Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 roku (nr [...]) w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia (sygn. akt VI SA/Wa 1563/09).
Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że M. S. został wpisany na listę aplikantów adwokackich uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia 5 listopada 2002 roku i po złożeniu ślubowania z dniem 14 stycznia 2003 r. rozpoczął aplikację. Do egzaminu adwokackiego przystąpił w dniach 3, 4, 5 i 19, 20, 21 kwietnia 2007 r. otrzymując ocenę niedostateczną. Do egzaminu poprawkowego, wyznaczonego na dni 3, 4, 5 i 14 grudnia 2007 r. nie przystąpił z przyczyn uznanych przez Komisję Egzaminacyjną za usprawiedliwione (przedstawił zwolnienie lekarskie).
Następnie skarżący przystąpił do egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w dniach 31 marca 2008 r. oraz 1, 2 i 11 kwietnia 2008 r., jednak odstąpił od zdawania z powodu złego samopoczucia, co Komisja Egzaminacyjna uznała za usprawiedliwione. Kolejny termin egzaminu został wyznaczony na dni: 1, 2, 3 i 13 października 2008 r., ale M. S. złożył oświadczenie o nieprzystąpieniu do niego. W związku z powyższym, Okręgowa Rada Adwokacka w L. w dniu 16 października 2008 r. podjęła na mocy art. 79 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 września 2005 r.) w związku art. 5 ustawy dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy — Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) – uchwałę o skreśleniu aplikanta adwokackiego M. S. z listy aplikantów Izby Adwokackiej w L. z dniem 16 października 2008 roku.
Jednocześnie w dniu 1 października 2008 roku M. S. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w L. o wydanie mu zaświadczenia w trybie art. 76 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Uchwałą z dnia 16 października 2008 r. Okręgowa Rada Adwokacka w L. odmówiła wydania tego zaświadczenia stwierdzając, że jest ono sporządzane wyłącznie dla osób, mających zdawać egzamin adwokacki "zewnętrzny", a nie "korporacyjny", na dotychczasowych zasadach według treści art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy — Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw.
Jednocześnie stwierdziła, że M. S. może ubiegać się o wydanie zaświadczenia na zasadach ogólnych na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. Taki dokument z datą 14 listopada 2008 r. został sporządzony przez Okręgową Radę Adwokacką w L. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia 27 stycznia 2009 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. Powyższe uchwały M. S. zaskarżył do Ministra Sprawiedliwości, zarzucając im, że naruszają art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 roku.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2009 roku utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w L. W uzasadnieniu wskazał, że art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, na który powołuje się skarżący, został znowelizowany przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Zmiana ta nastąpiła w kontekście zmiany zasad przeprowadzania egzaminu adwokackiego i wprowadzenia egzaminu państwowego. Nastąpiło więc wyraźne rozdzielenie aplikacji adwokackiej prowadzonej przez samorząd zawodowy od egzaminu adwokackiego przeprowadzanego przez komisje egzaminacyjne powoływane przez Ministra. Zgodnie z art. 78 zd. 1 ustawy — Prawo o adwokaturze, w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 września 2005 r., aplikacja adwokacka kończyła się egzaminem adwokackim.
Egzamin ten był przeprowadzany przez organ samorządu zawodowego. Do takiego właśnie egzaminu powinien był przystąpić, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., M. S. Skoro jednak skarżący nie zdał egzaminu adwokackiego, to znaczy, że nie ukończył aplikacji adwokackiej, stąd brak jest również z tego powodu podstaw do wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji adwokackiej. Organ zaznaczył, że w poprzednim stanie prawnym nie istniała odrębna instytucja zaświadczenia, wprowadzona na mocy art. 76 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Zaświadczenie przewidziane w tym przepisie jest wymagane zgodnie z art. 77 b wspomnianej ustawy (do dnia 25 marca 2009 r. obowiązywał przepis art. 78 ust. 2). Powyższa regulacja odnosi się do aplikantów, którzy na podstawie przepisów przejściowych, przystępowali do egzaminów zawodowych przeprowadzanych przez samorządy. Minister podkreślił, iż w przypadku tej ostatniej grupy, do której należy skarżący, nie może być wydane zaświadczenie, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Aplikanci należący do tej grupy mają natomiast prawo ubiegać się o wydanie zaświadczenia przewidzianego w art. 217 § pkt 2 k.p.a. Zdaniem Ministra Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej słusznie uznało, że regulację z dnia 30 czerwca 2005 r. należy interpretować systemowo i nadać jej takie znaczenie, jakie nadaje jej racjonalny ustawodawca, co oznacza, że pojęcie "przystąpienia do egzaminu na dotychczasowych zasadach" trzeba odnosić do wszystkich okoliczności z takim egzaminem związanych. Nie budzi więc wątpliwości, że M. S. miał prawo przystąpić wyłącznie do egzaminu korporacyjnego, natomiast zaświadczenie wydawane w trybie art. 76 ust. 2 ustawy — Prawo o adwokaturze jest dokumentem funkcjonującym w systemie egzaminów "zewnętrznych".
W związku z tym, według oceny organu, Okręgowa Rada Adwokacka w L. zasadnie odmówiła sporządzenia zaświadczenia, będącego jednym z elementów procedury egzaminacyjnej "zewnętrznej" dla osoby, która miała prawo zdawać jedynie egzamin "na dotychczasowych zasadach", czyli "wewnętrzny". Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało, że skarżący ma prawo uzyskać zaświadczenie sporządzone w trybie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., potwierdzające okoliczności związane z odbywaniem aplikacji.
Skargę od powyższej decyzji złożył M. S. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw, w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149 poz. 1075) oraz art. 76 ust. 2 w brzmieniu nadanym ustawą z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw (obecnie art. 77 b).
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na wstępie zauważył, że art. 5 ustawy zmieniającej był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt: K 6/06). Cytując obszerny fragment uzasadnienia tego orzeczenia Sąd I instancji podał, że zdaniem Trybunału nie jest uzasadniony zarzut nierównego traktowania osób będących w tej samej sytuacji prawnej (aplikantów adwokackich odbywających ostatni rok aplikacji). Ustawa nowelizująca jednoznacznie odróżniła aplikantów adwokackich (a także radcowskich i notarialnych), których termin egzaminu zawodowego przypada na rok 2005, od pozostałych przystępujących do egzaminu, którego termin jest późniejszy. Do pierwszej grupy przystępujących do egzaminu nakazuje stosować zasady dotychczasowe, do drugich - zasady po nowelizacji. Zdaniem Trybunału ustawodawca ma prawo określić termin wejścia w życie ustawy nowelizującej i moment, od którego jest ona stosowana. Uznał ponadto, że można zastosować inne zasady egzaminowania w stosunku do aplikantów, którzy będą zdawać egzamin w 2005 roku, a inne do aplikantów egzaminowanych później.
Sąd I instancji zauważył, że po wydaniu wspomnianego wyroku Trybunału art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku uległ nowelizacji, na mocy której zmieniono kryterium zastosowania "przepisów dotychczasowych" w stosunku do aplikantów w zakresie przepisów regulujących egzamin zawodowy. Dotychczas stanowiła je data przypadającego egzaminu zawodowego (rok 2005). Na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, kryterium tym stała się data wpisu na listę aplikantów (przed datą wejścia w życie ustawy). Przepis w tym ostatnim brzmieniu miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż zarówno organy samorządowe, jak i Minister Sprawiedliwości, obowiązane były stosować dotychczasowe przepisy regulujące kwestie związane z egzaminem adwokackim w stosunku do skarżącego M. S. Sąd I instancji uznał za bezsporne, iż w niniejszej sprawie skarżący został wpisany na listę aplikantów pod rządami ustawy prawo o adwokaturze sprzed nowelizacji oraz, że podstawą faktyczną skreślenia go z listy aplikantów przez organ samorządu była okoliczność jego niestawiennictwa w wyznaczonym terminie na egzaminie poprawkowym. Pogląd skarżącego polegający na przyjęciu, że w jego sprawie należy stosować zmienione przepisy ustawy Prawo o adwokaturze, ponieważ w dniu wejścia ich w życie (10 września 2005 r.) nie był on już aplikantem, gdyż upłynął ustawowy okres aplikacji, Sąd I instancji uznał za nieuprawniony.
W ocenie WSA status aplikanta adwokackiego trwa pomimo upływu ustawowego okresu aplikacji. Świadczy o tym chociażby treść art. 79 ust. 1 pkt 2 (przed nowelizacją), nakładającego na aplikanta (a nie na "osobę, która ukończyła aplikację") obowiązek przystąpienia do egzaminu adwokackiego w terminie trzech miesięcy od zakończenia aplikacji adwokackiej. Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowy jest pogląd, zgodnie z którym regulację z dnia 30 czerwca 2005 r. należy interpretować systemowo i nadać jej takie znaczenie, jakie nadaje jej racjonalny ustawodawca, co oznacza, że pojęcie "przystąpienia do egzaminu na dotychczasowych zasadach" trzeba odnosić do wszystkich okoliczności związanych z takim egzaminem. Nie budzi więc wątpliwości, że M. S. miał prawo przystąpić wyłącznie do egzaminu korporacyjnego, natomiast zaświadczenie wydawane w trybie art. 76 ust. 2 ustawy — Prawo o adwokaturze jest dokumentem funkcjonującym w systemie egzaminów "zewnętrznych".
Nie mogło być zatem wydane skarżącemu, co do którego – w odniesieniu do egzaminu zawodowego rozumianego jako instytucji prawnej regulowanej przez zespół norm prawnych – zastosowanie mają wyłącznie "przepisy dotychczasowe" (sprzed daty wejścia w życie ustawy zmieniającej).
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył M. S., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w zw. z art. 1 § 1 i § 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli zgodności z prawem postępowania przed organami samorządu adwokackiego i Ministrem Sprawiedliwości, które na różnych etapach postępowania nie odniosły się w pełni do zarzutów podnoszonych przez stronę.
Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu swojego wyroku nie odniósł się w pełni do zarzutów skargi i sporządził lakoniczne w tym zakresie uzasadnienie, które nie pozwała na poznanie prawnej argumentacji sądu, a tym samym pozbawia stronę możliwości merytorycznego ustosunkowania się do tej argumentacji.
Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj:
- 1) art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw (Dz. U. Nr 163 poz. 1361), w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149 poz. 1075) poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
- 2) art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze, w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163 poz. 1361), która weszła w życie z dniem 10 września 2005 r. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
- 3) art. 7, art. 8, art. 10 ust 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U Nr 78 poz. 483) w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji, poprzez stosowanie niedopuszczalnej prawotwórczej wykładni art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw (Dz. U. Nr 163 poz. 1301) w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy — Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149 poz. 1075), co narusza konstytucyjne zasady podziału władzy oraz zasadę legalności, zasadę demokratycznego państwa prawnego, proporcjonalności oraz ochrony praw innych osób.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wnikliwej analizy art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku, jak również nie wyjaśnia podstawy rozstrzygnięcia oraz nie odnosi się do zarzutów zgłoszonych przez stronę w toku postępowania przed organami i zawartych w skardze do sądu.
Kasator podniósł, że "dotychczasowe zasady" o których mowa w art. 5 wspomnianej ustawy odnoszą się tylko do kwestii zdawania egzaminu zawodowego, a nie do innych zagadnień, które zostały uregulowane w znowelizowanej ustawie i obowiązywały od dnia jej wejścia w życie. Gdyby ustawodawca rzeczywiście chciał powiedzieć więcej, niż to wynika z treści art. 5 ustawy nowelizującej Prawo o adwokaturze, to użyłby jednoznacznego zwrotu, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do aplikantów, którzy wpisani zostali na listę aplikantów przed datą wejścia w życie tej ustawy. Powołując się na ogólne zasady konstytucyjne oraz na tezy z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, wnoszący skargę kasacyjną zanegował dokonaną zarówno przez Ministra, jak też przez Sąd I instancji wykładnię art. 5 wspomnianej ustawy. Jego wywody sprowadzają się w istocie do stwierdzenia, że w świetle przepisów ustawy nowelizującej Prawo o adwokaturze osoba, która zaczęła odbywać aplikację pod rządami przepisów sprzed nowelizacji, a ustawowy okres jej odbywania upłynął już po nowelizacji, przed złożeniem egzaminu nie jest już aplikantem.
Można zatem mówić, że mimo nieprzystąpienia do egzaminu taka osoba ukończyła aplikację. Zdaniem kasatora osoby, które ukończyły aplikację i zostały dopuszczone do egzaminu zawodowego, nie są przez ustawodawcę nazywane "aplikantami" tylko "osobami, które ukończyły aplikację". W związku z tym, takiej osobie należy wydać zaświadczenie, o którym mowa art. 76 ust. 2 znowelizowanej ustawy Prawo o adwokaturze. Odmowa wydania zaświadczenia w sytuacji, gdy ten przepis stanowi lex specialis w zakresie dokumentowania pewnych zdarzeń faktycznych mających określone skutki prawne dla skarżącego, uniemożliwiając mu faktycznie możliwość zdawania egzaminu zawodowego po odbyciu trzy i pół letniej aplikacji, jest nadużyciem prawa poprzez niewłaściwą jego interpretację, zarówno przez organy jak i sąd.
Minister Sprawiedliwości złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o oddalenie w całości skargi kasacyjnej M. S. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 78 zd. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 września 2005 r. aplikacja adwokacka kończyła się egzaminem adwokackim. Egzamin ten był przeprowadzany przez organ samorządu zawodowego. Do takiego właśnie egzaminu powinien był przystąpić, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., M. S. Skoro jednak skarżący nie zdał egzaminu adwokackiego, to znaczy, że nie ukończył aplikacji adwokackiej, stąd brak jest również z tego powodu podstaw do wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji adwokackiej.
Minister podał, że w stanie prawnym, na podstawie którego skarżący przystąpił do egzaminu adwokackiego, nie istniała odrębna instytucja zaświadczenia, wprowadzona w obowiązującym art. 76 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Zaświadczenie przewidziane w tym przepisie jest wymagane zgodnie z art. 77 b ustawy – Prawo o adwokaturze (do dnia 25 marca 2009 r. obowiązywał przepis art. 76 ust. 2), w związku z przystąpieniem przez aplikanta do egzaminu zawodowego przeprowadzanego przez komisję egzaminacyjną powoływaną przez Ministra Sprawiedliwości. W związku z tym, że skarżący z uwagi na treść art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku, nie mógł zdawać egzaminu zawodowego na nowych zasadach, nie było możliwe wydanie mu zaświadczenia o którym mowa w art. 76 ust. 2 powyższej ustawy.
Minister wskazał, że nowelizacja ustawy ustaliła spójny system odbywania aplikacji i egzaminu, w którym cezurą czasową jest data jej wejścia w życie. Aplikant adwokacki wpisany na listę przed tym dniem poddany został kompleksowej regulacji w zakresie odbywania aplikacji i przystąpienia do egzaminu, odnośnie do którego nie było wówczas wymagane wydanie zaświadczenia o ukończeniu aplikacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się w istocie do kwestionowania prawidłowości zastosowania przez organy - w sprawie dotyczącej odmowy wydania M. S. zaświadczenia o odbyciu aplikacji adwokackiej - przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 września 2005 r.
Pogląd ten wnoszący skargę kasacyjną wywodzi z art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw w brzmieniu ustalonym przez art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U z 2006 r., Nr 149, poz. 1075), zgodnie z którym aplikanci adwokaccy, radcowscy i notarialni wpisani na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy, przystępują do egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach. W jego ocenie, wspomniany przepis odsyła do stosowania starych przepisów wyłącznie w kwestii adwokackiego egzaminu zawodowego. W pozostałym zakresie (dotyczącym m. in. wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji) zastosowanie powinny znaleźć przepisy ustawy w znowelizowanej treści.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z takim stanowiskiem nie można się zgodzić.
Należy wyjaśnić, że w związku ze wspomnianymi zmianami w ustawie Prawo o adwokaturze, w obszarze regulacji prawnych kształtujących sytuację aplikantów adwokackich mają zastosowanie dwa odrębne reżimy. Pierwszy dotyczy sytuacji aplikantów adwokackich wpisanych na listę aplikantów przed dniem 10 września 2005 r. Drugi zaś odnosi się do osób wpisanych na listę aplikantów adwokackich po tej dacie. Ustawodawca wprowadzając przepisy międzyczasowe ustalił dwa odmienne od siebie, ale spójne wewnętrznie systemy przeprowadzenia egzaminu adwokackiego. W pierwszym systemie organem władnym do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego był organ samorządowy – właściwa okręgowa rada adwokacka. W drugim był to Minister Sprawiedliwości, a do egzaminu przed tym organem mogła przystąpić osoba, która odbyła aplikację adwokacką i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu, o którym mowa w art. 76 ust. 2 przepisów obowiązujących od dnia 10 września 2005 r. Jednym z celów rozgraniczenia czasowego sytuacji prawnej osób odbywających aplikację na "dotychczasowych" i "nowych" zasadach było zagwarantowanie stabilności sytuacji prawnej adresatów tych przepisów i stworzenie w miarę możliwości dwóch komplementarnych regulacji. Nie można stąd wywodzić - czego próbuje dowieść skarżący - możliwości niejako wybiórczego stosowania pewnych elementów poszczególnych regulacji.
Należy podkreślić, że do istoty przepisów przejściowych (intertemporalnych) należy regulowanie kwestii związanych z oddziaływaniem nowego prawa na stosunki prawne powstałe przed dniem jego wejścia w życie. Celem ustawodawcy posługującego się przepisami międzyczasowymi jest regulacja ewentualnych zagadnień spornych wynikłych ze zmian przepisów, która ze swej istoty ma wpływ na sytuację prawną jednostki, będącej adresatem określonego przepisu. Podnieść trzeba, że w procesie wykładni prawa ma zastosowanie zasada, zgodnie z którą do określonych zdarzeń, z którymi prawodawca wiąże określone skutki prawne, należy stosować przepisy obowiązujące w chwili powstania tych zdarzeń. Wprowadzenie przepisów przejściowych stanowi niejako wyjątek od tej zasady, pozwalający ustawodawcy na odmienne uregulowanie skutków określonych zdarzeń zaistniałych w okresie obowiązywania starych przepisów.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem kasatora, że skoro ustawodawca w art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw stwierdził, że aplikanci wpisani na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy nowelizującej przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach to oznacza to, że w pozostałym zakresie do tych aplikantów należy stosować nowe regulacje. Egzamin, jako jeden z etapów szkolenia aplikantów adwokackich nie może funkcjonować w obrocie prawnym w oderwaniu od pozostałych elementów tego szkolenia. Należy wziąć pod uwagę, że od wyniku egzaminu ustawodawca uzależnił wystąpienie określonych skutków prawnych.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niemniejszej sprawy należy stwierdzić, że M. S. zalicza się niewątpliwie do tej grupy aplikantów adwokackich, których dotyczą "dotychczasowe zasady" egzaminu adwokackiego. Jak wynika z poczynionych i niekwestionowanych ustaleń faktycznych został on wpisany na listę aplikantów uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia 5 listopada 2002 r. i z dniem 14 stycznia 2003 r. rozpoczął aplikację adwokacką, a zatem przed dniem 10 września 2005 r. Jak wspomniano, miał prawo przystąpić do egzaminu korporacyjnego oraz ewentualnie do egzaminu poprawkowego. Konsekwencją niestawienia się w wyznaczonym terminie na egzamin poprawkowy, zgodnie z przepisami ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu obowiązującym do 10 września 2005 roku, było skreślenie skarżącego z listy aplikantów.
Wbrew twierdzeniom kasatora NSA uznał, że sytuacja prawna skarżącego jako aplikanta adwokackiego została całościowo uregulowana w przepisach obowiązujących przed dniem 10 września 2005 r. Z tym faktem wiążą się określone konsekwencje prawne, takie jak m in. brak możliwości wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, w rozumieniu art. 76 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Wymaga podkreślenia, że przepis ten został wprowadzony wspomnianą ustawą nowelizującą Prawo o adwokaturze. Zgodnie z tym przepisem aplikantowi, który odbył aplikację adwokacką, właściwa okręgowa rada adwokacka wydaje zaświadczenie o odbyciu aplikacji. Uzyskanie takiego zaświadczenia jest warunkiem koniecznym do przystąpienia do egzaminu zawodowego prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, a więc do egzaminu w modelu wprowadzonym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw.
Z przytoczonych przepisów wynika, że wspomniane zaświadczenie jest dokumentem ściśle związanym z egzaminem w nowej formie. Jego wydanie może nastąpić tylko w stosunku do aplikanta, który jest uprawniony do przystąpienia do egzaminu zawodowego organizowanego przez Ministra Sprawiedliwości. Jak wskazano skarżący do tej kategorii aplikantów nie należy. Wydanie zaświadczenia, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, osobie która rozpoczęła aplikację pod rządami starych przepisów i nie zdała korporacyjnego egzaminu zawodowego, a następie bez usprawiedliwienia nie przystąpiła do egzaminu poprawkowego, w istocie umożliwiłoby jej ponowne przystąpienie do egzaminu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości. Zaaprobowanie takiej wykładni stanowiłoby niejako obejście prawa i wypaczało sens przyjętych zmian ustawodawczych w zakresie prowadzenia aplikacji.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych ustaw oraz art. 76 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, nie zasługują na uwzględnienie.
Ponadto zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona wyżej interpretacja przepisów prawa materialnego oznacza, że działanie organów orzekających w sprawie (zaaprobowane przez Sąd I instancji) nie wykraczało poza wymienione w skardze kasacyjnej zasady konstytucyjne (zasada legalizmu, zasada prymatu Konstytucji i bezpośredniego jej stosowania, zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada trójpodziału władzy, zasada ochrony praw i wolności oraz zasada wolności zatrudnienia). Stąd też podniesione przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji należy uznać za chybione.
Odnosząc się do przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że stanowią one w istocie konsekwencję omówionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i nie zasługują również na uwzględnienie. Zdaniem NSA, Sąd I instancji dokonał całościowej oceny sprawy M. S., opierając się na aktach sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie przewidziane prawem elementy, w szczególności Sąd I instancji przedstawił przebieg postępowania oraz ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji i przyjęte za podstawę orzekania, zarzuty podniesione w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Sprawa została rozpatrzona z poszanowaniem zasad sądowej kontroli działalności administracji publicznej, co doprowadziło do oddalenia skargi M. S. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.