Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 października 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 478/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 11 maja 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od organu na rzecz spółki koszty postępowania.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych w lokalu [...] w m. S. [...], [...]-[...] Z. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Kielcach ujawnili w dniu [...] grudnia 2015r. trzy urządzenia do gier, które stanowiły automaty służące do gier hazardowych w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych. Postanowieniem z dnia 2 maja 2016r. Naczelnik Urzędu Celnego w Kielcach wszczął postępowanie w sprawie ustalenia stanu faktycznego i ewentualnego wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier hazardowych niezgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych.
W dniu [...] maja 2016 r. wpłynął wniosek strony o umorzenie ww. postępowania, który podpisał radca prawny W. Z. Do pisma nie dołączono stosownego pełnomocnictwa. W dniu [...] czerwca 2016 r. organ wezwał radcę prawnego do przedstawienia dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentowania strony. W odpowiedzi w dniu [...] czerwca 2016 r. wpłynęło pismo, do którego dołączono pełnomocnictwo szczególne wydane w dniu [...] stycznia 2016r. przez A. Sp. z o.o. (uwierzytelnione w dniu [...] czerwca 2016 r.) dla radcy prawnego W.Z. we wszystkich instancjach. W piśmie wskazano, iż pełnomocnik nie posiada skrzynki pocztowej, za pośrednictwem której organy administracji publicznej mogłyby przesyłać jakąkolwiek korespondencję. Wniesiono ponadto o przesyłanie korespondencji tradycyjną drogą pocztową.
Naczelnik Świętokrzyskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Kielcach wydał decyzję z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w łącznej wysokości 36.000,00 zł za urządzanie gier hazardowych na automatach. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] czerwca 2017 r., z pominięciem pełnomocnika.
Od tej decyzji strona, za pośrednictwem pełnomocnika, wniosła odwołanie.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. Sp. z o.o. z/s w B. stwierdził niedopuszczalność odwołania. Wskazał, że wprawdzie decyzję doręczono stronie, pomimo że strona udzieliła pełnomocnictwa w postępowaniu podatkowym, ale odwołanie złożył pełnomocnik. Rozpoznając tę sprawę, organ wziął pod uwagę fakty, że odwołanie od tej decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Dodał też, że nie można uznać, iż doręczenie miało charakter wadliwy, lecz skuteczny, ponieważ rodziłoby to negatywne dla strony skutki w postaci braku możliwości kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracji uwzględnił skargę na powyższe rozstrzygnięcie uznając za nieprawidłowe przyjęcie poglądu organu, że doręczenie decyzji, choćby w sposób nieprawidłowy, powoduje jej "wejście" do obrotu prawnego. Wskazał, że skoro organ wprost przyznał, że wniesienie odwołania po terminie nastąpiło na skutek nieprawidłowego doręczenia bezpośrednio stronie, a nie pełnomocnikowi, to winien był uznać, że zostało wniesione z zachowaniem terminu i rozpoznać je.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 228 § 1 pkt 1 o.p., art. 145 § 2 o.p. i art. 212 o.p. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2018. 800, z późn. zm.) dalej - o.p. - polegające na niezasadnym uchyleniu zaskarżonego postanowienia na skutek błędnego uznania, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania i przyjęcie, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania byłoby działaniem niecelowym i cechującym się nadmiernym formalizmem, podczas gdy okoliczności przedmiotowej sprawy w pełni uzasadniały wydanie zaskarżonego postanowienia;
- 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 228 § 1 pkt 2 o.p. i art. 223 § 2 pkt 1 o.p. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie, że organ odwoławczy winien uznać, że odwołanie z uwagi na niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi (który to odwołanie wniósł) zostało wniesione z zachowaniem terminu i rozpoznać je, podczas gdy przepisy ordynacji podatkowej nie pozwalają na rozpatrzenie odwołania wniesionego po terminie, lecz obligują organ do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania - art. 228 § 1 pkt 2 o.p.;
- 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. z uwagi na okoliczność, że w uzasadnieniu wyroku występuje wewnętrzna jego sprzeczność oraz brak jest dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia;
- 4. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przy dokonywaniu kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, że w sprawie istnieją okoliczności skutkujące koniecznością jego uchylenia, podczas gdy skarga podlegała oddaleniu, bowiem działania organu podatkowego należało uznać za prawidłowe, a wydane postanowienie za zgodne z prawem.
Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, alternatywnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi z uwagi na jej bezzasadność, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W tej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowe.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że postanowienie organu jest przede wszystkim niezrozumiałe. Przyznał, że doręczenie decyzji przez organ I instancji było nieprawidłowe – z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Zastosował konstrukcję w postaci przyznania, że doręczenie decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 145 § 2 o.p. i co za tym idzie – stwierdził nieodpuszczalność odwołania wskazując, że nie odniesie się do zarzutów w nim zawartych. Dopiero w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że wydanie rozstrzygnięcia w postaci niedopuszczalności odwołania, nie zamyka stronie drogi do dalszego procedowania na poziomie I jak i II instancji. Wskazał, że gdyby zaś strona nie zaskarżyła postanowienia o niedopuszczalności odwołania, sprawa wróciłaby do rozpatrywania do organu I instancji.
Zwrócić należy uwagę, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wewnętrznie niespójne i nielogiczne. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, słusznie dostrzegając wadliwość decyzji, która doręczona została z pominięciem profesjonalnego pełnomocnika – ustanowionego w sprawie, co skutkowało złożeniem odwołania po terminie. Jednocześnie wydał orzeczenie w postaci stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, czym de facto usankcjonował zaistnienie naruszenia proceduralnego, uniemożliwiającego stronie dalsze dochodzenie jej praw.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania i kierowanie sprawy z powrotem do organu I instancji byłoby działaniem niecelowym i cechującym się nadmiernym formalizmem. Przyjąć też należy – jak wskazał na to organ odwoławczy - że nieprawidłowe doręczenie decyzji organu I instancji stronie, zamiast ustanowionemu poprawnie pełnomocnikowi, naruszyło jej prawo do działania. Wadliwość doręczenia winna być ocenia z punktu widzenia ewentualnych skutków procesowych. Skoro jednak odwołanie zostało wniesione do właściwego organu odwoławczego przez prawidłowo ustanowionego (a wcześniej błędnie pominiętego) pełnomocnika, to organ ten winien uznać je za wniesione w terminie i rozpoznać. Za takim poglądem przemawia przede wszystkim ekonomia postępowania. Zasadnie też sąd stwierdził, że każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczenia pisemnego rozstrzygnięcia stronie powinna być oceniana indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności sprawy oraz skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem rozstrzygnięć spowodowanych wadliwym ich doręczeniem.
Mając powyższe na uwadze skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.