Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 25 maja 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2851/15 oddalił skargę M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z [...] maja 2015 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.
I
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., działając na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [1] na łączną kwotę 200 złotych i [2] na kwotę 200 złotych z dnia [...] grudnia 2013 r., wystawionych przez Prezydenta W. (dalej: wierzyciel), obejmujących należności za nieuiszczenie opłaty za parkowanie, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec M. S. (dalej: skarżąca) i zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika. Skarżąca otrzymała zawiadomienie o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami wskazanych tytułów wykonawczych. W odpowiedzi skarżąca wniosła w terminie zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym podnosząc błąd co do osoby zobowiązanej.
Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. nie uwzględnił zarzutu.
W uzasadnieniu wskazał, że istnieje domniemanie, iż obowiązanym do wniesienia opłaty dodatkowej jest właściciel pojazdu, który może zwolnić się z obowiązku uiszczenia należności poprzez wskazanie osoby, której powierzył pojazd w danym dniu. W sprawie ustalono, że właścicielem pojazdu o nr. rej. [...] jest A. S., który oświadczył, że ww. pojazd od dnia [...] grudnia 2009 r. jest użytkowany przez skarżącą. Wobec powyższego wierzyciel wystawił wskazane wyżej tytuły wykonawcze obiążając należnością z tytułu opłat dodatkowych za parkowanie skarżącą.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, rozpoznając zażalenie skarżącej na postanowienie wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.
Po otrzymaniu stanowiska wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nie uwzględnił zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Skarżąca złożyła zażalenie wskazując, że sprawa dotycząca uznania jej za osobę zobowiązaną jest rozpatrywana przez WSA w Warszawie. Ponadto istnieją nowe dowody stwierdzające nieprawdziwość informacji podanych przez A. S..
Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazał, że zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619) w skrócie: u.p.e.a., stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 4 (błąd co do osoby zobowiązanego) jest dla organu egzekucyjnego wiążące.
W skardze na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że organ drugiej instancji nie rozpoznał ponownie sprawy. Zarzuciła nieważność oświadczenia woli A. S. z uwagi na jego nieprawdziwość. Wskazała, że pojazd był użytkowany przez A. S. i przez niego został porzucony przy ul. T. w W. Wskazała, że Zarząd Dróg Miejskich też nie ma pewności co do jej winy, bo trwa postępowanie przed Wojewódzkim Sądem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w skrócie: p.p.s.a., oddalił skargę stwierdzając, że zaskarżone postanowienie zawiera prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie. Prawidłowo też organ zastosował przepisy prawa materialnego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela w sprawie. Oznacza to, że skoro Prezydent W., jako wierzyciel skarżącej, nie uznał podniesionego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanej to, w świetle cytowanej regulacji, organ egzekucyjny również nie mógł uznać zgłoszonego zarzutu. WSA przypomniał, że postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem ustalającym należność. Ustalenie należności oraz osoby zobowiązanego poprzedza wydanie tytułu wykonawczego i toczy się przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny był zobowiązany, zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., uzyskać stanowisko wierzyciela w kwestii wniesionego przez skarżącą zarzutu. Prawidłowo zatem zwrócił się do Prezydenta W. o zajęcie stanowiska. Stanowisko to zostało wyrażone w formie postanowienia z dnia [...] maja 2014 r. o nieuwzględnieniu zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego, a poprzedzone zostało postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego ustalono, że to skarżąca dysponowała pojazdem i to ona powinna uiścić należność z tytułu opłat dodatkowych za parkowanie.
Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, że WSA w Warszawie wyrokiem z 3 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 1609/15 oddalił skargę M. S. na postanowienie SKO w Warszawie z dnia [...] stycznia 2015 r.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezawieszenie postępowania w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie zależało od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1609/15 (które aktualnie znajduje się na etapie po wniesieniu skargi kasacyjnej, a przed jej rozpoznaniem) dotyczącego stanowiska wierzyciela co do podniesionego przez skarżącą zarzutu - tj. błędu co osoby zobowiązanego, podczas gdy stanowisko wierzyciela - Prezydenta W. jest wiążące w niniejszym postępowaniu. Tym samym prawomocne rozstrzygnięcie ww. sprawy, która ostatecznie potwierdzi stanowisko wierzyciela będzie miało niebagatelny wpływ na niniejszą sprawę;
- 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku, polegającą na wybiórczym przedstawieniu stanu sprawy i nieodniesieniu się przez WSA w Warszawie do kwestii prejudycjalności postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1609/15 dotyczącej stanowiska wierzyciela w związku z podniesionym przez skarżąca zarzutem błędu co osoby zobowiązanego.
Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie postanowień wydanych w pierwszej i drugiej instancji, względnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która w niniejszej sprawie nie występuje. Powyższe oznacza, że kontrola kasacyjna wyroku Sądu pierwszej instancji przeprowadzana jest wyłącznie w granicach zakreślonych przez stronę w podstawach i zarzutach zawartych w skardze kasacyjnej.
Kontroli instancyjnej został poddany wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający skargę M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, którym organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o nieuwzględnieniu zgłoszonych przez skarżącą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku skarżąca oparła na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, a ich istota sprowadza się do tego, że WSA w Warszawie błędnie nie zastosował art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i nie zawiesił przedmiotowego postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy ze skargi kasacyjnej M. S. od wyroku WSA w Warszawie z 3 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 1609/15. Z tym zarzutem autor skargi kasacyjnej powiązał zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia zaskarżonego wyroku, wybiórcze przedstawienie stanu sprawy i pominięcie kwestii ewentualnej prejudycjalności postępowania sądowego.
Jak wskazał autor skargi kasacyjnej, w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku znajduje się wzmianka, iż w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1609/15 zapadł wyrok oddalający skargę skarżącej, jednak Sąd nie wskazał, czy jest on prawomocny czy też nie, brak jest również stanowiska, czy toczące się postępowanie ma skutek prejudycjalny w stosunku do postępowania w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem skarżącej, z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi bezpośredni związek ze sprawą o sygn. akt V SA/Wa 1609/15 dotyczącą stanowiska wierzyciela w związku z podniesionym przez skarżącą zarzutem błędu co osoby zobowiązanego i dlatego skoro Sąd pierwszej instancji z urzędu miał wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie stanowiska wierzyciela w związku ze zgłoszonymi przez dłużnika zarzutami, powinien był zbadać, czy w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki do zawieszenia postępowania, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w związku ze złożoną w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1609/15 skargą kasacyjną.
Z tym stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić. Po pierwsze, art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się także w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest również Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11, publ.
CBOSA). Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11, publ. CBOSA).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszelkie wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawiera przedstawienie stanu sprawy, podniesionych w skardze zarzutów i ich ocenę, stanowiska organu, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej prawidłowe wyjaśnienie. Sam fakt, że Sąd nie podzielił zarzutów i stanowiska skarżącej nie oznacza natomiast, iż dopuścił się naruszenia tego przepisu, nie mówiąc już o naruszeniu go w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut jest pozbawiony podstaw.
Sąd pierwszej instancji dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej szczegółowo odniósł się do poprzedzającego wydanie tego orzeczenia postępowania przed organami administracji i wskazał, że dłużnikowi – zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. przysługuje możliwość zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, m.in. zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego – pkt 4. Postępowanie w tym przedmiocie jest ściśle określone i podzielone na dwa etapy. Pierwszy etapem, po wniesieniu zarzutu, jest wystąpienie o stanowisko wierzyciela, czyli wystawcy tytułu wykonawczego. Drugim etapem jest wydanie rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. – był zobowiązany, zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., uzyskać stanowisko wierzyciela w kwestii wniesionego przez skarżącą zarzutu. Prawidłowo zatem zwrócił się do Prezydenta W. o zajęcie stanowiska.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. wierzyciel nie uwzględnił podniesionego zarzutu, a organ drugiej instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie – rozpoznając zażalenie M. S. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że Sądowi z urzędu wiadomo, iż skarga M. S. na to postanowienie SKO w Warszawie została oddalona wyrokiem z 3 listopada 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1609/15. WSA podkreślił również, że postanowienie SKO z dnia [...] stycznia 2015 r. już w dacie wydania było ostateczne.
W konsekwencji, Sąd pierwszej instancji uznał, że prawidłowo organ egzekucyjny – realizując drugi etap postępowania – ustalił, że posiada ostateczne stanowisko wierzyciela, co dało podstawę do wydania własnego rozstrzygnięcia.
Zauważyć należy, że skarżąca nie wnosiła o zawieszenie postępowania. Za niezasadny należy więc uznać zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., albowiem to Sąd decyduje, czy w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie, a zawieszenie postępowania nie jest obligatoryjne.
Należy powtórzyć za Sądem pierwszej instancji, że skoro Prezydent W. – wierzyciel skarżącej, nie uznał zgłoszonego zarzutu, to organ egzekucyjny nie mógł prowadzić dalszego postępowania wyjaśniającego w kwestii tego, czy prawidłowo została ustalona osoba zobowiązanego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sytuacji, gdy wierzyciel w ostatecznym postanowieniu uznał zarzut skarżącego za bezzasadny, to organ egzekucyjny jest takim stanowiskiem związany i w tym stanie organ egzekucyjny nie jest uprawniony do kwestionowania stanowiska wierzyciela co do istnienia i wymagalności egzekwowanego obowiązku (por. wyrok WSA w Krakowie z 10 października 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1313/13, publ. CBOSA). Z tych przyczyn należy stwierdzić, że trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.