Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 795/12 oddalił skargę W. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2012 r., nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego.
I
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Pismem z dnia [...] października 2011 r. W. P. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.
Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r. o sygn. akt III SA/Lu 105/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. uchylił decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2012 r. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że organ nie dokonał zestawienia dochodów i wydatków skarżącego, nie ustalił jaką kwotą dysponuje na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz nie rozważył czy spłata zobowiązań, w szczególności czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nakazał rozważenie czy istnieje możliwość poniesienia przez skarżącego ciężaru uiszczenia należności.
Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. Organ wskazał, że odmowa umorzenia należności nastąpiła z uwagi na niewystąpienie określonej w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.s.u.s.) sytuacji całkowitej nieściągalności, a także okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.).
Zdaniem organu, analiza dochodów oraz ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych ze stałymi miesięcznymi opłatami wykazała, że obciążają one w znacznym stopniu budżet skarżącego, jednak nie mogą stanowić przesłanki umorzenia należności. Wnioskodawca otrzymuje emeryturę. Ze zgromadzonej dokumentacji medycznej nie wynika, aby był niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał opieki, a jego stan zdrowia umożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej nieprzerwanie od maja 2011 r. Wnioskodawca nie ma zaległości podatkowych, ma natomiast zobowiązania kredytowe wobec kilku banków i ma zaległości w płaceniu rat kredytowych w banku [...] i [...] [...]. Wnioskodawca jest właścicielem trzech używanych samochodów a ponadto kupił samochód synowi oraz opłacił mu kurs samochodowy. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. W. P. wyjaśnił, że nie posiada zaległości w Starostwie Powiatowym w Ł., a także stwierdził, że poniósł wydatki na kurs samochodowy syna, nie jest w stanie opłacić zaległych należności.
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.
Sąd I instancji wskazał, że decyzja ma charakter uznaniowy.
Podkreślił, że organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.). Ustaliły zatem dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.
Za prawidłowe WSA uznał ustalenie organu, że wobec należności formalnie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Skarżący osiąga bowiem dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,52 ha, zabudowanej działki o pow. 0,08 ha oraz budynku o pow. 26 m2, położonych w O. oraz właścicielem trzech samochodów o łącznej wartości ok. 7500 zł, na których istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia należności.
Sąd wskazał, że trudna sytuacja materialna i rodzinna może być brana pod uwagę przy rozważaniu przesłanek umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. umożliwiają Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Zdaniem WSA, organ prawidłowo ustalił, że żadna z przewidzianych prawem sytuacji szczególnych nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a.
W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy. Organ ustalił, że skarżący jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a stałym źródłem jego dochodu jest emerytura. Od maja 2011 r. nieprzerwanie prowadzi także pozarolniczą działalność gospodarczą – Ośrodek Szkolenia Kierowców. Z oświadczeń skarżącego z dnia [...] czerwca 2012 r. i z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz księgi przychodów i rozchodów na 2012 r. wynika, że skarżący uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej dochód kształtujący się w granicach od 100 do 400 zł miesięcznie, zaś z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wynika, że W. P. nie korzysta z pomocy ośrodka. Skarżący reguluje zobowiązania finansowe względem banków i nie zalega z podatkami.
Za prawidłową WSA uznał ocenę organu, że wnioskujący o umorzenie nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność tę potwierdzają poniesione przez W. P. wydatki na zakup samochodu osobowego dla syna, w celu ułatwienia mu dojazdu do szkoły, a także wydatki poczynione na kurs nauki jazdy. W ocenie Sądu, organ słusznie zauważył, że nie są to wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd stwierdził ponadto, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał on również w sposób przekonujący, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia, tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skarżący nie wykazał, by cierpiał na jakiekolwiek schorzenia, uniemożliwiające mu prowadzenie lub ograniczające możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Załączona dokumentacja medyczna wskazuje na problemy zdrowotne, jednak nie wynika z niej, aby skarżący był niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał opieki.
WSA podkreślił, że spłata zadłużenia oraz odsetek od należności głównej, jest obowiązkiem skarżącego, jednakże należności mogą być regulowane w ratach odpowiadających możliwościom zobowiązanego.
II
Skargę kasacyjną złożył W. P. Wyrok zaskarżył w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., który ma charakter bezwzględnie obowiązujący.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. w wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 105/12 zawarł wskazania odnośnie dalszego postępowania, które zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. wiązały w sprawie ten sąd oraz organ. Wskazania te były wystarczająco precyzyjne oraz możliwe do wykonania przez ZUS O/w L. Zdaniem kasatora, Sąd I instancji kontrolując po raz drugi działanie organu, powinien skontrolować zastosowanie się przez ten organ do wskazań sformułowanych w trybie art. 141 § 4 p.p.s.a. ZUS, rozpoznając wniosek o umorzenie należności winien rozważyć, czy w sytuacji, gdy istnieje brak podstaw do ich umorzenia w całości, nie zachodzą przyczyny, dla których zasadnym byłoby częściowe umorzenie należności składkowych, których łączna kwota wynosi ponad 8000 zł. Dopiero taka ocena będzie stanowiła pełną ocenę z punktu widzenia art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ZUS powinien zatem w sposób wszechstronny rozważyć, czy w istocie istnieje możliwość poniesienia przez skarżącego ciężaru uiszczenia należności.
ZUS nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
W skardze kasacyjnej postawiony został jeden tylko zarzut kasacyjny, braku kontroli wykonania przez ZUS wskazań WSA zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r.
Na wstępie zauważyć należy, że stawiając zarzut braku kontroli ze strony Sądu I instancji należało powołać jako naruszony art. 3 § 1 p.p.s.a., czego kasator nie uczynił. Art. 153 p.p.s.a., którego naruszenie zarzucił kasator jest przepisem adresowanym do organu administracji, bowiem to organ rozpoznając sprawę ponownie ma obowiązek zastosować się do wskazań zawartych w wyroku. Sąd natomiast kontrolując decyzję wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy kontroluje m.in. realizację wskazań zawartych w pierwszym wyroku.
W sprawie niniejszej w wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r. nakazano ponowne wszechstronne zbadanie sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, i ponowne rozważenie czy istnieje możliwość poniesienia przez niego ciężaru uiszczenia należności z tytułu zaległych składek.
W zaskarżonym wyroku Sąd zaakceptował zarówno poczynione ustalenia co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak i wnioski, które wyciągnął z nich ZUS, a swoje stanowisko uzasadnił.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji jest trafne, a uzasadnienie wyroku, mimo iż nie odwołuje się do art. 153 p.p.s.a. i nie zawiera sformułowania, że zalecenia zawarte w pierwszym wyroku zostały prawidłowo wykonane, w sposób opisowy potwierdza realizację tych zaleceń. Uzasadnienie wyroku, choć nieco lakoniczne, odpowiada zatem wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem poddaje się kontroli instancyjnej, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny może ustalić dlaczego skarżona decyzja została uznana za prawidłową przez Sąd I instancji. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za nieusprawiedliwiony.
Stanowisko Sądu I instancji nie zostało zakwestionowane co do meritum, zatem jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że bardzo szczegółowo ustalona przez organ sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie wskazuje, iż regulowanie przez niego zobowiązań, np. w systemie ratalnym, jest niemożliwe. Nagłe znaczące wydatki ponoszone przez wnioskodawcę (kupno samochodu, zapłata zaległości wobec zakładu energetycznego) świadczą bowiem o tym, że istnieje szansa także na spłatę zobowiązań wobec ZUS.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i powołując się na art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.