Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 4 maja 2009 r. wyrokiem o sygn. akt VIII SA/Wa 32/09 oddalił skargę T. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie niespełnienia warunków i odmowy przyznania renty strukturalnej.
Referując stan faktyczny sprawy Sąd stwierdził, że w wyniku pozytywnej weryfikacji wniosku, przekazania gospodarstwa rolnego i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. o przyznaniu renty strukturalnej Z. M. W dniu [...] czerwca 2008 r. zmarł beneficjent renty strukturalnej, Z. M. W związku z brakiem możliwości przejęcia renty przez współmałżonka, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przekazał małżonce zmarłego beneficjenta świadczenia, T. M. informację Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej. T. M. w dniu [...] września 2008 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przejęcie renty strukturalnej przez małżonka ze względu na śmierć męża.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. decyzją z dnia [...] września 2008 r. w sprawie nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania renty strukturalnej.
Od powyższej decyzji T. M. wniosła odwołanie.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji podkreślił, że renta strukturalna Z. M. została przyznana i realizowana w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.).
Organ wskazał, iż z informacji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w R. z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz decyzji Prezesa KRUS z tej samej daty, wynika że T. M. ma przyznane prawo do emerytury rolniczej od dnia [...] maja 2007 r. do chwili obecnej. W świetle przepisów powołanego rozporządzenia, wnioskodawczyni nie spełniała więc warunków do przejęcia renty strukturalnej po zmarłym małżonku Z. M. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2008 r. T. M. wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. w całości oraz o zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej jej począwszy od dnia 1 lipca 2008 r. rentę strukturalną. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż ukończyła 55 lat, nie osiągnęła wieku emerytalnego i ma ustalone prawo do emerytury, w związku z tym warunek określony w § 10 ust. 1 pkt 2 ppkt a) rozporządzenia jest spełniony przez wnioskodawczynię i nie stanowi przeszkody do przejęcia renty strukturalnej.
Skarżąca podniosła, że również pozostałe warunki określone w § 10 rozporządzenia zostały przez nią spełnione, albowiem nie prowadzi działalności rolniczej, a gospodarstwo przekazane w zamian za rentę stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną. Stwierdził, że odmawiając przyznania skarżącej renty strukturalnej organ wskazał na niespełnienie przez T. M. jednego z warunków uzyskania renty określonych w § 10 ust. 1 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.).
W ocenie Sądu Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. dokonał prawidłowej interpretacji powołanego wyżej przepisu. Zdaniem Sądu § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. W sprawie bezsporne jest, iż skarżąca ma przyznane prawo do emerytury rolniczej od dnia [...] maja 2007 r. Tym samym nie było możliwe uwzględnienie jej wniosku o przejęcie renty strukturalnej po zmarłym mężu.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2009 roku wniosła T. M. zaskarżając go w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej obowiązku zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła:
- 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, które polegało na uznaniu, iż skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), dalej zwanym Rozporządzeniem,
- 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania:
- a) art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które polegało na błędnym uznaniu, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej renty strukturalnej po zmarłym małżonku, określonych w § 10 ust. 1 Rozporządzenia,
- b) art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nie rozpatrzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wszystkich twierdzeń i zarzutów skarżącej podniesionych skardze do WSA, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Zarówno w zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania, jak i naruszenia prawa materialnego, skarżąca podniosła, iż Sąd I instancji błędnie uznał, że wykładnia § 10 ust. 1 cytowanego rozporządzenia zastosowana przez organy administracji jest prawidłowa. Zdaniem Skarżącej, organy administracji obu instancji wydały decyzje w tej sprawie z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Powyższe naruszenie polegało zaś na dokonaniu błędnej wykładni przesłanek do przejęcia przez skarżącą renty strukturalnej po zmarłym mężu, tj. uznaniu, że skarżąca nie spełnia warunku określonego w § 10 ust 1 pkt 2 lit. a) Rozporządzenia w następującym brzmieniu: "ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników". Zgodnie z zaskarżoną decyzją okoliczność, iż Skarżąca (pomimo nie osiągnięcia wieku emerytalnego) posiada ustalone prawo do emerytury rolniczej, wyklucza możliwość przyznania na jej rzecz renty strukturalnej.
W ocenie Skarżącej zamiarem ustawodawcy było wyłączenie możliwości otrzymania renty strukturalnej przez osoby, które posiadają pełne uprawnienia emerytalne. Pełne uprawnienia emerytalne przysługują zaś osobie, która osiągnęła odpowiedni wiek (w przypadku kobiet - 60 lat) i jednocześnie ma ustalone prawo do emerytury. Przedstawiona interpretacja jest w pełni zgodna z pozostałymi systemowymi rozwiązaniami wprowadzonymi przez Rozporządzenie, które w wielu przypadkach dopuszcza możliwość pobierania renty strukturalnej przez beneficjentów nawet w okresie, kiedy spełniają przesłanki do otrzymania emerytury rolniczej (np. § 14 ust 1 Rozporządzenia). Zatem fakt otrzymywania emerytury rolniczej nie wyłącza możliwości otrzymywania renty strukturalnej w odpowiednio obniżonej wysokości.
Ponadto skarżąca podniosła, iż Sąd I instancji nie rozpoznał całości zarzutów skargi, a mianowicie nie odniósł się do zarzutu braku uzasadnienia prawnego decyzji Dyrektora [...] Oddziału ARiMR, co w przypadku rozbieżności stanowisk strony i organów w zakresie wykładni § 10 Rozporządzenia miało szczególne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Aczkolwiek skarga kasacyjna oparta jest na podstawach zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, istota zagadnienia, od którego zależne jest rozstrzygnięcie, sprowadza się do wykładni § 10 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków;
- 2) małżonek uprawnionego do renty strukturalnej:
- a) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników,
- b) nie prowadzi działalności rolniczej.
W niniejszej sprawie nie są sporne niezbędne dla zastosowania tego przepisu okoliczności faktyczne. Przekazane gospodarstwo stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków M. T. M. nie prowadzi działalności rolniczej. Ukończyła 55 lat, lecz nie osiągnęła wieku emerytalnego. Ma ustalone prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników.
Strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a omawianego rozporządzenia wykładać należy w ten sposób, że na jego podstawie małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną w przypadku jeżeli ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników. Takie stanowisko jest błędne.
W § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich prawodawca wymienia warunki, od których uzależnione jest przyznanie małżonkowi uprawnionego renty strukturalnej. W pierwszej kolejności wskazuje przesłankę ukończenia 55 lat, a po przecinku dwa dalsze warunki, których opis łączy spójnikiem "i". W języku prawnym i prawniczym użycie spójnika "i" najczęściej odpowiada koniunkcji. Tylko wyjątkowo ustawodawca posługuje się tym spójnikiem, by oznaczyć przynależność do określonego zbioru (por. Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1975 r., str. 83-84). Brak podstaw, by uznać, że w przypadku omawianej regulacji ustawodawca posłużył się spójnikiem "i" w drugim z wymienionych celu.
Ponieważ przesłanki opisane jako "nie osiągnął wieku emerytalnego" oraz "nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników" połączone są w formie odpowiadającej koniunkcji, powstanie uprawnienia na podstawie analizowanego przepisu uzależnione jest od łącznego wystąpienia obydwóch przesłanek. Przepis § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a omawianego rozporządzenia jest więc jasny i nie podlega interpretacji przy użyciu różnych metod wykładni, w tym systemowej czy celowościowej, do których odwołuje się strona wnosząca skargę kasacyjną.
Nie zachodzi, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, również kolizja pomiędzy § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich a art. 11 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju wiejskich z europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE. L Nr 160 poz. 80 z dnia 26 czerwca 1999 r.), co sugeruje się w uzasadnieniu skargi. W art. 11 ust. 1 tiret 2 Rozporządzenia Rady (WE) prawodawca wspólnotowy ogranicza wymogi uzyskania renty strukturalnej do osiągnięcia wieku 55 lat i nieosiagnięcia wieku emerytalnego. Przepis ten jednak odnosi się wyłącznie do przekazującego gospodarstwo a nie do jego następców, w tym współmałżonka i nie wyłącza możliwości wprowadzenia dla następców dodatkowych wymogów przez Państwa Członkowskie.
W tej sytuacji nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego i wymieniony w pierwszej kolejności zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Strona wnosząca skargę kasacyjną dopatruje się naruszenia art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak odniesień do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego zaniechania wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Biorąc pod uwagę, że wbrew twierdzeniu strony, organ odwoławczy precyzyjnie wskazał i wyjaśnił podstawę prawną, sąd I instancji nie miał obowiązku odnosić się do tego zarzutu, gdy w całości podzielił stanowisko organu administracji publicznej. Ponadto sposób uzasadnienia wyroku nie utrudnia kontroli instancyjnej, co wyłącza skuteczność zarzutu w tym przedmiocie.
Z wymienionych powodów oddalono skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.