Uzasadnienie
Na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., J.D. wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., wydanej na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006r. Nr 167 poz. 1191 ze zm.), zawieszającej wnioskodawcę w czynnościach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnia, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sadowych i egzekucji, zawiesił J.D. w czynnościach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. do czasu zakończenia postępowania karnego, toczącego się przed Sądem Rejonowym w S. pod sygn. akt D K 108/08 (obecna sygn. II K 128/10 [ DO-IV-640-119/09]).
Wnioskodawca zwraca uwagę, że Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia 4 września 2009 r. wstrzymał wykonanie decyzją z dnia [...] lipca 2009r. o zawieszeniu w czynnościach, (DO-IV-640-119/09). Natomiast wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1719/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił jego skargę na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości. W tym stanie sprawy, wstrzymanie wykonania decyzji upadło z mocy prawa. Wnioskodawca zarazem wskazał, że w dniu 26 lutego 2010 r. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.
W ocenie wnioskodawcy decyzja Ministra Sprawiedliwości o zawieszeniu w czynnościach komornika do czasu zakończenia postępowania karnego powoduje, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków. Wnioskodawca podkreśla, że postępowanie karne, które toczy się przed Sądem Rejonowym w S., zaininicjowane zostało wniesieniem subsydiarnego aktu oskarżenia przez osobę prywatną, która skorzystała z uprawnień wynikających z treści art. 55 § 1 kodeksu postępowania karnego, mimo dwukrotnego umorzenia postępowania przez prokuratora i to bez przedstawienia zarzutu. Z przyczyn faktycznych, związanych z jednej strony z koniecznością szczegółowego przeprowadzenia czynności procesowych, z drugiej zaś, z ograniczonymi możliwościami Sądu do niezwłocznego wyznaczania terminów rozpraw, postępowanie trwa już ponad 20 miesięcy.
W związku z koniecznością ponownego przeprowadzenia postępowania i dokonania na nowo właściwej oceny dowodów, co wynika z wytycznych Sądu Okręgowego w P. zawartych w wyroku z dnia 21 stycznia 2010 r. (sygn. akt IV Ka 1964/09), zasadne jest stwierdzenie – zdaniem wnioskodawcy - że czas ten znacznie się wydłuży. Dotychczas wyznaczono trzy terminy rozpraw, przy czym ostatnia (trzecia) nie odbyła się ze względu na nieobecność świadka, który ma interes prawny w obciążaniu wnioskodawcy, bowiem faktycznie to on, jako asesor, dokonywał wadliwe czynności w postępowaniu egzekucyjnym, co też – zdaniem wnioskodawcy - jest bezsprzeczne. Fakt ten oraz postawa świadka wskazują, iż toczące się w I instancji postępowanie nie zakończy się wcześniej niż w terminie kolejnych sześciu - ośmiu miesięcy zwłaszcza, że pozostają do przesłuchania inni świadkowie oraz konieczność przeprowadzenia konfrontacji. Biorąc zaś pod uwagę możliwość wniesienia środka odwoławczego przez którąś ze stron i możliwe rozstrzygnięcie o ponownym rozpoznaniu sprawy, nawet kolejny rok.
Do chwili obecnej postępowanie sądowe trwa już 3 lata. Oznacza to, że do czasu rozstrzygnięć w postępowaniu sądowo-administracyjnym i karnym, nie jest możliwe wykonywanie obowiązków komornika przez skarżącego.
Wnioskodawca podkreśla, że zawieszenie w czynnościach komornika spowodowało konieczność realizowania znacznej części obowiązków przez Zastępcę Komornika D.P., która była zatrudniona w kancelarii w charakterze asesora. W związku z tym, że musi ona obecnie wykonywać obowiązki, które do tej pory realizowane były także przez wnioskodawcę, a nadto te, które zgodnie z ustawą o komornikach sądowych i egzekucji należały do Jego wyłącznych kompetencji jako Komornika (m.in. egzekucja z nieruchomości, spis inwentarza, odebranie dziecka, egzekucja eksmisyjna) - czynności dotychczas przez nią wykonywane są realizowane w niewielkim stopniu. Delegowanie innych pracowników może odbywać się jedynie w zakresie czynności, które nie wymagają posiadania uprawnień. Sprawia to, że znacznie zwiększy się zaległość prowadzonych postępowań, a także ich skuteczności - co w sposób oczywiście niekorzystny wpływa na słuszne interesy wierzycieli jako stron postępowania egzekucyjnego, z drugiej zaś - na niższy wpływ opłat egzekucyjnych, z których zaspokajane są wynagrodzenia pracownicze i koszty konieczne dla funkcjonowania kancelarii.
Wnioskodawca zauważa, że w ciągu 2009 r. wpłynęło do komornika około 2440 spraw, a w 2010r. - około 3123; przy czym są to postępowania prowadzone zgodnie z właściwością miejscową komornika, bowiem wnioski egzekucyjne spoza właściwości, wobec istniejącej zaległości, nie są przyjmowane. A zatem, porównanie ilości spraw, które wymagają zwiększenia nakładu pracy, przy jednoczesnym uniemożliwieniu wnioskodawcy (jako komornikowi) wykonywania obowiązków sprawia, że powstała zaległość będzie większa; tym samym czas podjęcia czynności w postępowaniach egzekucyjnych dłuższy. Realna jest możliwość powstania szkody majątkowej i niemajątkowej u wierzycieli wskutek fizycznej niemożności podjęcia koniecznych czynności zmierzających do zrealizowania ich praw.
W konsekwencji także może powodować negatywne skutki dla wnioskodawcy (w tym roszczenia odszkodowawcze związane z przewlekłością postępowań). Zdaniem wnioskodawcy, materia tych postępowań to nie tylko sfera materialna, która ma znaczenie dla funkcjonowania wielu osób i podmiotów, ale też mająca znaczenie dla ich egzystencji i dalszych losów (odebranie dziecka, eksmisja itp.). Ten wielomiesięczny stan, z uwagi na wciąż wpływające nowe wnioski egzekucyjne, jest w zasadzie nie do odwrócenia, a jednocześnie ma bezpośredni wpływ na sytuację pracowników zatrudnionych w kancelarii, zmniejszenie wyegzekwowanych opłat egzekucyjnych ma wpływ na ich wynagrodzenie - źródło utrzymania.
Nie można w tej sytuacji wykluczyć, że konieczne będą ich zwolnienia, co dodatkowo obciąży pozostałe osoby i zwiększy zaległość spraw. Podobna sytuacja dotyczy możliwości zarobkowych i utrzymania wnioskodawcy oraz jego rodziny - w tym trojga dzieci. W zaistniałej sytuacji wnioskodawca nie ma możliwości podjęcia pracy, a stan zawieszenia wpłynął w znaczny sposób na pogorszenie sytuacji Jego rodziny.
W kontekście podniesionych okoliczności dotyczących powodów zawieszenia wnioskodawcy i skutków, jakie ten stan wywołuje, podkreśla się w uzasadnieniu wniosku, iż Minister Sprawiedliwości oceniając tę sytuację i dostrzegając wynikające z tego negatywne konsekwencje, wstrzymał wykonanie swojej decyzji. Zatem uznał, że zachodzą przesłanki do takiego rozstrzygnięcia. Taki stan rzeczy nie zmienił się.
W załączeniu wnioskodawca przedstawił sprawozdania roczne spraw za 2009 r. i 2010 r. dokumentujące liczbę postępowań (w tym ich wzrost) w celu udokumentowania przywoływanych okoliczności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek J.D. złożony na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 lipca 2009 r., wydanej na podstawie art. 15 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) nie zasługuje na uwzględnienie z następujących względów:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r. oddalił skargę wnioskodawcy na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości (sygn. akt: VI SA/Wa 1719/09). Od tego wyroku wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną podnosząc m.in. zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji z dnia 29 sierpnia 1997 r. w zakresie obligatoryjnego zawieszenia w czynnościach komornika.
Zgodnie z przepisem art. 193 p.p.s.a., jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postepowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zważyć przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji wskutek oddalenia przez WSA na nią skargi, nie ma podstaw do weryfikacji tej decyzji, tj. - czy zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności.
W opisanym powyżej stanie sprawy, materialnoprawną podstawę decyzji poddanej kontroli w postępowaniu sądowym stanowi przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach i egzekucji. Stosownie do jego treści Minister Sprawiedliwości zawiesza komornika w czynnościach, jeżeli przeciwko komornikowi prowadzone jest postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.
W nawiązaniu do wywodów skarżącego zawartych we wniosku, w ślad za wyjaśnieniami Sądu, należy podkreślić, że przepis art. 55 § 1 k.p.k. przewiduje możliwość wniesienia samoistnej skargi (subsydiarnego aktu oskarżenia) jedynie wówczas, gdy prokurator - po uprzednim uchyleniu przez sąd postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania – nie znajdując nadal podstaw do wniesienia oskarżenia, po raz wtóry wydaje takie samo postanowienie - jak to, które było przedmiotem zaskarżenia. Z zaskarżonego do NSA wyroku z dnia 21 grudnia 2009 r. oddalającym skargę na decyzję Ministra z dnia 20 lipca 2009 r. w przedmiocie zawieszenia w czynnościach komornika, WSA wyjaśnił iż zarzucany wnioskodawcy (jako oskarżonemu) czyn nie traci charakteru przestępstwa ściganego z urzędu poprzez objęcie go subsydiarnym aktem oskarżenia; nie staje się czynem ściganym z oskarżenia prywatnego.
Zgodnie z art. 1 ustawy o komornikach i egzekucji, komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym. Wnioskodawca w postępowaniu karnym przed Sądem Rejonowym w S. stanął po zarzutem popełnienia czynu określonego w art. 231 § 1 k.k., który stanowi "Funkcjonariusz publiczny, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". Zastosowany w sprawie przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach i egzekucji obejmuje jego dyspozycją osoby oskarżone w trybie skargi subsydiarnej (subsydiarnego aktu oskarżenia).
Sankcja w postaci zawieszenia w czynnościach komornika osoby, w stosunku do której jest prowadzone postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe jest uzasadniona specyfiką działalności komornika jako funkcjonariusza publicznego, któremu do wykonywania czynności zawodowych niezbędny jest autorytet oraz związany z nim przymiot "nieposzlakowanej opinii".
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu, ograniczającym się do rozpoznania wniosku o wstrzymanie decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie zawieszenia J.D. w czynnościach komornika, ma na uwadze, iż ratio legis unormowania wiążącego obligatoryjny skutek w postaci zawieszenia komornika w czynnościach z prowadzeniem w stosunku do niego postepowania karnego o umyślne przestępstwo ściągane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe – w tym także na skutek wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia – ma odniesienie do ustawowych regulacji określonych treścią art. 10 ust.1 pkt. 3 i 7 ustawy o komornikach i egzekucji. W myśl tych przepisów, komornikiem może być wyłącznie osoba o nieposzlakowanej opinii, a nadto gdy nie jest podejrzana o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe, przy czym unormowanie art. 15 ust.1 pkt.1 tej ustawy nie stoi zaś na przeszkodzie z zasadą domniemania niewinności, stanowi bowiem rozwiązanie o charakterze czasowym, odwracalnym, pozwalającym natychmiastowy powrót do czynności zawodowych w przypadku spełnienia przesłanek art. 15 ust. 1 pkt 3.u.k.s.e.
Z mocy art. 61 § 6 p.p.s.a. wstrzymanie wykonania aktu lub czynności upada wraz z wydaniem przez sąd orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji, a wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności objętego skarżonym wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Wnioskodawca powołuje się na unormowanie 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., w myśl którego - po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza ich wykonanie.
W stanie prawnym określonym przepisem art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach i egzekucji przedmiotowe rozstrzygnięcie co do zawieszenia wnioskodawcy w czynnościach komornika nie pozostawione jest uznaniu organu administracyjnemu.
W niniejszym postepowaniu sądowoadministracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do wstrzymania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 lipca 2009 r., którą organ naczelny - z uwagi na wszczęcie postepowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącemu - zobligowany był do zawieszenia wnioskodawcy J.D. w czynnościach komornika sądowego. Podniesione przez wnioskodawcę okoliczności związane z funkcjonowaniem kancelarii bez Jego udziału nie miały prawnie uzasadnionego wpływu na treść rozstrzygniecia. Dotyczy to również ewentualnych roszczeń odszkodowawczych.
W stanie faktycznym i prawnym opisanym w ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., wstrzymanie wykonania tej decyzji z przyczyn podanych we wniosku stanowiło swoiste obejście prawa, w skutkach swych prowadzące do podważenia sensu regulacji zawartej w analizowanym przepisie art. 15 ust. 1 pkt. 1 ustawy o komornikach i egzekucji (o czym wywiedziono powyżej).
Z tych wszystkich względów, skoro wniosek nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a., oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.