Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 19 października 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1468/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę B. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2009 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich.
Sąd I instancji uwzględnił następujący stan sprawy. Okręgowa Rada Adwokacka w P. uchwałą z dnia [...] czerwca 1999 r. wpisała skarżącą na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w P. z siedzibą w G. W dniu [...] listopada 2000 r. skarżąca złożyła wniosek o skreślenie jej z listy aplikantów adwokackich, zaś pismem z dnia [...] grudnia 2000 r. zwróciła się z prośbą o udzielenie urlopu naukowego do końca czerwca 2001 r. w celu napisania pracy doktorskiej, cofając jednocześnie swój wcześniejszy wniosek o skreślenie z listy aplikantów. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2000 r. ORA w P. udzieliła aplikantce urlopu do [...] czerwca 2001 r. Kolejny wniosek aplikantki z dnia [...] czerwca 2001 r. o skreślenie z listy aplikantów adwokackich został ponownie cofnięty, a jednocześnie skarżąca złożyła wniosek o przedłużenie urlopu naukowego do [...] czerwca 2002 r. w celu dokończenia pracy doktorskiej.
Uchwałą z dnia [...] października 2001 r. ORA udzieliła urlopu naukowego do [...] czerwca 2002 r. Następnie uchwałą ORA w P. z dnia [...] marca 2002 r. przywrócono skarżącą do czynnego wykonywania obowiązków i praw aplikanta adwokackiego.
Uchwałą ORA w P. z dnia [...] marca 2004 r. skarżącej został udzielony urlop zdrowotny na okres 6 miesięcy poczynając od [...] marca 2004 r.
Z dniem [...] września 2004 r. skarżąca podjęła obowiązki aplikantki adwokackiej w Kancelarii Adwokackiej matki - adw. B. T. Wobec nieprzystąpienia do egzaminu adwokackiego wyznaczonego w dniach [...]-[...] i [...]-[...] kwietnia 2005 r. skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną.
Z egzaminu adwokackiego w odbytego w dniach [...]-[...] oraz [...]-[...] maja 2007 r. skarżąca również otrzymała ocenę ogólną niedostateczną, nie stawiła się na egzamin ustny.
Na wniosek aplikantki, uchwałą z dnia [...] września 2007 r. wyznaczony został termin egzaminu adwokackiego na [...],[...] i [...] stycznia (egzamin pisemny) oraz [...],[...] i [...] stycznia 2008 r. (egzamin ustny). Skarżąca przystąpiła do egzaminu pisemnego, natomiast egzamin ustny został przerwany na wniosek aplikantki z uwagi na nieobecność patrona. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2008 r. ORA ponownie dopuściła skarżącą do egzaminu ustnego. W protokole Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2008 r. znajduje się ocena "niedostateczny" wraz z adnotacją, iż skarżąca odmówiła udzielenia odpowiedzi na pytania.
Uchwałą z dnia [...] maja 2008 r. ORA w P. skreśliła skarżącą z listy aplikantów adwokackich jako podstawę prawną wskazując przepis art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 123 z 2002 r., poz. 1058 ze zm., dalej: Prawo o adwokaturze), a na skutek odwołania skarżącej, Prezydium NRA w dniu [...] sierpnia 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Prezydium NRA w uzasadnieniu uchwały przywoływało przepis art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, nie skorygowało jednak w sposób wyraźny podstawy prawnej przyjętej przez ORA w P. W wyniku odwołania skarżącej, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. uchylił powyższą uchwałę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, kwestionując podstawę prawną skreślenia z listy aplikantów adwokackich, na którą powołała się ORA w P. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymało w mocy uchwałę ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r. w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich.
Organ podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że wskazana przez ORA w P. podstawa prawna skreślenia, a więc przepis art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, dotyczy warunków wpisu na listę aplikantów adwokackich, nie dotyczy natomiast skreślenia z listy. Dlatego też Prezydium NRA poprawiło powołaną przez ORA w P. podstawę prawną skreślenia jej z listy aplikantów adwokackich na art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, gdyż bez uzasadnionej przyczyny nie zakończyła aplikacji w terminie 3 lat i 6 miesięcy, do czego zobowiązywał obowiązujący wówczas przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. B. T. wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy ORA w P. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286, dalej: ustawa z dnia 20 lutego 2009 r.). W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że postępowanie odwoławcze w dacie wejścia w życie cytowanej ustawy nie było zakończone i powinno być prowadzone na dotychczasowych zasadach. Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. uchyliła w całości uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2008 r. W chwili odwołania od uchwały ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r. obowiązywał jeszcze przepis art. 68 pkt 6a Prawa o adwokaturze. Przepis ten uchylony i w zmodyfikowanej wersji został przyjęty w art. 69a pkt 2. W ocenie strony skarżącej, z uwagi na stan sprawy w toku w sprawie miały zastosowanie przepisy sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 20 lutego 2009 r.
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., podnosząc, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. musiała spowodować co najmniej uchylenie decyzji ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r. ponieważ doszło do rażącego naruszenia prawa i wydania uchwały przez ORA w P. bez podstawy prawnej. Zdaniem skarżącej, w istocie decyzja Ministra Sprawiedliwości była decyzją kasacyjną i powodującą przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ORA w P. Strona zarzuciła również naruszenie art. 156 § 1 pkt 2a k.p.a., gdyż w ocenie skarżącej Prezydium NRA nie było właściwe do wydania zaskarżonej decyzji, a zatem uchwała Prezydium NRA jest nieważna.
W konsekwencji pouczenie o sposobie odwołania było wadliwe i w dalszym ciągu przysługuje skarżącej prawo odwołania do Ministra Sprawiedliwości, ponieważ "istnieje stan sprawy w toku sprzed nowelizacji ustawy".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przywołał treść art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, w myśl którego Okręgowa Rada Adwokacka skreśla aplikanta z listy w wypadku niezakończenia przez niego, bez usprawiedliwionej przyczyny, aplikacji adwokackiej w terminie, o którym mowa w art. 76 ust.
1. Sąd wskazał, że z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że uchwała podjęta na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze ma charakter związany. Warunkiem skreślenia z listy aplikantów w tym trybie jest ustalenie, że niezakończenie aplikacji w terminie było nieusprawiedliwione.
Sąd I instancji podniósł, że ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę kwestionowanych uchwał, dotyczące przebiegu aplikacji B. T., nie budziły wątpliwości. W ocenie Sądu, zapisy z protokołu egzaminu ustnego z dnia [...] kwietnia 2009 r., kiedy to aplikantka odmówiła odpowiedzi na pytania i wniosła o zaliczenie egzaminu, świadczą jednoznacznie o spełnieniu warunku ustawowego, czyli braku uzasadnionych powodów do odmowy przystąpienia do egzaminu ustnego, a tym samym są równoznaczne z ustaleniem, iż niezakończenie przez nią aplikacji w terminie nie było usprawiedliwione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r., zgodnie z którym postępowania w sprawach wniesionych do Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 46 ust. 2 i art. 68 ust. 6a w zw. z art. 79 ust. 3 Prawa o adwokaturze, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i niezakończone do dnia wejścia w życie tej ustawy prowadzone są na dotychczasowych zasadach. W ocenie Sądu, brzmienie cytowanego przepisu wyraźnie wskazuje, iż chodzi o sprawy "wniesione do Ministra Sprawiedliwości" przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, czyli przed 25 marca 2009 r., lecz nierozpoznane przez Ministra Sprawiedliwości do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Niniejsza sprawa była przedmiotem rozpoznania Ministra w dniu [...] lutego 2009 r., zaś ustawa zmieniająca została uchwalona w dniu 20 lutego 2009 r., zatem po załatwieniu sprawy tj. rozpoznaniu odwołania skarżącej od uchwały Prezydium NRA z dnia [...] sierpnia 2008 r. i wydaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości. W tej sytuacji w dniu [...] marca 2009 r. przedmiotowa sprawa była sprawą zakończoną w rozumieniu przepisu art. 6 ustawy zmieniającej.
Sąd I instancji nie podzielił również poglądu skarżącej, iż Minister Sprawiedliwości wydając decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. uchylającą uchwałę organu odwoławczego nakazał uchylenie decyzji ORA w P. z dnia [...] maja 2008 r., z uwagi na rażące naruszenie prawa i wydanie uchwały przez ORA w P. bez podstawy prawnej. Sąd podniósł, że z uzasadnienia decyzji Ministra Sprawiedliwości wynika, że organ odwoławczy powinien przy ponownym rozpatrzeniu sprawy skorygować podstawę prawną działania ORA w P., co też organ ten uczynił. Tym samym, w ocenie Sądu, niezasadny był zarzut, iż decyzja Ministra Sprawiedliwości jest decyzją kasacyjną i powodującą przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ORA w P. W skardze kasacyjnej B. T. wniosła o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:
- a) art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie mógł mieć zastosowanie do skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 78 ust. 2 Prawa o adwokaturze do egzaminu adwokackiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację adwokacką i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Strona podkreśliła, że zakończyła aplikację adwokacką w terminie, o którym mowa w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, i została dopuszczona do egzaminu adwokackiego czterokrotnie. ORA w P. posiadała wiedzę dotyczącą czasu trwania tej aplikacji i w żaden sposób tak długiego okresu nie kwestionowała. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, skoro skarżąca została dopuszczona do egzaminu adwokackiego cztery razy, to przedłużenie okresu aplikacji nie mogło stanowić podstawy skreślenia z listy aplikantów adwokackich.
- b) art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. poprzez zastosowanie przez Sąd I instancji wykładni, iż wobec decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. sprawa nie musiała być rozpoznawana przez niego, ponieważ skarżąca nie złożyła po [...] marca 2009 r. nowego odwołania do Ministra Sprawiedliwości. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, jej sprawa była sprawą w toku, o której mowa w art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. Skarżąca podniosła również, że uchylając decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. uchwałę Prezydium NRA z dnia [...] sierpnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości jednocześnie uchylił uchwałę ORA z dnia [...] maja 2009 r., która zainicjowała postępowanie odwoławcze. Zatem Prezydium NRA wydając uchwałę z dnia [...] czerwca 2009 r. nie mogło uzupełnić podstawy prawnej nieistniejącego aktu prawnego. Ponadto, zdaniem strony, z uwagi na art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r., skarga od wspomnianej uchwały z dnia [...] czerwca 2009 r. powinna zostać rozpatrzona przez Ministra Sprawiedliwości, a nie wojewódzki sąd administracyjny.
- 2. obrazę przepisów postępowania z przyczyn niewłaściwego ich zastosowania i błędnej interpretacji:
A. art. 6 ustawy zmieniającej p.o.a.;
B. p.o.a. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie;
C. Art. 134 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie w sprawie;
D. Art. 10 k.p.a.;
E. Art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. w zakresie nieuwzględnienia wniosku złożonego na rozprawie co do przeprowadzenia dowodu z akt sprawy Ministra Sprawiedliwości, w których znajduje się postanowienie z dnia [...] października 2009 r. o niedopuszczalności mojego odwołania;
F. Art. 77 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej (w pkt I i II, na str. 5 – 7 skargi) jej autorka nawiązała głównie do podniesionych w skardze kasacyjnej kwestii materialnoprawnych i podkreśliła, że "WSA winno badać akty i czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem...., stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie wg przesłanek celowości i słuszności – str. 5 i 6 uzasadnienia, a właśnie tej zasady WSA nie przestrzegał i zaskarżony wyrok jest tego wynikiem" (vide ostatni akapit na str. 7).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesiona skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że przedmiotem prowadzonej przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a nie ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Kontrola ta ma zawężony zakres. Jest ona bowiem prowadzona pod kątem zgodności zaskarżonego wyroku z prawem materialnym i mającymi zastosowanie w postępowaniu przed tym sądem przepisami procesowymi (art. 174 p.p.s.a.). Ponadto, zakres tej kontroli wyznaczają granice skargi kasacyjnej, którymi – zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a., a która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Pod względem formalnym wniesiona skarga kasacyjna odpowiada przepisom postępowania, gdyż spełnia wymogi pisma procesowego, jak również zawiera sformułowanie zarzutów oraz uzasadnienie, a więc podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Nie mogła natomiast być uwzględniona ze względu na jej bezzasadność merytoryczną.
W pierwszym rzędzie trzeba wskazać, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie tyle jest przedstawieniem argumentacji, mającej za zadanie wykazanie uchybień przepisom prawa, jakich miałby się dopuścić Wojewódzki Sąd Administracyjny, lecz raczej prezentacją przez wnoszącą skargę kasacyjną B. T. jej własnych ocen i własnego wywodu prawnego, luźno, jedynie asocjatywnie związanego z postawionymi zarzutami. Wobec tego, choćby tylko co do samej zasady, należy zwrócić uwagę, że sam fakt odmiennej oceny okoliczności sprawy i przedstawienia własnej interpretacji przepisów prawa nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż zaskarżony wyrok narusza przepisy prawa. Tym bardziej, gdy na innych przesłankach wyjściowych (zgodności z prawem) został oparty wyrok, a z innych przesłanek (najogólniej mówiąc, "słusznościowych", emocjonalnych i osobistych) wychodzi strona skarżąca przedstawiając swój pogląd, oparty głównie na przyjętym przez nią założeniu "...odgórnej tendencyjności ORA i NRA...", przekonaniu o kierowaniu się "...osobistymi negatywnymi oraz koniunkturalnymi poglądami niektórych członków komisji", czy też "...zamierzonym odgórnie ukierunkowanym działaniu organów korporacyjnych, które chcąc uniknąć wydania niekorzystnych dla siebie uchwał i umożliwienia wykonywania aplikantowi zawodu adwokata szukają na siłę podstaw prawnych do wyeliminowania aplikanta z kręgu zawodowego", itp. (vide str. 5 skargi kasacyjnej).
W związku z tym wypada zauważyć, że istota takiego środka odwoławczego, jakim jest skarga kasacyjna, wymaga, aby kasator nie tyle przedstawił swoją własną ocenę faktów i swój odmienny pogląd prawny, ale aby wykazał, że oceny i stanowisko Sądu nie dają się pogodzić z przepisami prawa wskazanymi w podstawach kasacyjnych.
Niezależnie od wadliwości skargi kasacyjnej pod względem jej konstrukcji, to również od strony merytorycznej nie można podzielić stanowiska skarżącej.
Jak już wyżej wskazano, rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na obu wymienionych w art. 174 p.p.s.a. podstawach, tj. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). A zatem w pierwszym rzędzie należało rozpoznać zarzuty procesowe, albowiem rozpoznanie zarzutów naruszenia prawa materialnego co do zasady możliwe jest na tle niewadliwie ustalonego stanu faktycznego.
W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (tj. naruszenia przepisów postępowania) w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zarzucono "obrazę przepisów postępowania z przyczyn niewłaściwego ich zastosowania i błędnej interpretacji:
A. art. 6 ustawy zmieniającej p.o.a. z dnia 20 lutego 2009 r.;
B. p.o.a. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie;
C. Art. 134 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie w sprawie;
D. Art. 10 k.p.a.;
E. Art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. w zakresie nieuwzględnienia wniosku złożonego na rozprawie co do przeprowadzenia dowodu z akt sprawy Ministra Sprawiedliwości, w których znajduje się postanowienie z dnia 21 października 2009 r. o niedopuszczalności mojego odwołania;
F. Art. 77 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów" (vide str. 4 skargi kasacyjnej).
Odnosząc się do w ten sposób sformułowanych – przytoczonych wyżej in extenso – zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że aby oparty na tej podstawie kasacyjnej (z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) zarzut mógł okazać się skuteczny, trzeba nie tylko wykazać, że doszło do naruszenia określonych przepisów postępowania, ale i że to naruszenie (uchybienie) mogło mieć (choćby potencjalnie) istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem autorka skargi kasacyjnej nawet nie nawiązała do tej przesłanki; nie wykazała, aby doszło do jakiegokolwiek naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, a więc tym bardziej, aby doszło do ich naruszenia w sposób mogący mieć jakikolwiek (a tym bardziej istotny) wpływ na wynik sprawy.
Ponadto należy też zauważyć, że wszystkie te zarzuty (z wyjątkiem zarzutu z pkt 2 A. petitum skargi kasacyjnej – o czym niżej) nie dość, że odnoszą się do postępowania administracyjnego (regulowanego przepisami k.p.a.), a nie sądowoadministracyjnego (regulowanego przepisami p.p.s.a., w oparciu o które procedują sądy administracyjne), to przede wszystkim w ogóle (ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej części zatytułowanej "Uzasadnienie") nie zostały uzasadnione. W sposób oczywisty więc zarzuty te (z pkt 2 B – F) petitum skargi kasacyjnej należało uznać za całkowicie nieuzasadnione. Podobnie – podniesiony w ramach tejże (drugiej) podstawy kasacyjnej – zarzut (z pkt 2 A. petitum skargi kasacyjnej) naruszenia "art. 6 ustawy zmieniającej p.o.a." (tj. ustawy z dnia 20 lutego 2009 r.), również nie został uzasadniony i Naczelny Sąd Administracyjny nawet nie jest w stanie dokonać jego prawidłowej oceny.
Wobec powyższego przyjęty w zaskarżonym wyroku przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy, należało uznać za prawidłowo ustalony i miarodajny dla dalszych rozważań odnoszących się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej w pkt 1.A petitum skargi kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez "błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności: art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie mógł mieć zastosowanie do skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich".
Odnosząc się do w ten sposób sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, przede wszystkim należy zauważyć, że art. 174 pkt 1 p.p.s.a., określający podstawy skargi kasacyjnej – której granicami Naczelny Sąd Administracyjny jest związany (art. 183 § 1 p.p.s.a.) – zawiera dwie odrębne przesłanki naruszenia prawa materialnego, tj. "błędnej jego wykładni" oraz (lub) "niewłaściwego zastosowania", które w podstawach skargi kasacyjnej mogą pojawić się łącznie bądź oddzielnie, lecz zawsze powinny być uzupełnione o wskazanie, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie.
Tymczasem w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nawet nie nawiązano do określonych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przesłanek.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 79 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze wnosząca skargę kasacyjną B. T. wywodzi argumenty oparte na dość emocjonalnej i subiektywnej ocenie działania organów adwokatury w jej sprawie (mówiąc, jak już wyżej wspomniano, o "...odgórnej tendencyjności ORA i NRA...", itd.), oraz na całkowicie błędnym przyjętym przez nią założeniu, że "skarżąca zakończyła aplikację adwokacką w terminie zgodnie z art. 76 ust. 1 p.o.a....", a w konsekwencji, że "spełniła wszystkie warunki do wpisu na listę adwokatów", skoro "ustawa zmieniająca p.o.a. derogowała przepis o części ustnej egzaminu adwokackiego, jako warunek uzyskania wpisu na listę adwokacką" (vide str 2/3 skargi kasacyjnej).
Formułując ten zarzut autorka skargi kasacyjnej nie tylko myli (utożsamia) takie pojęcia jak "zakończenie" aplikacji adwokackiej z pojęciem "odbycia" aplikacji (przydając zresztą podobne znacznie także pojęciu "dopuszczenia" do egzaminu adwokackiego), lecz przede wszystkim "myli" ustawy, w tym sensie, że przyjmuje jakoby wobec niej, podobnie jak i wobec innych aplikantów, których termin egzaminu przypadał w 2005 r., mogły mieć zastosowanie przepisy ustawy zmieniającej (tj. ustawy z dnia 20 lutego 2009 r.), derogującej przepis o części ustnej egzaminu adwokackiego, jako warunek uzyskania wpisu na listę adwokacką. Autorka skargi kasacyjnej pomija bowiem treść art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 oraz z 2006 r. Nr 75, poz. 529), który stanowił, że "Aplikanci adwokaccy, radcowscy i notarialni, których termin egzaminu zawodowego przypada w 2005 r., przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach." Pomija również treść art. 5 w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw; (Dz. U. Nr 149, poz. 1075), który stanowił, że "Aplikanci adwokaccy..., wpisani na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy, przystępują do egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach".
Wnosząca skargę kasacyjną B. T. została wpisana na listę aplikantów uchwałą ORA w P. z dnia [...] czerwca 1999 r., a termin egzaminu zawodowego (wyznaczonego w dniach [...]-[...] i [...]-[...] kwietnia 2005 r., do którego nie przystąpiła) przypadał w 2005 r., a zatem nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 5 ww. ustawy zmieniającej ustawę - Prawo o adwokaturze (zarówno w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r., jak i ustawą z 21 lipca 2006 r.) przystępowała ona do egzaminu adwokackiego "na dotychczasowych zasadach." Natomiast w myśl "dotychczasowych zasad", tj. zgodnie m.in. z art. 78 ustawy - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 123,poz. 1058 ze zm.) "Aplikacja adwokacka kończy się egzaminem adwokackim. Egzamin może być powtórzony – w razie niepomyślnego wyniku – jeden raz, w terminie ustalonym przez okręgową radę adwokacką". A zatem, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, skarżąca B. T. nie zakończyła aplikacji adwokackiej w terminie zgodnie z art. 76 ust. 1 p.o.a....(albowiem w ogóle jej nie zakończyła, wedle mających wobec niej zastosowanie "dotychczasowych zasad") i nie ulega wątpliwości, że w odniesieniu do zdawanego przez nią egzaminu adwokackiego nie mogła mieć zastosowania "ustawa zmieniająca p.o.a". (tj. ustawa z dnia 20 lutego 2009 r.), która "derogowała przepis o części ustnej egzaminu adwokackiego, jako warunek uzyskania wpisu na listę adwokacką".
Zgodnie z powołanym w pkt 1.A petitum skargi kasacyjnej art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. okręgowa rada adwokacka skreśla aplikanta z listy w wypadku niezakończenia przez niego, bez usprawiedliwionej przyczyny, aplikacji adwokackiej w terminie, o którym mowa w art. 76 ust.
1. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że uchwała podjęta na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. ma charakter związany. Warunkiem skreślenia z listy aplikantów w tym trybie jest ustalenie, że niezakończenie aplikacji w terminie było nieusprawiedliwione. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę kwestionowanych uchwał, a dotyczące przebiegu aplikacji B. T. nie budzą wątpliwości. Ustalenia te wskazują, że przedmiotowa aplikacja trwała od 1999 r. do 2008 r., a zatem 9 lat, zamiast 3 lat i 6 miesięcy. Co prawda, w toku aplikacji skarżącej udzielano urlopów; naukowego i zdrowotnego, dopuszczano ją do kolejnych egzaminów lub wyznaczano kolejne terminy, jednakże, jak słusznie zauważył WSA w ślad za organem odwoławczym, wobec nieprzystąpienia do egzaminu adwokackiego w kwietniu 2005 r. następny egzamin w maju 2007 r., zgodnie z cytowanym wyżej art. 78 ww. ustawy, winien być potraktowany jako egzamin poprawkowy. Tak się jednak nie stało i po uzyskaniu oceny niedostatecznej w 2007 r. aplikantka została poinformowana o możliwości zdawania egzaminu poprawkowego w 2008 r. Jest to niewątpliwe uchybienie ze strony organów adwokatury, jednakże okoliczność ta nie została podniesiona jako zarzut kasacyjny, jak również nie mogła ona mieć wpływu na wynik sprawy.
Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji również co do tego, że zapisy z protokołu egzaminu ustnego z dnia [...] kwietnia 2009 r., kiedy to B. T. odmówiła odpowiedzi na pytania i wniosła o zaliczenie egzaminu "bez badania wiedzy merytorycznej jedynie na podstawie dotychczasowego przebiegu aplikacji", świadczą jednoznacznie o spełnieniu warunku ustawowego, czyli braku uzasadnionych powodów do odmowy przystąpienia do egzaminu ustnego, a tym samym są równoznaczne z ustaleniem, iż niezakończenie przez nią aplikacji w terminie nie było usprawiedliwione.
Z powyższych względów podniesiony w pkt 1.A petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. należało uznać za całkowicie nieuzasadniony.
Równie nieuzasadniony, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest także podniesiony w pkt 1.B petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. "poprzez zastosowanie przez Sąd I instancji wykładni, iż wobec decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. sprawa nie musiała być rozpoznawana przez niego, ponieważ skarżąca nie złożyła po [...] marca 2009 r. nowego odwołania do Ministra Sprawiedliwości...".
Pomijając, że również w tym przypadku nie jest jasne, czy mówiąc o naruszeniu art. 6 ww. ustawy "poprzez zastosowanie przez Sąd I instancji wykładni" autorka skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie tego przepisu (czego też w dalszej części skargi kasacyjnej również nie uzasadnia), przede wszystkim nie można zgodzić się z jej oceną, że "jej sprawa była sprawą w toku, o której mowa w art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r." Stosownie do treści tego przepisu "postępowania w sprawach wniesionych do Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 46 ust. 2 i art. 68 ust. 6a w związku z art. 79 ust. 3 ustawy, o której mowa w art. 1, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i niezakończone do dnia wejścia w życie tej ustawy prowadzone są na dotychczasowych zasadach". Brzmienie tego przepisu wyraźnie wskazuje, iż chodzi o sprawy "wniesione do Ministra Sprawiedliwości" przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, czyli przed 25 marca 2009 r., lecz nie rozpoznane przez Ministra Sprawiedliwości do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej.
Przedmiotowa sprawa była przedmiotem rozpoznania Ministra w dniu [...] lutego 2009 r., zaś ustawa zmieniająca została uchwalona w dniu 20 lutego 2009 r., a zatem po załatwieniu sprawy, tj. po rozpoznaniu odwołania B. T. od uchwały Prezydium NRA z dnia [...] sierpnia 2008 r. i wydaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości. W tej sytuacji w dniu 25 marca 2009 r. przedmiotowa sprawa była sprawą zakończoną w rozumieniu przepisu art. 6 ww. ustawy zmieniającej. Oznacza to, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w sprawach o skreślenie z listy aplikantów adwokackich nawet wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, zgodnie z art. 79 ust. 4 p.o.a. w znowelizowanej wersji, od uchwały Prezydium NRA, wydanej po 25 marca 2009 r. nie przysługiwało odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, lecz skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego też, stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.