Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 17 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 448/10

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] października 2001 r. (Nr...), Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (dalej jako Prezes URE), na podstawie art. 8 ust. 2 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348 ze zm.), nakazał G. S.A. w G. (dalej jako G.) podjęcie i kontynuowanie dostaw energii elektrycznej do H. z siedzibą w Ł. na warunkach określonych w umowie z dnia [...] 2001 r. (nr...), w szczególności przy uwzględnieniu:

1. 1. cen energii elektrycznej przewidzianych w § 6 pkt 2 i 3 umowy,
2. 2. stawek opłat za usługi przesyłowe, zawartych w obowiązującej taryfie dla energii elektrycznej G. S.A., zatwierdzonej przez Prezesa URE,
3. - do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sporu pomiędzy G. a H. w sprawie nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii elektrycznej.

Wobec nierespektowania wskazanego obowiązku, Prezes URE upomnieniem z dnia [...] lutego 2006 r. (Nr...) wezwał G. do jego dobrowolnego wykonania. W upomnieniu wskazano, iż w razie niepodjęcia dostaw energii elektrycznej do obiektów H. w terminie 7 dni, zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne mające na celu przymusowe wykonanie nałożonego obowiązku.

G. nie podjęła dobrowolnie nakazanych działań, w związku z tym Prezes URE pismem z dnia [...] lutego 2006 r. (Nr...) zwrócił się do Wojewody Śląskiego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym. Wojewoda Śląski postanowieniami z dnia [...] lutego 2006 r. oraz [...] marca 2006 r. (oba o Nr...) nałożył na G. grzywny w kwocie po 25.000 zł w celu przymuszenia do podjęcia i kontynuowania dostaw energii elektrycznej do H. na warunkach określonych w umowie sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług przesyłowych.

W dniu [...] marca 2006 r. Prezes URE, postanowieniem Nr...- stosownie do treści art. 34 § 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej także jako ustawa egzekucyjna) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.) i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne - uznał za uzasadnione zarzuty zgłoszone przez G. S.A. w G., a dotyczące:

1. a) określenia egzekwowanego obowiązku o charakterze niepieniężnym o treści określonej w tytule wykonawczym wystawionym przez Prezesa URE z dnia [...] lutego 2006 r., wobec faktu, że stał się on niezgodny z treścią obowiązku ustalonego w późniejszym postanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII AmE 94/04),
2. b) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w sprawie, ale z innych powodów niż to wskazał w uzasadnieniu zarzutów G. Po zbadaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes URE postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. (Nr...) uchylił pkt "a" swojego postanowienia z dnia [...] marca 2006 r. oraz utrzymał w mocy pkt "b".

Rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1841/07, nieprawomocnie umorzył postępowanie (w związku z dokonaniem ustaleń w postępowaniu mediacyjnym).

Pismem z dnia [...] września 2006 r. (Nr...), Prezes URE zwrócił się do Wojewody Śląskiego z wnioskiem o umorzenie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Wojewoda postanowieniem z dnia [...] listopada 2006 r. (Nr...) na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzył postępowanie egzekucyjne wobec G. W motywach wskazał, że dla organu egzekucyjnego stanowisko wierzyciela (dysponenta postępowania) w kwestii istnienia obowiązku egzekucyjnego, jest wiążące. Wygaśniecie obowiązku stanowi zaś obligatoryjną przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez G., Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. (Nr...) uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody Śląskiego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał na wadliwość uzasadnienia postanowienia tj. jego lakoniczność co do argumentów tak merytorycznych jak i prawnych.

Po ponownym zbadaniu sprawy, Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. (Nr...), na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uznał zgłoszone zarzuty za uzasadnione i umorzył postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu podniósł, że w świetle rozstrzygnięć sądowych tj. wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2005r. - sygn. akt XVII AmE 94/04, wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2006 r. - sygn. akt VI ACa 396/06 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2007 r. - sygn. akt III SK 18/06 w mocy została utrzymana decyzja Prezesa URE z dnia [...] listopada 2001 r. (Nr...) stwierdzająca, że wstrzymanie dostaw energii elektrycznej i świadczenie usług przesyłowych przez G. dla H. nie było nieuzasadnione.

Tym samym z dniem 25 lipca 2006 r. utraciło byt prawny postanowienie Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r., w którym został określony wobec G. obowiązek podjęcia i kontynuowania dostaw energii elektrycznej i świadczenia usług przesyłowych dla H. W związku z tym, że Prezes URE postanowieniem z dnia [...] października 2001 r. nakazał G. podjęcie i kontynuowanie dostaw energii dla H. do czasu rozstrzygnięcia sporu, co nastąpiło w dniu 5 lipca 2006 r., obowiązki wynikające z postanowienia Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r. wygasły i nie mogą być dochodzone w drodze egzekucji administracyjnej.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. (Nr...) Minister Gospodarki utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2007 r., uznając sformułowane względem tego rozstrzygnięcia zarzuty G. za nieuzasadnione.

W skardze na powyższe postanowienie Ministra Gospodarki, G. zażądała alternatywnie stwierdzenia jego nieważności oraz uchylenia poprzedzającego go postanowienia Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2007 r. lub uchylenia obu tych postanowień oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięciu Ministra Gospodarki zarzucono obrazę przepisów prawa administracyjnego procesowego i materialnego.

W odpowiedzi na skargę organ podniósł argumenty zbieżne z motywami zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi lub umorzenie postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość.

Występujący w sprawie uczestnik postępowania - H. - wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1463/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd zwrócił przede wszystkim uwagę, iż zawisły przed nim dwie sprawy bezpośrednio ze sobą powiązane, a dotyczące skarg G. odnoszących się do prowadzonego postępowania egzekucyjnego tj.:

1. a) sprawa V SA/Wa 1463/08 (dotycząca umorzenia postępowania egzekucyjnego),
2. b) sprawa VI SA/Wa 1841/07 (dotycząca stanowiska Prezesa URE wobec zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego).

Przedmiotem rozpoznania WSA w sprawie oznaczonej sygn. akt V SA/Wa 1463/08 była ocena dwóch aktów administracyjnych (postanowienia Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2007 r. oraz postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2008 r.), będących efektem pisma Prezesa URE z dnia [...] września 2006r., zawierającego wniosek o umorzenie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym. Tym samym poza kognicją WSA pozostawały czynności i akty związane z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, w tym postanowienia Prezesa URE z dnia [...] marca 2006 r. oraz wydane - po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - postanowienie z dnia [...] września 2006 r., które dotyczyły stanowiska wobec zarzutów zgłoszonych przez G. Oceniając skargę merytorycznie WSA w pierwszej kolejności uznał za nieuzasadniony zarzut rozpoznania zażalenia od postanowienia Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2007 r. przez organ niewłaściwy tj. Ministra Gospodarki, a nie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Przyjęta przez G. koncepcja prawna wynika zdaniem Sądu z niewłaściwej interpretacji przepisów art. 20 i 23 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 82, poz. 872 ze zm.). Pomiędzy tą ostatnią normą a przepisami art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie istnieje taki związek zakresowy, który uzasadniałby tezę, że dyspozycja przepisu art. 11 § 2 ustawy o administracji rządowej w województwie uzupełnia, dookreśla bądź wręcz wstępuje w miejsce dyspozycji przepisu art. 23 § 1 w zw. z § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Materia obu ustaw jest różna tj. ustawa o administracji rządowej w województwie określa właściwość organów i ich kompetencje w zakresie sprawowania władzy wykonawczej w związku z podziałem terytorialnym państwa.

Z kolei ustawa egzekucyjna reguluje kwestie proceduralne dotyczące przebiegu postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji należy przyjąć, że właściwość organu odwoławczego (Ministra Gospodarki) w stosunku do działań Wojewody Śląskiego należy ustalać na podstawie art. 23 § 1 w zw. z art. 23 § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w powiązaniu z treścią art. 17 pkt 2 k.p.a. WSA zwrócił też uwagę, iż u podstaw prowadzonej przez Wojewodę Śląskiego egzekucji administracyjnej legły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, a w szczególności art. 8 ust 2. Sprawy energetyki, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 65, poz. 437 ze zm.) znajdują się w dziale "gospodarka", kierowanym przez Ministra Gospodarki.

Nadto, użycie w przepisie art. 25 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji liczby mnogiej ("właściwi ministrowie") wskazuje na potrzebę poszukiwania organu właściwego z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego odnoszących się do konkretnej sprawy.

Za nieuzasadnione uznano także zarzuty skargi, dotyczące kwestii "niedopuszczalności egzekucji administracyjnej". WSA wskazał, iż zarzuty egzekucyjne zostały ostatecznie ocenione w postanowieniu Prezesa URE z dnia [...] sierpnia 2007 r. To, czy jest ono zgodne z prawem, zostanie natomiast zbadane w sprawie oznaczonej sygn. akt VI SA/Wa 1841/07. Tym samym - zdaniem Sądu - Spółka G. nie została pozbawiona możliwości podniesienia tych argumentów, które zawarła w skardze badanej w sprawie V SA/Wa 1463/08.

Zdaniem WSA przepisem mającym decydujące znaczenie w ocenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest art. 33 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym przyjęto, że organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Z kolei art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się między innymi wówczas, kiedy obowiązek wygasł z innego powodu. Przepisy te legły u podstaw wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

W związku z powyższym niezasadne jest zdaniem WSA twierdzenie, iż w zaskarżonym postanowieniu Ministra Gospodarki i poprzedzającym go postanowieniu Wojewody Śląskiego nie powołano żadnego przepisu prawa materialnego w podstawie prawnej, błędnie rozstrzygnięto i wadliwe uzasadniono te postanowienia (tak prawnie jak faktycznie), a także nie ustosunkowano się do wszystkich zarzutów zgłoszonych w sprawie. Okoliczność, iż Prezes URE nie odniósł się do wszystkich zarzutów przeciwegzekucyjnych zgłoszonych przez G. w piśmie z dnia 2 marca 2006 r., uznając, że skoro odpadła podstawa egzekucji, to w konsekwencji bezprzedmiotowe są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów wymienionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (pkt 1-10), nie dawała podstaw - wbrew stanowisku G. - do rozpoznania ich przez organ egzekucyjny. Zarzuty przeciwegzekucyjne winien oceniać nie organ egzekucyjny, lecz Prezes URE. Spółka G. może powyższą kwestię eksponować w postępowaniu sądowym w sprawie VI SA/Wa 1841/07.

Odnośnie do zarzutu wadliwej interpretacji art. 8 Prawa energetycznego w przedmiocie określenia obowiązku administracyjno-prawnego, który w ocenie G. nie mógł zostać w ogóle nałożony (a zatem nie mógł też wygasnąć), WSA uznał, iż winien on być podniesiony na etapie zgłaszania zarzutów przeciwegzekucyjnych - art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (nieistnienie obowiązku). Kwestia ta będzie badana w sprawie VI SA/Wa 1841/07.

Za chybiony uznano także zarzut obrazy art. 6-12 k.p.a.

Odnośnie natomiast do zarzutu błędnej wykładni art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, iż Spółka G. nie wskazała jaki organ dokonał tego zabiegu (błędnej wykładni) i jaki ma to związek z kontrolą prawidłowości rozstrzygnięć podjętych w sprawie.

W kwestii przeprowadzenia dowodu z dokumentów, tj.:

1. a) pisma Prezesa URE z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] skierowanego do WSA w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 1841/07 na okoliczność przyznania przez Prezesa URE, iż obowiązek wynikający z postanowienia Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r. został wykonany przez G.,
2. b) pisma Prezesa URE z dnia [...] września 2008 r. nr [...] skierowanego do WSA w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 1841/07 na okoliczność, stanowiska wierzyciela w przedmiocie wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku i braku jego wymagalności w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego,
3. c) załączników do pisma strony skarżącej z dnia 24 listopada 2009 r. na okoliczność, iż już w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego istniały przesłanki umorzenia tego postępowania (albowiem dotyczyło ono obowiązku, który nie istniał, bo został wykonany na długo przed wydaniem tytułu wykonawczego), a także na okoliczność, że zaskarżone postanowienie Ministra Gospodarki, podobnie jak poprzedzające je postanowienie Wojewody Śląskiego, jest wadliwe z tego powodu, iż wskazuje oczywiście niewłaściwą podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego,

WSA wskazał, iż ich ocena winna nastąpić w przeważającej części w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1841/07. Sąd jednakowoż zauważył, że dowód w postaci nieprawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 26 października 2009 r., sygn. XXV C 277/07, którego treść na skutek zaskarżenia może ulec zmianie, nie może zostać uznany za wystarczający. Z kolei postanowienia Prezesa URE z dnia 28 listopada 2002 r. oraz z dnia 10 grudnia 2004 r., którymi odmówiono wystawienia tytułu wykonawczego z wniosku H. w stosunku do G., nie wnoszą nic do sprawy, bowiem odmowa skierowania obowiązku do egzekucji administracyjnej została podjęta w określonej sytuacji faktycznej i obowiązującym w tym okresie stanie prawnym. W sytuacji zmiany stanu prawnego, zmianie uległo też stanowisko Prezesa URE.

Odnośnie do wyroków Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt III SN 1/08 oraz z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt III SK 18/06 WSA wskazał, iż orzeczenia te nie mają wpływu na niniejszą sprawę w zakresie, na jaki wskazuje G. Pomiędzy zaskarżonym postanowieniem, a uchylonym przez Sąd Najwyższy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r. sygn. akt VI ACz 1859/05, nie istnieje taka relacja, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na kanwie wskazanego postanowienia Sądu Apelacyjnego. Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 19 grudnia 2005 r. oddalające zażalenia stron nie stanowiło bezpośredniej podstawy do wydania przez Ministra Gospodarki zaskarżonego postanowienia. Powołanie się przez Ministra Gospodarki w odpowiedzi na skargę na pogląd wyrażony w uzasadnieniu tegoż postanowienia nie powoduje możliwości skorzystania z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., albowiem nie o taki związek chodziło ustawodawcy.

Natomiast w kontekście wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2007 r., sygn. akt III SK 18/06 WSA zwrócił uwagę, iż jego treść nie stanowi podstawy, do łączenia go bezpośrednio ze sprawowaną przez WSA oceną legalności zaskarżonego aktu administracyjnego.

Za niezasadne uznano żądanie G. zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia [...] czerwca 2008 r. w przedmiocie dopuszczenia H. do udziału w charakterze uczestnika postępowania. Nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby takie działanie.

Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1841/07, WSA stwierdził, iż byłoby to bezcelowe. Treść postanowienia wydanego w sprawie VI SA/Wa 1841/07, nie ma żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wobec powyższego, zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia kwestii dopuszczenia do udziału H. w sprawie VI SA/Wa 1841/07 jest niezasadne.

Reasumując, w ocenie WSA Wojewoda Śląski i Minister Gospodarki nie naruszyli prawa. W toku postępowania egzekucyjnego złożono wprawdzie zarzuty, jednak zostały one w stosownym trybie ocenione przez Prezesa URE (prawidłowość tego etapu zostanie zaś zbadana w sprawie VI SA/Wa 1841/07).

Wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2009 r. – sygn. akt V SA/Wa 1463/08 został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez G. W ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.), wyrokowi WSA zarzucono:

1. 1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 pkt 2 k.p.a., art. 19 k.p.a., art. 20 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na uznaniu Ministra Gospodarki za organ właściwy do rozpoznania zażalenia na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2007 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec G.,
2. 2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 13 i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na zaaprobowaniu oczywiście błędnego poglądu Ministra Gospodarki, że Prezes URE może być wierzycielem - w rozumieniu ustawy egzekucyjnej - obowiązków wynikających z postanowienia wydanego przez tego Prezesa na podstawie art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego, a w konsekwencji, że niedopuszczalność egzekucji administracyjnej nie była rzeczywistą podstawą jej umorzenia; zdaniem G. wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 tej ustawy, czyli podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku, może być tylko ten organ, który jest uprawniony do nałożenia na stronę obowiązku o charakterze administracyjno-prawnym - skoro zaś Minister Gospodarki sam przyznał (w postanowieniu uchylającym pierwsze postanowienie Wojewody Śląskiego o umorzeniu postępowania, że art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego nie daje Prezesowi URE prawa do formułowania wobec stron tego postępowania nakazów, to konsekwentnie należy uznać, że Prezes URE nie może być wierzycielem obowiązku, którego nie mógł nałożyć na stronę postępowania prowadzonego w trybie art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego,
3. 3. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 20 i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na tolerowaniu oczywiście błędnego poglądu Ministra Gospodarki, że G. jest zobowiązanym do wykonania obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających rzekomo z postanowienia Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r., a w konsekwencji, że niedopuszczalność egzekucji administracyjnej nie była rzeczywistą podstawą jej umorzenia; Spółka G. podkreśliła, iż skoro Prezes URE nie mógł nałożyć na podstawie art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego obowiązku na to przedsiębiorstwo, to obowiązek "nałożony" bez podstawy prawnej postanowieniem z dnia [...] października 2001 r. w ogóle nie podlegał wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej,
4. 4. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 § 1 pkt 10 oraz art. 3 § 1 i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez zaakceptowanie oczywiście błędnego poglądu Ministra Gospodarki, że świadczenia stron umowy, o których mowa w postanowieniu Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r., wydanym na podstawie art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego, mają charakter obowiązków niepieniężnych, o których mowa w tych przepisach i podlegają egzekucji administracyjnej, a w konsekwencji, że niedopuszczalność egzekucji administracyjnej nie była rzeczywistą podstawą jej umorzenia,
5. 5. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 4 i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez błędne uznanie, iż świadczenia wzajemne stron umowy zawartej między stronami sporu postanowieniem Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r. podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie przepisów ww. ustawy o egzekucji, a w konsekwencji, że niedopuszczalność egzekucji administracyjnej nie była rzeczywistą podstawą jej umorzenia,
6. 6. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 5 § 1 pkt 1, art. 19 k.p.a. i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez błędne uznanie, iż Prezes URE był uprawniony do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej świadczeń wynikających z umowy zawartej między stronami sporu postanowieniem z dnia [...] października 2001 r., obowiązującej do czasu rozstrzygnięcia sporu przez ten organ w drodze decyzji, tj. do dnia [...] listopada 2001 r., a w konsekwencji, że niedopuszczalność egzekucji administracyjnej nie była rzeczywistą podstawą jej umorzenia,
7. 7. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez uznanie za zgodną z prawem sytuację polegającą na prowadzeniu egzekucji administracyjnej na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, tj. tytułu wystawionego przez organ, który nie jest wierzycielem w rozumieniu przepisów powołanej ustawy, a w konsekwencji, na umorzeniu egzekucji na niewłaściwej podstawie (zamiast ze względu na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej),
8. 8. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 pkt 1, 2, 5, 6 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na uznaniu za prawidłowe stanowiska Ministra Gospodarki, iż organ egzekucyjny (Wojewoda Śląski) i Minister Gospodarki z jakiegoś powodu byli zwolnieni z rozstrzygania we własnym zakresie zarzutów zgłoszonych przez G. i nierozpatrzonych przez Prezesa URE w wydawanych przez ten organ postanowieniach w przedmiocie stanowiska wierzyciela - tj. zarzutów nieistnienia obowiązku, wykonania obowiązku, braku wymagalności obowiązku, niewykonalności obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z innych niż wskazane w zaskarżonym postanowieniu powodów oraz niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy; G. stwierdziło, iż brak wypowiedzi Prezesa URE w tym zakresie w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2007 r. powodował konieczność rozpatrzenia tych zarzutów samodzielnie zarówno przez organ egzekucyjny, tj. Wojewodę Śląskiego (występował brak związania stanowiskiem Prezesa URE bowiem organ ten w zakresie większości zgłoszonych zarzutów nie zajął stanowiska), jak i przez organ nadzoru (Ministra Gospodarki),
9. 9. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na zaaprobowaniu oczywiście wadliwego poglądu Ministra Gospodarki, iż w sytuacji niedopuszczalności egzekucji administracyjnej ex tunc umarzając postępowanie egzekucyjne Wojewoda Śląski mógł zaniechać wskazania art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako podstawy (ewentualnie - jednej z podstaw) postanowienia o umorzeniu,
10. 10. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. polegające na całkowitym zignorowaniu dowodów uzupełniających z dokumentów przedstawionych przez G. przy piśmie procesowym z dnia 24 listopada 2010 r., a w szczególności dokumentu urzędowego w postaci wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2008 r. w sprawie o sygn. akt III SN 1/08, którym uchylił postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r., sygn. akt VI ACz 1659/05, które to przecież postanowienie spowodowało, że Prezes URE, który wcześniej konsekwentnie odmawiał H. wystawienia tytułu egzekucyjnego, wystawił jednak taki tytuł, który zaowocował egzekucją niedopuszczalną ex tunc, a więc wymagającą umorzenia na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
11. 11. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, a mianowicie opaczne zrozumienie dyrektywy szybkości postępowania zawartej w art. 7 p.p.s.a. polegające na odmowie zarówno zawieszenia postępowania o sygn. akt V SA/Wa 1463/08 do czasu prawomocnego zakończenia postępowania VI SA/Wa 1841/07, jak i połączeniu powołanych spraw do wspólnego rozpoznania i wydania wyroku w warunkach, w których sam WSA przewidywał potrzebę wznowienia postępowania w sprawie niniejszej w razie uwzględnienia racji G. w sprawie VI SA/Wa 1841/07, a więc z naruszeniem zasady ekonomiki postępowania, która - w ocenie G. - powinna mieć pierwszeństwo przed zasadą szybkości procesu.

Wnosząca skargę kasacyjną, na podstawie art. 191 p.p.s.a., zaskarżyła również dwa postanowienia WSA w Warszawie, tj.:

1. 1. wydane poza rozprawą postanowienie z dnia 2 grudnia 2009 r. w zakresie punktu 2 jego sentencji, tj. w zakresie odmowy zawieszenia postępowania V SA/Wa 1463/08 do czasu prawomocnego zakończenia postępowania VI SA/Wa 1841/07,
2. 2. wydane na rozprawie w dniu 21 grudnia 2009 r. postanowienie w przedmiocie odmowy połączenia spraw V SA/Wa 1463/08 i VI SA/Wa 1841/07 do wspólnego rozpoznania w trybie art. 111 § 2 p.p.s.a.
3. - żądając skontrolowania ich prawidłowości w ramach badania skargi kasacyjnej. Wskazane postanowienia nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażaleń, a miały ogromny wpływ na treść wyroku WSA, albowiem uzasadniły odmowę zajęcia się przez WSA materią, którą G. uważał za istotę sprawy. W efekcie takiego podejścia WSA uznał, iż można efektywnie rozstrzygać kwestię podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego w oderwaniu od wyżej wymienionych zagadnień, a w szczególności niedopuszczalności egzekucji ex tunc.

G. zażądało uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną zarówno H. jak i Minister Gospodarki wnieśli o jej oddalenie jako niezasadnej (Minister wniósł nadto o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych). Odpowiedzi powielają argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, których zaistnienie skutkowałoby koniecznością zakończenia sprawy, co do zasady, już na tym etapie postępowania kasacyjnego.

Analiza skargi kasacyjnej wskazuje, iż jej autorzy zarzucają Sądowi pierwszej instancji wyłącznie naruszenia przepisów prawa procesowego, które w ich ocenie miały wpływ na wynik sprawy (art. 174 ust. 2 p.p.s.a.). W świetle wskazywanych uchybień zasadne jest poprzedzenie ich oceny nieco szerszym odniesieniem się do roli, jaką w polskim systemie prawnym pełni Urząd Regulacji Energetyki i jego Prezes.

Najogólniej rzecz ujmując, wskazany organ powołany został do realizacji zadań z zakresu regulacji gospodarki paliwami i energią oraz promowania konkurencji na tych rynkach, a więc de facto do kontrolowania istotnej gałęzi gospodarki państwa. Jego działania polegają m.in. na tworzeniu warunków do zrównoważonego rozwoju kraju, zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego, a także równoważeniu interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw lub energii - art. 1 ust. 1 i 2 Prawa energetycznego. URE jest zatem regulatorem rynku paliw i energii, tj. organem odpowiedzialnym za niezakłócone działanie strategicznego segmentu gospodarki narodowej. Jako taki, organ ten wyposażony jest w szereg kompetencji. Jedną z nich, pozostającą w tle niniejszej sprawy, jest rozstrzyganie sporów w kwestii wstrzymania dostarczania energii, co jest uzasadnione jej fundamentalnym charakterem dla niemal każdej dziedziny życia ludzkiego.

Kwestie związane z rozstrzyganiem sporów w tym zakresie (wstrzymania dostarczania energii) uregulowane są w art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego (rozstrzygnięcie następuje na wniosek strony tym zainteresowanej). Z uwagi na strategiczne znaczenie elektrycznej, Prezes URE jest również wyposażony w możliwość tymczasowego uregulowania warunków kontynuowania przerwanych dostaw, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sporu pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym a odbiorcą - art. 8 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne. Jest to środek zbliżony do znanego w procedurze cywilnej zabezpieczenia tymczasowego. Środek ten, na czas toczącej się sprawy o rozstrzygnięcie, czy wstrzymanie dostaw energii było zasadne, normuje stosunki pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym i odbiorcą energii. Podkreślenia wymaga, iż ratio legis takiego rozwiązania leży w szczególnym charakterze energii elektrycznej, jaką odgrywa ona w każdej dziedzinie życia ludzkiego.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej oznaczonego nr 1 (rozstrzygnięcie sprawy przez organ niewłaściwy) zauważyć należy, iż jest on nieuzasadniony. NSA w niniejszym składzie w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji wskazującą, iż to właśnie Minister Gospodarki, a nie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, był organem uprawnionym do rozstrzygnięcia zażalenia G. Właściwość organu odwoławczego w stosunku do Wojewody Śląskiego należało ustalić na podstawie art. 23 § 1 w zw. z art. 23 § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w powiązaniu z treścią art. 17 pkt 2 k.p.a.

W kontekście uwag dotyczących pozycji Prezesa URE, za niezasługujące na uwzględnienie uznano także zarzuty oznaczone w środku odwoławczym nr 2-7, zmierzające w swej istocie do wykazania, iż Prezes tego urzędu nie mógł być wierzycielem, Spółka G. nie mogła być zobowiązanym do wykonania obowiązków nałożonych postanowieniem z dnia [...] października 2001 r., a w sprawie w ogóle nie można było prowadzić egzekucji administracyjnej. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, to właśnie Prezes URE, czyli organ tymczasowo regulujący sytuację pomiędzy stronami pozostającymi w sporze, jest wierzycielem nałożonego obowiązku.

Przypomnieć należy, iż jako regulator rynku, jest on uprawniony do władczego ukształtowania sytuacji pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym a odbiorcą (do czasu rozstrzygnięcia zaistniałego pomiędzy tymi podmiotami sporu o dostawy energii). Prezes URE jest więc - już z racji samej możliwości uregulowania omawianej kwestii - uprawniony do zainicjowania postępowania w celu przymusowego wykonania nałożonych obowiązków. Inne rozumienie uprawnień przewidzianych w art. 8 ust. 2 Prawa energetycznego, odmawiające wskazanemu organowi prawa inicjowania postępowania egzekucyjnego z jednoczesnym kierowaniem sprawy na drogę postępowania cywilnego (zdaniem G. w następstwie postanowienia z dnia [...] października 2001 r. nawiązał się klasyczny stosunek cywilnoprawny pomiędzy nim a H.), prowadziłoby do iluzoryczności zabezpieczenia tymczasowego (w istocie brak przymusu). W takiej sytuacji organ byłby wprawdzie wyposażony w uprawnienie do regulowania sytuacji stron o spornych interesach, jednakże nie byłaby mu zapewniona możliwość nakazania ich realizacji w drodze przymusu państwowego.

W następstwie takiego stanowiska należy przyjąć, iż G. jest, a ściślej, była zobowiązana do wykonania postanowienia tymczasowego na zasadach w akcie tym określonych, a ciążący na niej obowiązek miał charakter niepieniężny (obowiązek świadczenia tj. podjęcia i kontynuowania dostaw energii do H.). Wynika to z istoty zarządzenia tymczasowego, władczo regulującego dane stosunki pomiędzy stronami do czasu rozstrzygnięcia sporu oraz z funkcji regulatora rynku, jaką pełni Prezes URE.

Odnośnie do zarzutu nr 8 zauważyć należy, iż w okolicznościach niniejszej sprawy jest on nieprawidłowy. Podkreślenia wymaga, iż na podstawie art. 34 § 1, 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny, w razie złożenia zarzutów przez zobowiązanego, wydaje postanowienie w tej kwestii. Postanowienie w tym zakresie jest postanowieniem w pewnym sensie związanym, tj. może zapaść po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów, a w odniesieniu do zarzutów wymienionych w art. 33 pkt. 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Nadto, w razie niezajęcia stanowiska przez wierzyciela, organ egzekucyjny obligatoryjnie zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania stosownego postanowienia. Z powyższego wynika zatem, iż badając zarzuty organ egzekucyjny jest związany po pierwsze koniecznością uzyskania postanowienia wierzyciela, po drugie jego stanowiskiem, gdy chodzi o zarzuty określone w art. 33 pkt 1-5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie oznacza to przy tym, iż organ egzekucyjny zachowuje automatycznie pełną swobodę w zakresie pozostałych zarzutów wyliczonych w art. 33 pkt 6-10. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż w niniejszym postępowaniu jako zasadny uznano zarzut wygaśnięcia obowiązku, który w związku z tym nie mógł być dochodzony w postępowaniu egzekucyjnym (art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej). Skoro zatem brak było podstaw do dalszego prowadzenia egzekucji z tej właśnie przyczyny (wyraźnie sprecyzowanej w wiążącym dla organu egzekucyjnego postanowieniu wierzyciela), to na tle sprawy słusznie uznano za zbędne zajmowanie się pozostałymi zarzutami G. O kwestii zasadności postanowień Prezesa URE, zawierających jego stanowisko jako wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów rozstrzygnie, a w zasadzie już rozstrzygnął, WSA w Warszawie (w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1841/07).

NSA z urzędu dysponuje wiedzą, iż ta sprawa zakończyła się umorzeniem postępowania w związku z ustaleniami przyjętymi w wyniku mediacji. Z ustaleń tych wynika zasadność zarzutu braku wymagalności obowiązku podjęcia i kontynuowania dostaw energii elektrycznej przez G. dla H., określonego w postanowieniu Prezesa URE z dnia [...] października 2001 r. Jednocześnie strony uznały za bezprzedmiotowe ustosunkowywanie się przez Prezesa URE do pozostałych zarzutów egzekucyjnych.

Odnośnie do zarzutu nr 9 skargi kasacyjnej wyjaśnić należy, iż bazuje on na założeniu poczynionym przez stronę skarżącą, że egzekucja administracyjna była niedopuszczalna ex tunc, zatem umarzając postępowanie nie można było zaniechać wskazania jako podstawy takiego działania art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej. NSA wyjaśnia, iż egzekucję w sprawie wszczęto w wyniku wniosku Prezesa URE z dnia [...] lutego 2006 r. (...), zatem przed ostatecznym wyeliminowaniem z obrotu prawnego postanowienia z dnia [...] października 2001 r. tj. przed dniem [...] lipca 2006 r. (w tej dacie rozstrzygnięto na korzyść G. apelację od wyroku SOKiK wydanego w sprawie, w której badano decyzję z dnia [...] listopada 2001 r. uznającą, iż wstrzymanie dostaw energii elektrycznej nie było nieuzasadnione). W dacie wszczęcia egzekucji istniała więc formalna podstawa do takiego działania. Inną natomiast kwestią jest to, czy obowiązek z aktu tego wynikający był wymagalny. Należy rozróżniać niedopuszczalność egzekucji (na którą powołuje się G., a która w sprawie nie zachodziła) od niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego.

Za niezasadny uznano także zarzut nr 10 środka odwoławczego, wskazujący na zignorowanie przez WSA uzupełniających dowodów z dokumentów, w szczególności wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt III SN 1/08, którym uchylono postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r., sygn. VI ACz 1659/05, w wyniku którego Prezes URE wystawił tytuł egzekucyjny i zainicjował niedopuszczalną ex tunc egzekucję administracyjną. Naczelny Sad Administracyjny zauważa, iż istotą rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego było wskazanie, iż postanowienie Prezesa URE odmawiające wystawienia tytułu egzekucyjnego oraz skierowania sprawy do egzekucji administracyjnej nie podlegało orzecznictwu sądów powszechnych, zatem cywilnoprawna droga sądowa była niedopuszczalna.

Sąd Najwyższy w żadnym razie nie orzekł, iż egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż Prezes URE wystawił tytuł wykonawczy i skierował sprawę do egzekucji w następstwie rozstrzygnięć sądów powszechnych, następnie uchylonych przez SN. Jak wspomniano, podmiot regulujący rynek, którym jest Prezes URE, miał prawo do skierowania sprawy na drogę przymusowego wykonania.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej oznaczonego nr 11, a także oceniając niezaskarżalne postanowienia WSA z dnia 2 i 21 grudnia 2009 r. (odmowa zawieszenia postępowania w sprawie oraz odmowa połączenia rozpoznawanej sprawy ze sprawą VI SA/Wa 1841/07) NSA wskazuje, iż stanowisko G. wyrażone w tym zakresie nie jest uzasadnione. Niewątpliwie na aprobatę zasługuje generalny pogląd strony skarżącej, iż zasada szybkości postępowania nie powinna mieć bezwzględnego prymatu nad potrzebą kompleksowego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny istoty sprawy, jeżeli niezbędne do tego okaże się właśnie zawieszenie postępowania lub połączenie spraw. Niemniej jednak zasadą jest, że każda ze spraw sądowoadministracyjnych, jest niezależna od innej, zaś ostateczne rozstrzygnięcie administracyjne (w tym przypadku postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów), korzysta z domniemania zgodności z prawem do czasu, gdy nie zostanie wyeliminowane z obrotu.

O potrzebie zawieszenia postępowania lub połączenia konkretnych spraw decyduje sąd rozpatrujący sprawę, przy uwzględnieniu potrzeby takiego działania. Jest bezsporne, że WSA mógłby skorzystać z prawa do zawieszenia prowadzonego postępowania z urzędu (art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), gdyby uznał, iż rozstrzygnięcie sprawy w sposób istotny zależy od wyniku innego toczącego się postępowania (tj. postępowania w sprawie VI SA/Wa 1841/07). Jednakże pomiędzy sprawą niniejszą a sprawą, w której badane jest postanowienie Prezesa URE (co do jego stanowiska w kwestii zgłoszonych zarzutów), nie zachodzi taki stosunek, który wskazywałby na potrzebę czasowego wstrzymania się z rozstrzygnięciem, co do zarzutów. Potwierdza to również analiza protokołu mediacji. Odnośnie do żądania połączenia spraw również i ono nie jest zasadne z przyczyn wskazanych wyżej.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).