobu i uzyskanej. Załączony przykład wykonania nie zawiera, zarówno opisu konkretnych ilości stosowanych surowców oraz uzyskanych frakcji, jak i bilansu materiałowego lub energetycznego.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. zarzuty skargi stanowiły jedynie polemikę ze stanowiskiem Urzędu Patentowego RP.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła N. Spółka z o.o. w M. zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
art. 24 w zw. z art. 26 ust. 1 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotowy wynalazek nie posiada poziomu wynalazczego;
art. 27 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotowy wynalazek nie został ujawniony w opisie wynalazku w sposób umożliwiający jego praktyczne odtworzenie, jak również przemysłowe stosowanie w rozumieniu art. 27 p.w.p.;
art. 31 ust. 1 pkt 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy w opisie wynalazku brak jest zarówno podania danych technologicznych charakteryzujących przebieg zastrzeganego procesu jak również brak jest udowodnienia korzystnych efektów, uzyskanych poprzez zastosowanie przedmiotowego wynalazku, a nadto że opis wynalazku nie zawiera danych dotyczących efektywności, bilansu masowego, kosztów inwestycyjnych oraz wskazania ilości wymaganych reaktorów do procesu biosuszenia, przy odtwarzaniu przedmiotowego rozwiązania;
art. 31 ust. 1 pkt 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy, aby możliwe było zweryfikowanie twierdzeń skarżącego, w opisie wynalazku winien znajdować się opis dotyczący zarówno ilości: przerabianych odpadów, uzyskanego paliwa oraz ilości energii włożonej w zastosowanie sposobu i uzyskanej;
art. 33 ust. 1 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy opis wynalazku nie przedstawia w sposób szczegółowy całego zastrzeganego zakresu przedmiotowego rozwiązania, w tym brak jest prawidłowo opracowanego przykładu realizacji bądź zastosowania wynalazku;
art. 33 ust. 3 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy zastrzeżenie patentowe nie zostało w całości poparte opisem wynalazku.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
art. 1 § 1 i 2 ustawy –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania własnej analizy prawnej oraz nieustosunkowanie się do podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia przez Urząd Patentowy RP art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. dotyczącego nierozpoznania sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący oraz przeprowadzenie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez niedokonanie całościowej oceny;
art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu, pomimo iż decyzja ta została wydana bez rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało nieodniesieniem się w uzasadnieniu decyzji, do wszystkich dowodów oraz wyjaśnień przedłożonych w toku postępowania przez skarżącego;
art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 1 p.w.p. oraz w zw. z art. 27 p.w.p. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do podniesionych w skardze zarzutów oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej analizy opisu wynalazku i zastrzeżeń patentowych;
art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi oraz wobec całkowicie dowolnych ustaleń odnośnie braku ujawnienia w opisie wynalazku w sposób umożliwiający jego praktyczne odtworzenie, jak również jego przemysłowego stosowania, a także jakoby opis wynalazku nie przedstawiał w sposób szczegółowy całego zastrzeganego zakresu przedmiotowego rozwiązania, jak też, że brak jest prawidłowo opracowanego przykładu realizacji bądź zastosowania wynalazku.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów.
Urząd Patentowy RP nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.
Przedmiotem kontroli kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie tego organu o odmowie udzielenia patentu na wynalazek.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za usprawiedliwione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej postawione w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które mają częściowo komplementarny charakter.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przede wszystkim za uzasadnione uznać należy zarzuty wskazujące na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przyjmuje się w orzecznictwie, że przedmiotem skutecznego zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być takie sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego sprawy lub uniemożliwia kontrolę instancyjną tego orzeczenia (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 września 2014 r., II GSK 1096/13, LEX nr 1572587; 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, LEX nr 1598186; 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15, LEX nr 1658272; 3 marca 2015 r., II GSK 56/14, LEX nr 1666074; 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, LEX nr 1666078).
Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy rozumieć w ten sposób, że uzasadnienie musi pozwalać na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów, tj. winna zostać w nim uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2006 r., I FSK 372/05 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl; T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 302).
Stanowisko sądu, co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego powinno zawierać odniesienia do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i przez skarżącego oraz wyjaśniać, dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe, a inne nie (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39; wyrok NSA z 13 stycznia 2009 r., I FSK 1904/07; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści uzasadnienia powinno wynikać, iż sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy. Tak przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy pozwala stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentacji sądu, a w dalszej perspektywie umożliwi dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej (tak wyrok NSA z 23 marca 2014r., II GSK 36/13, LEX nr 1488110).
Uwzględniając powyższe uwagi wstępne co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia, określonych tym przepisem, warunków uznania go za prawidłowe. W uzasadnieniu tym Sąd I instancji zaniechał bowiem zupełnie ustosunkowania się do zarzutów skargi w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy stwierdzając jedynie, że stanowiły one polemikę z ze stanowiskiem Urzędu Patentowego RP. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób istotny wpłynęło to na wynik sprawy, gdyż ograniczyło zakres przeprowadzonej kontroli sądowoadministracyjnej. Brak odzwierciedlenia w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji przeprowadzenia pełnej kontroli działania administracji publicznej prowadzi zatem do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Ponadto na uwzględnienie zasługują również zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p.
Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu związanym z rozpatrywaniem zgłoszenia wynalazku, od decyzji Urzędu Patentowego RP stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w rozumieniu k.p.a. Do postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące rozpatrywania odwołania od decyzji (art. 244 ust. 1 i 11 p.w.p.). Zgodnie z poglądami wyrażanymi w doktrynie i ugruntowanym orzecznictwem istotą zasady dwuinstancyjności jest to, że strona ma prawo do tego, aby jej sprawa była dwukrotnie rozpatrywana pod względem merytorycznym, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty, opinie i żądania i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznemu interesowi strony (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 1 grudnia 1994 r. sygn. akt III AZP 8/94, OSNA PiUS 1995, nr 7, poz. 82).
Artykuł 245 ust. 1 p.w.p. określa jakie rozstrzygnięcia wydaje Urząd Patentowy RP w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że organ ten może utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy lub wydać jedynie orzeczenie o charakterze reformatoryjnym. Oznacza to, że na etapie postępowania toczącego się na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy muszą być usunięte wszelkie ewentualne mankamenty postępowania rozpoznawczego. Organ jest jednocześnie obowiązany po raz drugi rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę co do istoty. Obowiązują przy tym przepisy dotyczące rozpatrywania zgłoszeń wynalazków (np. art. 49 ust. 2 p.w.p.), a także z mocy art. 252 p.w.p. rygory procedury administracyjnej, określające obowiązki organu w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Organ na każdym etapie postępowania musi przestrzegać zasady dochodzenia prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), podejmować wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jest zobowiązany zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy pod kątem, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), a następnie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Charakter rozstrzygnięć organu wydawanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zatem zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania toczącego się na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy.
Zatem kompetencje orzecznicze Urzędu Patentowego RP rozpoznającego sprawę na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie sprowadzają się tylko do kontroli zarzutów podniesionych w tym wniosku. Organ w tym postępowaniu winien ponownie rozpatrzyć sprawę w jej całokształcie, a jeżeli (jak w przedmiotowej sprawie) dostrzeże przesłanki odmowy udzielenia patentu nie wskazane w pierwotnie wydanej decyzji z pewnością winien je wskazać. Obowiązany jest jednak również ocenić ponownie pierwotnie wskazane przyczyny odmowy udzielenia patentu, w tym zwłaszcza odnieść się do zarzutów podniesionych w tym zakresie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego w tej sprawie nie uczynił, a co umknęło uwadze Sądu I instancji. W decyzji z [...] września 2014 r. Urząd Patentowy RP odmawiając udzielenia patentu na podstawie art. 24 i art. 26 p.w.p. stanął na stanowisku, że wynalazek ten w sposób oczywisty wynika ze stanu techniki, tj. opisu patentowego [...] i książki A. Jędrczaka, Biologiczne przetwarzanie odpadów, Warszawa 2008, s. 265–270.
Natomiast w wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji z 17 listopada 2015 r. Urząd Patentowy RP utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 24, 27, 33 ust.1, 33 ust. 3 p.w.p. uznał, że przedmiotowy wynalazek nie został ujawniony w opisie wynalazku w sposób umożliwiający jego praktyczne odtworzenie, jak również przemysłowe stosowanie w rozumieniu art. 27 ustawy p.w.p., zastrzeżenie patentowe nie zostało w całości poparte opisem wynalazku (art. 33 ust. 3 ww. ustawy p.w.p.), a także opis wynalazku nie przedstawia w sposób szczegółowy całego zastrzeganego zakresu przedmiotowego rozwiązania, w tym brak jest prawidłowo opracowanego przykładu realizacji bądź zastosowania wynalazku (art. 33 ust. 1 ww. ustawy p.w.p.). W decyzji tej organ opisując przebieg postępowania wskazał na pierwotne przyczyny odmowy udzielenia patentu jednak w swoich rozważaniach nie zajął co do nich stanowiska, w tym nie odniósł się do zarzutów podniesionych w tym zakresie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Tym samym wydając zaskarżoną decyzję Urząd Patentowy RP naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p., które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z kolei Sąd I instancji zaakceptował odmowę udzielenia patentu ze względu na brak poziomu wynalazczego wskazując, że przedmiotowe rozwiązanie nie różni się w sposób wystarczający od rozwiązań znanych ze stanu techniki, które zostały powołane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie zauważył jednak, że okoliczności tej (kwestionowanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie zweryfikował sam organ w decyzji z [...] listopada 2015 r. wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Tym samym Sąd I instancji nie dostrzegając tego naruszenia naruszył wskazane przepisy w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., zaś nie odnosząc się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi w tym zakresie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a.
Wobec uznania skuteczności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów procesowych przedwczesnym byłoby odnoszenie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.
Natomiast mając powyższe wywody na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz uchylił zaskarżoną decyzję.
Rzeczą Urzędu Patentowego RP będzie zatem ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie i odniesienie się do twierdzeń i zarzutów strony przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem powyższych wskazań i procedury administracyjnej, którą organ jest związany w tym wynikającego z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
O kosztach postępowania sądowego (punkt 3 sentencji wyroku) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), zaś odnośnie kosztów postępowania przed Sądem I instancji, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z art. 193 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) w zw. z § 21 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił przy tym, że w obu instancjach stronę skarżącą reprezentował ten sam pełnomocnik.