Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 listopada 2012 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1486/12 oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
I
W dniu [...] kwietnia 2012 r., pan [...] przesłał do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. wniosek oznaczony datą [...] marca 2012 r. o dokonanie wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Warszawie, w trybie art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm., dalej: Prawo o adwokaturze lub ustawa). W celu udokumentowania przesłanek z powyższego przepisu, przedłożył między innymi:
- - świadectwo z dnia [...] października 2004 r. stwierdzające zdanie egzaminu prokuratorskiego,
- - świadectwo pracy na stanowisku aplikanta prokuratorskiego w okresie od dnia [...] czerwca 2003 r. do dnia [...] września 2004 r. oraz opinie dotyczące przebiegu aplikacji,
- - świadectwo pracy na stanowisku asesora prokuratorskiego w okresie od dnia [...] grudnia 2004 r. do dnia [...] marca 2007 r. oraz opinie o pracy asesora,
- - opinię służbową dotycząca pracy na stanowisku Dyrektora Delegatury [...] w R. w okresie od dnia [...] marca 2007 r. do dnia [...] września 2009 r.
- - opinię z dnia [...] kwietnia 2012 r. adwokata pana [...] o współpracy z jego kancelarią od lipca 2010 r.
Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] maja 2012 r. wpisała [...] (dalej: skarżącego) na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. Odpis uchwały został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości w dniu [...] czerwca 2012 r.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. - działając na podstawie art. 69a ust. 1 w związku z art. 66 ust 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze - sprzeciwił się temu wpisowi. W jego ocenie [...] nie spełnił przesłanki, o której mowa w art. 66 ust 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze, która była podstawą wpisu na listę adwokatów dokonanego przez Okręgową Radę Adwokacką w dniu 23 maja 2012 r. Przepis ten stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora.
Minister Sprawiedliwości stwierdził, że [...] w dniu [...] maja 1998 r. ukończył wyższe studia prawnicze na Uniwersytecie w B. Następnie w okresie od [...]października 2001 r. do [...] maja 2003 r. odbywał aplikację prokuratorską pozaetatową, od [...] czerwca 2003 r. do [...] września 2004 r. - aplikację etatową w okręgu Prokuratury Okręgowej w B. W dniu [...] października 2004 r. zdał egzamin prokuratorski. W okresie od dnia [...] grudnia 2004 r. do dnia [...] marca 2007 r. pełnił służbę na stanowisku asesora Prokuratury Rejonowej w B. i Prokuratury Rejonowej [...].
Zdaniem organu, ustawodawca w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze kategorycznie określił, iż trzyletni okres zajmowania wymienionych stanowisk musi przypadać w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów. Skarżący wniosek o wpis nadał w Urzędzie Pocztowym w B. w dniu [...] kwietnia 2012 r. to pięcioletni okres, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 należy liczyć od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] kwietnia 2012 r. Skoro skarżący służbę na stanowisku asesora prokuratorskiego zakończył w dniu [...] marca 2007 r. to oznacza, że wniosek o wpis został złożony po upływie 5 lat od zakończenia tej służby. Wprawdzie łączny okres wykonywania wskazanego w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy zawodu zaufania publicznego, przy uwzględnieniu zaliczenia okresu aplikacji prokuratorskiej, wynosi ponad trzy lata, to jednak obejmował okres wcześniejszy niż 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis.
Ponadto oceniając materiał dowodowy wynikający z kwestionariusza osobowego dołączonego do wniosku o wpis stwierdził, że [...] od dnia 11 maja 2010 r. zatrudniony jest w kancelariach adwokackich w [...] i innych. Okoliczności te nie zostały udokumentowane stosownie do treści art. 68 ust 3 Prawa o adwokaturze poprzez przedłożenie umów o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków, lub umów cywilnoprawnych wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów. Organ ocenił przy tym, że zatrudnienie w tych podmiotach od dnia [...] maja 2010 r., a więc przez okres nieco ponad dwóch lat, nie może stanowić podstawy do wpisu na listę adwokatów. Zastosowanie bowiem art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b Prawa o adwokaturze wymaga wykazania trzyletniego wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego
W konkluzji organ stwierdził, że Okręgowa Rada Adwokacka w W., wpisując skarżącego na listę adwokatów, dokonała błędnych ustaleń faktycznych co do okoliczności, iż wnioskodawca w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmował stanowisko uprawniające do ubiegania się o wpis na listę adwokatów, a w konsekwencji błędnie przyjęła, iż spełniona została przesłanka z art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy Prawo o adwokaturze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wyrokiem z dnia 19 listopada 2012 r. wskazał, że istota sporu sprowadza się do zarzutu skarżącego w zakresie wadliwej interpretacji przez Ministra Sprawiedliwości art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze, który stanowi podstawę prawną wniosku o wpis, a w konsekwencji także podstawę prawną sprzeciwu.
Sąd I instancji podkreślił, że ustawodawca w cytowanej wyżej normie wyraźnie określił, że trzyletni okres zajmowania wskazanych enumeratywnie stanowisk – musi przypadać w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów. Skoro skarżący złożył wniosek o wpis (poprzez nadanie w Urzędzie Pocztowym) w dniu [...] kwietnia 2012 r., to pięcioletni okres, o którym mowa w przepisie, to czas bezpośrednio poprzedzający złożenie wniosku, czyli okres od [...] kwietnia 2007 r. do [...] kwietnia 2012 r. Oznacza to, że w okres ten - w stanie faktycznym niniejszej sprawy - nie wchodzi ani aplikacja prokuratorska (od [...] października 2001 r. do [...] maja 2003 r.) ani asesura prokuratorska (od [...] grudnia 2004 r. do [...] marca 2007 r.). Nie ma znaczenia, że ustawodawca nie użył w tej normie pojęcia "bezpośrednio przed złożeniem wniosku". Użyty termin "przed złożeniem wniosku o wpis" oznacza w sposób nie budzący wątpliwości okres poprzedzający złożenie wniosku o wpis i okres ten został ograniczony do 5 lat.
Ratio legis tego unormowania miało na względzie, by kandydaci mieli aktualną wiedzę i praktykę na wymienionych stanowiskach przed ubieganiem się o wpis. Oznacza to, że chodzi o wiedzę i praktykę z ostatnich 5 lat, a nie wiedzę historyczną. Taki był cel ustawodawcy, który takim unormowaniem umożliwia przepływ w zawodach prawniczych. Z tego względu jednoznaczny jest wymóg trzyletniego okresu zajmowania wymienionych stanowisk, który musi przypadać w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów.
WSA nie podzielił wykładni art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze prezentowanej przez skarżącego, że w przepisie jest mowa o jakimkolwiek okresie przypadającym przed złożeniem wniosku o wpis. Nie można pominąć, że w takim wypadku ustawodawca mógłby zakreślić nie 5-letni okres przed złożeniem wniosku, a np. 10-letni, czy 15-letni. Redakcja przepisu wskazuje jednoznacznie, że 3-letni okres zajmowania w/w stanowisk winien mieścić się w terminie 5 lat, który liczony jest wstecz od daty złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów.
II [...] wniósł skargę kasacyjną zaskarżając powyższy wyrok w całości, wnosząc – na podstawie art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) - o jego uchylenie i rozpoznanie skargi. Wniósł też o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przypisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przez jego błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu podkreślono, że w przepisie art. 66 ust 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze ustawodawca wskazał dwa okresy graniczne, tj. zdanie egzaminu prokuratorskiego musiało nastąpić po dniu 1 stycznia 1991 roku oraz przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów wnioskodawca musiał wykazać w okresie 5 lat co najmniej 3 letni okres zajmowania stanowiska asesora prokuratorskiego, aplikanta prokuratorskiego. Ustawodawca nie użył w ww. przepisie pojęcia: "bezpośrednio przed złożeniem wniosku". Użyty terminu "przed złożeniem wniosku o wpis", bez jakiegokolwiek doprecyzowania, co oznacza jedynie, że przed złożeniem wniosku w/w okresy muszą być zakończone, tzn. nie można złożyć wniosku jeżeli w/w okresy jeszcze biegną, np. wniosek złożony został przed upływem w/w 3 letniego okresu.
W związku z tym, jeżeli ustawodawca chciałby zawęzić w/w terminy użyłby pojęć doprecyzowujących np. w okresie 5 lat poprzedzających bezpośrednio dzień przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił jedynie naruszenie prawa materialnego, tj. naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przez jego błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy.
Istota sporu sprowadza się do postawionego przez skarżącego zarzutu wadliwej interpretacji przez Sąd I instancji oraz Ministra Sprawiedliwości art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze. Sąd I instancji podzielił interpretację Ministra Sprawiedliwości, że ustawodawca w cytowanej wyżej normie wyraźnie postanowił, że trzyletni okres zajmowania wskazanych enumeratywnie stanowisk – musi przypadać na okres 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów. Natomiast zdaniem skarżącego ustawodawca w art. 66 ust 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze wskazał dwa okresy graniczne, tj. zdanie egzaminu prokuratorskiego musiało nastąpić po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów wnioskodawca musiał wykazać w okresie 5 lat co najmniej 3-letni okres zajmowania stanowiska m. in. asesora prokuratorskiego, aplikanta prokuratorskiego. Podkreślił, że ustawodawca nie użył pojęcia "bezpośrednio przed złożeniem wniosku", a użyty termin "przed złożeniem wniosku o wpis" - bez jakiegokolwiek doprecyzowania - oznacza jedynie, że przed złożeniem wniosku w/w okresy muszą być zakończone. Zatem trzyletni okres zajmowania wskazanych enumeratywnie stanowisk - nie musi przypadać na okres 5 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie niezasadny jest zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, ponieważ zarówno Sąd I instancji, jak i Minister Sprawiedliwości dokonali prawidłowej wykładni tego przepisu.
Przepis art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze stanowi, iż wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat albo zajmowały stanowiska enumeratywnie wskazane przez ustawodawcę (lit. a) albo wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego.
Z przepisu art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze – jak słusznie stwierdził Sąd I instancji – wyraźnie wynika, że trzyletni okres zajmowania wskazanych enumeratywnie stanowisk – musi przypadać w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów. Zatem okres zajmowania przez skarżącego stanowisk aplikanta prokuratorskiego oraz asesora prokuratorskiego, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze, powinien wynosić łącznie co najmniej 3 lata i mieścić się w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis (por. wyroki NSA: z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1247/10; z 20 lipca 2012 r., sygn. akt 2088/11). Ratio legis tego unormowania miało na względzie, by kandydaci mieli aktualną wiedzę i praktykę na wymienionych stanowiskach przed ubieganiem się o wpis.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skoro skarżący złożył wniosek o wpis poprzez nadanie w urzędzie pocztowym w dniu [...] kwietnia 2012 r., to pięcioletni okres, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, to czas bezpośrednio poprzedzający złożenie wniosku, czyli okres od [...] kwietnia 2007 r. do [...] kwietnia 2012 r. Zatem skarżący powinien był wykazać, że zajmował dowolne stanowiska spośród enumeratywnie wskazanych przez ustawodawcę przez co najmniej 3 lata w okresie od [...] kwietnia 2007 r. do [...] kwietnia 2012 r., tj. w okresie 5 lat poprzedzających złożenie wniosku o wpis na listę adwokatów.
Natomiast - jak wynika z ustaleń stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy - w ten pięcioletni okres - nie wchodzi okres zajmowania przez skarżącego stanowiska ani aplikanta prokuratorskiego (okres od [...] października 2001 r. do [...] maja 2003 r.) ani asesora prokuratorskiego (okres od [...] grudnia 2004 r. do [...] marca 2007 r.). W konsekwencji – jak słusznie stwierdził Sąd I instancji – zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.