Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 7 października 2020r., sygn. akt I SA/Sz 504/20, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej cyt. jako: p.p.s.a.) oddalił skargę A.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z [...] maja 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] stycznia 2020 r., którą organ odmówił uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] maja 2018 r. w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
W skardze kasacyjnej A.R. (dalej: skarżący) zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] maja 2018 r., którą nałożono na niego karę pieniężną w wysokości 24000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, wskazując na trudne do odwrócenia konsekwencje w postaci pozbawienia środków do życia zarówno skarżącego, jak i jego rodziny. Skarżący wskazał, że stracił pracę, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. Żyje w konkubinacie z narzeczoną, ma czternastomiesięczne dziecko. Utrzymują się z zarobków narzeczonej i razem spłacają kredyt hipoteczny, korzystają z pomocy rodziny.
Skarżący podkreślił, że rachunek bankowy podlegający ewentualnemu zajęciu jest wspólny, więc wykonanie decyzji pozbawi całą rodzinę środków do życia. Dodał, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie kłóci się z interesem publicznym, a w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, określone w art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., uniemożliwiające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Do wniosku skarżący przedłożył potwierdzenie dokonywania spłaty rat kredytu hipotecznego oraz akt urodzenia małoletniego dziecka skarżącego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniosek skarżącego podlegał oddaleniu.
Na wstępie należy zauważyć, że po oddaleniu skargi, skarżący, który wniósł skargę kasacyjną, może wystąpić z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07, ONSAiWSA z 2007 r., nr 4, poz. 77).
W rozpoznawanej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczy objętej postępowaniem wznowieniowym, ostatecznej decyzji z [...] maja 2018 r. wymierzającej skarżącemu karę pieniężną w wysokości 24 000 zł.
Jak trafnie wskazał sąd pierwszej instancji, przewidziana w art. 61 p.p.s.a. instytucja ochrony tymczasowej może mieć zastosowanie nie tylko do zaskarżonego aktu, ale także do wszystkich innych aktów podjętych w granicach tej samej sprawy. Zwrot "w granicach tej samej sprawy" oznacza bowiem, że przepis ten będzie miał zastosowanie do aktów wydawanych w postępowaniach zaliczanych do trybu głównego (toczących się przed organem pierwszej i drugiej instancji), jak też do aktów wydanych w postępowaniach prowadzonych w trybach nadzwyczajnych (wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji, uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej) oraz w tzw. postępowaniach wpadkowych do postępowania głównego. Na podstawie tego przepisu możliwe jest zatem w toku postępowania wznowieniowego rozstrzyganie także w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji wydanej w postępowaniu głównym, jak w niniejszej sprawie.
Należy też przypomnieć, że postanowieniem z 4 sierpnia 2020 r. WSA w Szczecinie oddalił wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] maja 2018 r. w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry wskazując, że skarżący – pomimo ciążącego na nim obowiązku – nie wykazał zaistnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania tej decyzji. Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone. W skardze kasacyjnej od wyroku z 7 października 2020 r. skarżący ponownie wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] maja 2018 r.
Dokonując oceny zasadności tego wniosku należy na wstępie wskazać, że istotą instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest możliwość skorzystania przez adresata decyzji z tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla niego wywołać wykonanie takiej decyzji, zanim zostanie ona zbadana przez sąd administracyjny pod kątem jej legalności (np. postanowienie NSA z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1651/19; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest jednak wyjątkiem od zasady wykonywania decyzji ostatecznych. Z tego powodu przesłanki uprawniające do jego zastosowania muszą być interpretowane ściśle.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłankami wstrzymania zaskarżonego aktu są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w objętej wnioskiem decyzji (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 139/08, LEX nr 493849).
Warunkiem wstrzymania wykonania aktu jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z ugruntowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika bowiem, że obowiązek uprawdopodobnienia wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie p.p.s.a. (np. postanowienia NSA: z 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11; z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FZ 90/20).
Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu (decyzji) w całości lub w części na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. musi odnosić się zatem do konkretnych okoliczności świadczących o tym, że w stosunku do strony wstrzymanie zaskarżonej decyzji jest zasadne, a wywody zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji powinny zostać połączone z niezbędnym odwołaniem się do dokumentów źródłowych potwierdzających prezentowaną przez stronę w tym zakresie argumentację (por. np. postanowienie NSA z 1 marca 2019 r., sygn. akt I OZ 174/19; z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II FZ 856/19). Strona skarżąca powinna przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej wynikającej z zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. Nie jest wystarczające złożenie samego wniosku, z przytoczeniem w jego uzasadnieniu lakonicznych okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia czy wręcz samo przytoczenie treści dyspozycji art. 61 § 3 p.p.s.a, bez odniesienia się do okoliczności konkretnej sprawy (np. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FZ 102/20).
Sąd musi bowiem dysponować wyczerpująco wykazanymi, wiarygodnymi faktami, pozwalającymi na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która – co należy podkreślić – stanowi wyjątek od zasady wykonalności zaskarżonych decyzji. Przyjęcie za wiarygodne ogólnikowych twierdzeń stron oznaczałoby w praktyce, że każda osoba fizyczna lub prawna mogłaby skutecznie starać się o wstrzymanie zaskarżonego aktu bez względu na faktyczne okoliczności sprawy (np. postanowienia NSA: z 23 marca 2020 r., sygn. akt II FZ 131/20; z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II FZ 882/19).
W rozpoznawanej sprawie skarżący ponownie wnosząc o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji argumentuje, że wykonanie tej decyzji spowoduje trudne do odwrócenia konsekwencje w postaci pozbawienia środków do życia zarówno skarżącego, jak i jego rodziny. Skarżący wskazał, że stracił pracę, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. Żyje w konkubinacie z narzeczoną, ma czternastomiesięczne dziecko. Utrzymują się z zarobków narzeczonej i razem spłacają kredyt hipoteczny, korzystają z pomocy rodziny. Skarżący podkreślił, że rachunek bankowy podlegający ewentualnemu zajęciu jest wspólny, więc wykonanie decyzji pozbawi całą rodzinę środków do życia. Dodał, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie kłóci się z interesem publicznym, a w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, określone w art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., uniemożliwiające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Do wniosku skarżący przedłożył potwierdzenie dokonywania spłaty rat kredytu hipotecznego oraz akt urodzenia małoletniego dziecka skarżącego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie wobec niego instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. Powołane przez skarżącego twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej, niepoparte żadnymi dokumentami, nie są wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej. Zarówno w niniejszej sprawie, jak również w toku postępowania wpadkowego toczącego się w zakresie poprzedniego wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów pozwalających poznać jego sytuację finansową, w szczególności posiadane aktywa i niezbędne wydatki.
Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów, z których wynikałyby źródła oraz wysokość osiąganych we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów, jak również nie wykazał swoich wydatków, poza koniecznością spłacania kredytu hipotecznego z ratą w wysokości 1453,42 zł. Kluczowym zatem dla oceny zasadności przedmiotowego wniosku jest brak jakiegokolwiek dowodu związanego ze wskazywanym w uzasadnieniu tego wniosku możliwym/wszczętym w stosunku do strony postępowaniem egzekucyjnym, które mogłoby prowadzić do zajęcia wspólnego rachunku bankowego i pozbawienia skarżącego i jego rodziny środków do życia.
Brak takich dowodów uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny wpływu objętej wnioskiem decyzji w aspekcie przesłanek, o których mowa w powołanym art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz pozostałych podnoszonych przez stronę w ramach wniosku okoliczności. Tym samym skarżący uniemożliwił sądowi ocenę jego sytuacji finansowej, gdyż sąd rozpoznający sprawę nie jest władny do wyręczania w tym zakresie strony poprzez kompletowanie niezbędnej dokumentacji i domyślanie się elementów stanu faktycznego. Nie jest bowiem rolą sądu poszukiwanie dowodów na poparcie twierdzeń wnioskodawcy, albowiem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej (por. postanowienie NSA z 6 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 116/12).
Analiza wniosku skarżącego nie pozwala zatem na stwierdzenie, że argumentacja w nim podniesiona przemawia za uznaniem występowania w sprawie nieodwracalności skutków decyzji czy poniesienia znacznej szkody. W tej sytuacji, wobec niewykazania przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] maja 2018 r. o nałożeniu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 165 oraz art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.