Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1719/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach komornika.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że zaskarżoną decyzją utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 15 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 ze zm.) – zwanej dalej u.k.s.e., działając z urzędu, zawiesił skarżącego w czynnościach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. T., z uwagi na prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne zainicjowane aktem oskarżenia wniesionym w trybie art. 55 § 1 Kodeksu postępowania karnego (Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555) – zwanego dalej k.p.k., do czasu zakończenia postępowania karnego.
Na skutek subsydiarnego aktu oskarżenia wniesionego w trybie art. 55 § 1 k.p.k. przez oskarżyciela posiłkowego, przed Sądem Rejonowym w S. toczy się postępowanie karne o sygn. akt [...], w którym skarżący oskarżony jest o popełnienie czynu z art. 231 § 1 k.k. (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553), stanowiącego przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Skarżącemu stawiany jest zarzut, że w dniu 27 maja 2005 r. w G. W., pełniąc funkcję Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. T., prowadząc postępowania egzekucyjne w sprawie [...] przeciwko dłużnikowi A. G., wbrew przepisom Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej: u.k.s.e.), mając świadomość zbiegu egzekucji, przed rozstrzygnięciem przez właściwy sąd, który organ ma egzekucję prowadzić, nie poinformował dłużnika o wysokości oszacowania samochodu osobowego marki Mercedes Benz o nr rej.[...], zaniżył cenę wywołania licytacji tego samochodu, nadto uniemożliwił wniesienie sprzeciwu do protokołu licytacji na udzielenie przybicia, działając tym samym na niekorzyść dłużnika i wierzycieli – S. M. w W. oraz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Urząd Skarbowy w S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę J. D. stwierdził, że Minister Sprawiedliwości wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa procesowego ani materialnego, a zarzucany oskarżonemu czyn nie traci charakteru przestępstwa ściganego z urzędu poprzez objęcie go subsydiarnym aktem oskarżenia.
O cechach danego przestępstwa decydują wyłącznie przepisy prawa materialnego zawarte w kodeksie karnym, a skarżący stanął pod zarzutem popełnienia czynu określonego w art. 231 § 1 k.k., który stanowi: "Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". Sąd I instancji nie znalazł podstaw do twierdzenia, iż czyn zarzucany skarżącemu nie jest ścigany z oskarżenia publicznego na skutek objęcia go subsydiarnym aktem oskarżenia. Znaczny stopień sformalizowania instytucji subsydiarnego aktu oskarżenia ogranicza w maksymalnym stopniu możliwość wniesienia w tym trybie zarzutów całkowicie bezzasadnych, mających na celu wyłącznie odwet w stosunku do komornika ze strony niezadowolonego dłużnika, czy też wierzyciela.
Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy, uznając, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja ta ma zastosowanie jedynie wyjątkowo, na co wskazuje treść przepisu art. 99 p.p.s.a., zgodnie z którym "Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny".
Sąd I instancji podkreślił, iż z powyższym przepisem koreluje norma zawarta w art. 107 p.p.s.a., w myśl której "Nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". W ocenie Sądu trudne warunki drogowe w zimie nie są niczym wyjątkowym i nie mogą być uznane za "ważną przyczynę" w rozumieniu przepisu art. 99 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej J. D. zaskarżył powyższy wyrok w całości i powołując się na obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stanowić przesłankę skutkującą nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., to jest art. 109 p.p.s.a. polegające na pozbawieniu strony możności obrony przysługujących jej praw przez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika strony o odroczenie rozprawy, mimo że warunki pogodowe wpływające na nieprzejezdność dróg – uniemożliwiły przyjazd na rozprawę nawet w dniu ją poprzedzającym, co stanowiło przeszkodę, której nie można było przezwyciężyć.
Skarżący zarzucił też naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art.15 ust. 1 pkt 1 u.k.s.e. i zastosowanie polegające na uznaniu, że obligatoryjne jest zawieszenie komornika w czynnościach przez sam fakt zainicjowania postępowania karnego na skutek wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia przez osobę niebędącą oskarżycielem publicznym, podczas gdy przepis ten uzależnia zawieszenie w czynnościach od zmiany statusu komornika w toku postępowania karnego na podejrzanego, a więc przejście do fazy In personam – to jest – przeciwko osobie, co dokonuje się jedynie po wydaniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów w tym przedmiocie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Przyjęcie takiego stanowiska w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego orzeczenia – nieuchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości o zawieszeniu J. D. w czynnościach.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona zawarła argumenty przemawiające – jej zdaniem – za zasadnością zarzutów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej.
Minister Sprawiedliwości nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga ta została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 109 p.p.s.a. stanowiącego przesłankę nieważności postępowania o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. z uwagi na pozbawienie strony możności obrony jej praw przez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika strony o odroczenie rozprawy, mimo że warunki pogodowe uniemożliwiały mu przyjazd na rozprawę nawet w dniu poprzedzającym, to stwierdzić należy, iż kasator nawet nie uprawdopodobnił, aby w dniu rozprawy przed Sądem I instancji (21 grudnia 2009 r.) zachodziły okoliczności o jakich mowa w art. 109 p.p.s.a.
Zgodnie z tym przepisem rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.
Powołane przez kasatora okoliczności, a mianowicie obfite opady śniegu i spadek temperatury nawet do -14 stopni w dniu poprzedzającym rozprawę nie mogą być uznane za "nadzwyczajne wydarzenie" o jakim mowa w art. 109 p.p.s.a., skoro w polskiej strefie klimatycznej takie opady śniegu oraz spadek temperatury o tej porze roku są zjawiskiem naturalnym.
Do uznania zaś, iż te opady śniegu stanowiły "przeszkodę, której nie można było przezwyciężyć", gdyż ruch był sparaliżowany, niezbędne było chociaż uprawdopodobnienie, że tak faktycznie było, zwłaszcza gdy się uwzględni, iż inne warunki pogodowe w dniu rozprawy mogły być w G. W. (siedziba kancelarii pełnomocnika skarżącego), a inne w W. (siedziba Sądu I instancji). Stąd też Sądowi mogły nie być znane warunki pogodowe panujące w G. W. odległym od W. około 480 km.
Tymczasem pełnomocnik skarżącego nie przedstawił żadnych dowodów (np. w postaci wydruków komunikatów meteorologicznych, czy też innych informacji o nieprzejezdności dróg) pozwalających na przyjęcie, iż wspomniany atak zimy był "przeszkodą, której nie można było przezwyciężyć".
W konsekwencji nie można też mówić o nieważności postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji przez jego błędną wykładnię i zastosowanie.
W sprawie było bowiem bezsporne, że na skutek subsydiarnego aktu oskarżenia złożonego w trybie art. 55 § 1 k.p.k. przez oskarżyciela posiłkowego, przed Sądem Rejonowym w S. toczy się postępowanie karne, w którym skarżący jest oskarżony o popełnienie czynu z art. 231 § 1 k.k., stanowiącego przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.
W tej sytuacji należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż zawieszenie skarżącego w czynnościach komornika było obligatoryjne na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.
Zgodnie z tym przepisem Minister Sprawiedliwości zawiesza komornika w czynnościach, jeżeli przeciwko komornikowi jest prowadzone postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.
Sąd I instancji trafnie przy tym stwierdził, że przepis art. 55 § 1 k.p.k. przewiduje możliwość wniesienia aktu oskarżenia do sądu jedynie wówczas, gdy prokurator – po uprzednim uchyleniu przez sąd postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, po raz wtóry wydaje takie samo postanowienie – jak to, które było przedmiotem zaskarżenia. Z tego zaś tylko powodu, iż zarzucany skarżącemu czyn został objęty subsydiarnym aktem oskarżenia nie stał się czynem ściganym z oskarżenia prywatnego, a zatem nie stracił charakteru przestępstwa ściganego z urzędu.
Zauważyć bowiem należy, iż w świetle art. 53 k.p.k. w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego, obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego.
Podniesiony zaś w skardze kasacyjnej zarzut, iż przeciwko skarżącemu w postępowaniu karnym nie wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów jako podejrzanemu na podstawie art. 71 § 1 k.p.k. (co mogą uczynić jedynie organy ścigania i oskarżyciel publiczny) jest bez znaczenia dla sprawy, gdyż oskarżyciel posiłkowy nie był uprawniony do wydania takiego postanowienia. Skoro zaś wniósł do sądu akt oskarżenia, to nie można podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej poglądu, iż przeciwko skarżącemu nie jest prowadzone postępowanie o jakim mowa w art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.