Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na ubezpieczenia, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych (sygn. akt I SA/Łd 366/09).
Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 23 stycznia 2008 r. J. K. złożył wniosek o umorzenie należności wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w Z. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...]. W decyzji tej orzeczono o odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu Odlewni "P." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P., za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, do uiszczania których spółka była zobowiązana z tytułu zatrudniania pracowników. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w Z., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa), umorzył postępowanie co do części żądania strony tj. w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) do wspomnianych składek nie stosuje się art. 28 ustawy, tj. przepisu umożliwiającego umorzenie zaległych należności względem ZUS. Organ uznał zatem wniosek strony za bezprzedmiotowy w tym zakresie.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] ponownie umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał na argumenty powołane w zaskarżonej decyzji ZUS.
W uzasadnieniu skargi do sądu administracyjnego J. K. podał m.in., że jest w bardzo trudnej sytuacji psychicznej i materialnej, nie posiada dostatecznych środków na bieżące potrzeby oraz spłaty zadłużenia w bankach. Podał ponadto, że został bezpodstawnie obciążony odpowiedzialnością za niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę podał, że zgodnie treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 ustawy. Zatem organy słusznie uznały, że brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia wniosku skarżącego w tym zakresie. W konsekwencji jedynym właściwym rozstrzygnięciem, jakie mogło zostać podjęte przez organ administracji publicznej było umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
J. K. od powyższego wyroku złożył skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Łodzi oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 kpa, art. 8 kpa i art. 9 kpa, polegające na naruszeniu wyrażonych we wspomnianych przepisach zasad wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez:
- - brak pouczenia skarżącego o obowiązujących przepisach, a następnie wyjaśnienia rzeczywistej intencji strony występującej z wnioskiem do organu administracji publicznej, pomimo tego, że istniały wątpliwości czy skarżący posiada wiedzę o obowiązujących przepisach i wynikających z nich uprawnieniach oraz wątpliwości czy zamiarem skarżącego było ubieganie się o umorzenie postępowania egzekucyjnego lub o wstrzymanie czynności postępowania, a następnie o jego zawieszenie, zamiast ubiegania się o umorzenie należności,
- - dokonanie błędnego ustalenia faktycznego, iż odpowiedzialność skarżącego za należności objęte postępowaniem egzekucyjnym została ostatecznie ustalona, w sytuacji, gdy Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. uchylił rozstrzygnięcie ZUS w S. Inspektorat w Z. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] nieuwzględniające zarzutów na postępowanie egzekucyjne, a w uzasadnieniu tego postanowienia ustalił szereg okoliczności podważających zasadność ustalenia odpowiedzialności skarżącego, co oznaczać może, że wniosek o umorzenie lub o wstrzymanie czynności postępowania a następnie jego zawieszenie mógłby być zasadny.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że Sąd I instancji pominął argumentację skarżącego o braku podstaw dla przypisania odpowiedzialności za należności. Wskazał, że w dniu [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wydał postanowienie o sygn. [...], w którym uchylił w całości i przekazał do ponownego rozpoznania sprawę zakończoną postanowieniem Dyrektora Oddziału ZUS S. Inspektorat w Z. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] nieuwzględniającym zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 30 grudnia 2008 r. nr [...] obejmujących zaległości składkowe przypisane skarżącemu za lata 2002-2003, jako odpowiedzialnej osobie trzeciej. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. wynika, że skarżący złożył zarzuty wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz, że postępowanie to nie zostało jeszcze zakończone.
Zachodzi również podejrzenie, iż istnieją przesłanki negatywne dla ustalenia takiej odpowiedzialności, a ponadto, że postępowanie egzekucyjne jest dotknięte wieloma poważnymi uchybieniami, takimi jak np. prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ czy też brak tytułu egzekucyjnego w aktach sprawy.
Kasator wskazał, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. została wydana na skutek wniosku z dnia 8 grudnia 2008 r. W treści wniosku skarżący podniósł w pierwszej kolejności zarzuty kwestionujące istnienie podstawy faktycznej i prawnej dla obciążenia skarżącego obowiązkiem zapłaty kwot objętych przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym. Powyższe może wskazywać, że skarżący składając wniosek o umorzenie należności mógł działać z zamiarem złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego lub o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, a następnie jego zawieszenia do czasu rozstrzygnięcia o odpowiedzialności osoby trzeciej.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną powaga wskazanych w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. nieprawidłowości jest tak duża, że pomimo toczącego się postępowania w sprawie zarzutów złożonych w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, rozważyć można zasadność równoczesnego złożenia do organu wyższego rzędu tj. Prezesa ZUS wniosku o umorzenie postępowania w trybie art. 59 w/w ustawy lub wniosku o objęcie nadzorem przedmiotowego wstępowania egzekucyjnego. Nie można również wykluczyć, iż skarżący na skutek nieświadomości prawnej chciał złożyć wniosek o umorzenie postępowania w ramach rozpatrywania zarzutów złożonych w trybie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 7 kpa, art. 8 kpa i art. 9 kpa wątpliwość co do intencji wnioskodawcy powinna zostać rozwiana przed dokonaniem rozstrzygnięcia przez organ administracyjny, po uprzednim pouczeniu skarżącego przez organ administracyjnych o obowiązujących przepisach i wynikających z nich skutkach prawnych.
W ocenie kasatora, rozpatrzenie wniosku skarżącego jako dotyczącego umorzenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego mogło zakończyć się wydaniem rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek. Naruszenie przepisów postępowania mogło mieć zatem wpływ na treść skarżonego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej powinny zatem zostać powołane konkretne przepisy prawne którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd administracyjny. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Sąd ten, w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, który legł u podstaw zaskarżonego orzeczenia. Bada natomiast zasadność przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zakres kontroli jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., NSA mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w środku odwoławczym. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się przesłanek nieważności, stąd rozpatrywał tę sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
Rygoryzm formalny w stosunku do skargi kasacyjnej ma na celu umożliwienie ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy. Podkreślić należy, że w celu zapewnienia skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego ustawodawca w art. 175 p.p.s.a., wprowadził tzw. przymus adwokacki. Sporządzenie skargi kasacyjnej przez adwokata, bądź radcę prawnego (w niektórych kategoriach spraw również przez rzecznika patentowego lub doradcę podatkowego) ma zapewnić stronie postępowania odpowiednią ochronę jej praw w postępowaniu kasacyjnym.
W niniejszej sprawie kasator zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu jedynie naruszenie przepisów procesowych, poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności oraz naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa, wskazując w podstawach skargi kasacyjnej art. 7, art. 8 i art. 9 kpa.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie jest identyczna w treści (zarówno zarzuty, jak też uzasadnienie) do skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącego od wyroku WSA w Łodzi z dnia 3 września 2009 roku oddalającego skargę J. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pieniężnych (sygn. akt I SA/Łd 365/09). Przedstawione zarzuty kasacyjne w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnoszą się do wspomnianej sprawy.
Należy podkreślić, czego zdaje się nie zauważać pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną, że przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja umarzająca postępowanie administracyjne dotyczące wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na ubezpieczenia, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych. Sąd I instancji oddalając w zaskarżonym wyroku skargę na decyzję ZUS wskazał, że w związku z treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, instytucji umorzenia należności określonej w art. 28 ustawy nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W związku z tym, że brak jest podstawy prawnej do rozpatrzenia żądania skarżącego, zdaniem WSA w Łodzi, organ słusznie zastosował art. 105 § 1 kpa i umorzył postępowanie.
Autor skargi kasacyjnej zaskarżając orzeczenie sądu dotyczące decyzji o umorzeniu postępowania, zarówno w zarzutach, jak też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odniósł się w istocie jedynie do kwestii związanych z odmową umorzenia należności wynikających z zaległości w opłatach z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Tymczasem ZUS wydając decyzję o umorzeniu postępowania nie rozpatrywał merytorycznie wniosku skarżącego w zakresie żądania umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Po stwierdzeniu braku podstaw prawnych do wydania decyzji w żądanym przez skarżącego zakresie, nie mógł badać przesłanek określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wydane przez organ rozstrzygnięcie miało charakter procesowy.
Stąd też zarzut naruszenia zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 8 i art. 9 kpa, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uchybienie zasadzie pouczania i informowania stron, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie ani organ, ani sąd administracyjny nie miały obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu zaległych składek, w związku z uznaniem, że nie ma podstawy prawnej do załatwienia wniosku skarżącego. Autor skargi kasacyjnej nie odniósł się natomiast do kwestii związanej z umorzeniem postępowania administracyjnego. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej tej kwestii nie mógł badać.
Ponadto należy podkreślić, że przedstawione obszernie w skardze kasacyjnej wywody dotyczące wątpliwości, co do istnienia obowiązku zapłaty przez skarżącego zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, nie mają żadnego wpływu na postępowanie w sprawie umorzenia tych należności. Rozstrzygając wniosek o umorzenie należności nie można badać tego, czy rzeczywiście istniały podstawy prawne do nałożenia na stronę obowiązku zapłaty tych należności.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a.