Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2151/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] marca 2011 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] w W. o całkowite umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych, uzasadniając go utratą płynności finansowej z dniem [...] stycznia 2011 r. i zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej.
Rozpatrując powyższy wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., odmówił skarżącej umorzenia zadłużenia w kwocie 18.507,69 zł obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Oceniając sytuację majątkową skarżącej organ wyjaśnił, iż w przypadku skarżącej można mówić o pewnym utrudnieniu w zaspokajaniu potrzeb rodziny, jednakże norma art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia ZUS do uznaniowego wyrażania zgody na umorzenie należności składek. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności przy rozstrzyganiu wniosku, bowiem wydając decyzję w przedmiocie umorzenia Zakład powinien kierować się nie tylko nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. organ podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej. Zwrócił uwagę, że mąż skarżącej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu w okresie od marca 2011 r. do maja 2011 r. otrzymał średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości ok. 4.836,93 zł. Skarżąca, według deklaracji podatkowych, w roku 2008 uzyskała dochód w wysokości 26.219,03 zł, a w roku 2009 – 13.746,56 zł. Wprawdzie nie posiada żadnych nieruchomości, ale jest właścicielem samochodu osobowego marki Nissan Primera, rok prod. 2003, o szacunkowej wartości ok. 22.000,00 zł, na którym dnia 2 marca 2011 r. ustanowiony został zastaw skarbowy na rzecz ZUS. Miesięczny budżet gospodarstwa domowego zasilany jest kwotą w wysokości ok. 5.000,00 zł, zaś udokumentowane wydatki kształtują się na poziome ok. 1.000,00 zł miesięcznie. Skarżąca nie dostarczyła również żadnego zaświadczenia lekarskiego czy orzeczenia stwierdzającego, iż schorzenia, na które cierpi, utrudniają bądź uniemożliwiają podjęcie przez nią zatrudnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. W. na powyższą decyzję, uznając, że stan finansowy skarżącej wskazuje, że w odniesieniu do niej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek, o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W tym kontekście Sąd miał na uwadze osiągnięty przez skarżącą w latach 2008 – 2009 dochód w łącznej wysokości ok. 40.000 tys. zł (zeznania podatkowe, PIT- 36L) oraz okoliczność o otrzymaniu zasiłku celowego w miesiącu lipcu 2010 r. w kwocie 4.000 zł, przeznaczonego na dofinansowanie do zakupu hydroforu (silnika zasilającego hydrofor), termy, oraz naprawy budynku mieszkalnego uszkodzonego podczas powodzi. Nie bez znaczenia jest również przyznana, na mocy decyzji z dnia 25 stycznia 2011 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], pomoc w postaci rozłożenia na 7 rat powstałej zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, co w dużym stopniu wpłynie na zwiększenie stabilności sytuacji finansowej skarżącej.
Również oświadczenie skarżącej zawarte w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" o nieskorzystaniu przez nią z innych, poza dotacją celową, form pomocy społecznej, świadczyć może o braku konieczności udzielenia skarżącej takiej pomocy.
Ponadto, małżonek skarżącej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu w okresie od marca 2011 r. do maja 2011 r. otrzymał średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości 6.846,23 zł brutto. Pomimo zatem zawarcia pomiędzy małżonkami umowy o całkowitej rozdzielności majątkowej, w myśl art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz.
59) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Mąż skarżącej jest również, na mocy art.133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązany do świadczeń alimentacyjnych względem małoletnich dzieci, co czyni postawiony w tym zakresie zarzut nieuwzględnienia przez organ postanowień umowy o rozdzielności majątkowej, niezasadnym.
Sąd dodał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca cierpi na gruźlicę naciekową w prawej okolicy podobojczykowej, leczy się na tarczycę i zgodnie z jej oświadczeniem ponosi koszty leczenia w wysokości ok. 200 zł miesięcznie jednak, co zostało podniesione w zaskarżonej decyzji z dnia 22 lipca 2011 r., nie przedstawiła żadnych dokumentów na potwierdzenie tego faktu. Skarżąca nie wystąpiła także do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o rozłożenie powstałego zadłużenia na raty, dzięki czemu regulowanie jej zaległości byłoby mniej dotkliwe, bowiem wysokość rat byłyby ustalona stosownie do sytuacji płatniczej dłużnika. Skarżąca wraz z małżonkiem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i jest właścicielem samochodu osobowego marki Nissan Primera o wartości rynkowej ok. 22 tys. zł. Sąd zwrócił uwagę, iż w aktach sprawy brak jest dokumentacji medycznej skarżącej potwierdzającej, aby była ona osobą niezdolną do pracy, czy mającą dolegliwości zdrowotne ograniczające jej możliwości zarobkowe i podjęcie pracy.
O zasadności umorzenia zaległości składkowych nie mogą również świadczyć dodatkowe zobowiązania prywatnoprawne skarżącej, takie jak zadłużenie na rachunku bieżącym w wysokości 7.200 zł, czy karcie kredytowej w wysokości 2.500 zł, bowiem zadłużenia te nie korzystają z pierwszeństwa w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych, jakimi m.in. jest obowiązek opłacania składek ubezpieczeniowych.
Powyższe okoliczności nie potwierdzają, tym samy, aby w sprawie zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
J. W. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów:
- 1) prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 i 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) poprzez niewłaściwe ich zastosowanie skutkujące błędnym ustaleniem, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek oraz błędne ustalenie, że skarżąca ze względu na stan majątkowy jest w stanie opłacić te należności,
2) postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie przez WSA skargi, w sytuacji gdy ZUS decyzjami z dnia 7 czerwca 2011 r. i 22 lipca 2011 r. rażąco naruszył art. 7 k.p.a., uzasadniającym ich uchylenie, ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego w sprawie, a także niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy i przekroczeniu przy tym swobodnej oceny dowodów.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że organ wziął pod uwagę zarobki męża, pomimo podnoszonej przez nią kwestii rozdzielności majątkowej, nie ustalił też jego sytuacji finansowej, ograniczając się jedynie do uwzględnienia tylko jego zarobków. Niesłusznie też na jej niekorzyść uznano, że nie korzysta z pomocy Opieki Społecznej. Nieprawdą jest też, że nie przedstawiła odpowiednich zaświadczeń wskazujących na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Pominięto okoliczności jej zadłużenia wynikające ze spłacania rat dla Urzędu Skarbowego i zadłużenia kredytowe. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, ubiegała się o rozłożenie zaległości na raty, co wynika z akt, w których znajdują się jej wnioski o rozłożenie na raty i odmowa organu w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej powołano obydwie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 p.p.s.a. W związku z tym w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem tylko w wypadku stwierdzenia, że Sąd I instancji poprawnie ocenił postępowanie administracyjne i prawidłowo przeprowadził postępowanie sądowoadministracyjne, Naczelny Sąd Administracyjny może odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Skarga kasacyjna powinna odpowiadać warunkom formalnym i materialnym określonym w art. 176 p.p.s.a. Do szczególnych wymagań skargi kasacyjnej należy zaliczyć między innymi przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga powołania w niej konkretnych przepisów prawa, którym, zdaniem strony skarżącej, uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia a w wypadku podniesienia zarzutów procesowych, wskazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak wyżej wspomniano, istotnym wymogiem materialnym (konstrukcyjnym) skargi kasacyjnej jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Braki w tym zakresie nie podlegają konwalidacji, czyniąc skargę kasacyjną nieskuteczną oraz uniemożliwiając dokonanie merytorycznej oceny tego środka zaskarżenia.
Przytoczenie właściwych podstaw kasacyjnych, wskazanie zarzutów oraz ich uzasadnienie jest ważnym elementem skargi kasacyjnej również dlatego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów ani stawiania hipotez w zakresie przepisu stanowiącego podstawę skargi kasacyjnej, co wynika ze wspomnianego związania sądu granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Określenie podstaw kasacyjnych polega na jednoznacznym oznaczeniu formy tego naruszenia. Z kolei uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określić, do jakiego, zdaniem strony skarżącej, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wskazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mimo że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
W związku z tym w uzasadnieniu należy odnieść się do poglądu przyjętego przez sąd, ale również sprecyzować własne stanowisko wobec zaskarżonego wyroku, czyli wskazać właściwe znaczenie interpretowanego przepisu (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; z 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05, Lex nr 173263).
Przystępując do oceny zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, że nie odpowiada on wszystkim warunkom wynikającym z art. 176 p.p.s.a. Podniesiony zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowano jako naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi J.W., ZUS decyzjami z dnia 7.06.2011 r. i z dnia 22.07.2011 r. rażąco naruszył art. 7 k.p.a., uzasadniającym ich uchylenie, ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego w sprawie, a także niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy i przekroczenie przy tym swobodnej oceny.
Tak postawiony zarzut praktycznie nie został uzasadniony poza krótkim stwierdzeniem, że zdaniem skarżącej WSA oparł się w dużej mierze na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Wobec braku wskazania w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na czym polegały owe nieprawidłowe ustalenia, Naczelny Sąd Administracyjny badając zarzut nie miał możliwości skonfrontowania argumentów strony skarżącej kasacyjnie z argumentacją przedstawioną przez Sąd I instancji.
W skardze kasacyjnej J. W. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i 32 ustawy z dnia 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Zarzut ten został uzasadniony błędami w ustaleniach faktycznych spowodowanymi pominięciem ustaleń w zakresie zadłużenia wobec urzędu skarbowego. Strona skarżąca twierdzi też, że wykazała całkowitą nieściągalność zadłużenia wobec ZUS-u, gdyż zaprzestała prowadzenia działalności i nie posiada majątku.
W powyższym zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazano art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Takie wskazanie tego przepisu – który zdaniem pełnomocnika strony – został naruszony, pozbawia Sąd możliwości odniesienia się do zarzutu. Przepis ten składa się z kilku jednostek redakcyjnych i brak precyzyjnego ich wskazania powoduje, że zarzut należy uznać za nieprawidłowo sformułowany. Dodać też należy, że zarzut błędnej wykładni i/bądź niewłaściwego zastosowania wymaga wywodu prawnego na temat naruszonego przepisu, ze stanowiskiem jak należy ten przepis wykładać i stosować.
Nieskuteczność podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego spowodowana jest również tym, że jego uzasadnieniem są wskazania dotyczące okoliczności faktycznych, czyli usprawiedliwiających ewentualny zarzut naruszenia przepisów postępowania, nie zaś przepisów prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy podstawy skargi kasacyjnej pozbawione są usprawiedliwionych podstaw.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.