Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z 5 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 169/12 oddalił skargę J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
J. C. pełnił funkcję członka zarządu sp. z o.o. PTHU A. W dniu [...] grudnia 2008 r., decyzją Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddz. w S. orzekł o odpowiedzialności strony za zobowiązania Spółki.
Pismem z [...] czerwca 2011 r. J. C. wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] sierpnia 2011 r. odmówił J. C. umorzenia należności z tytułu składek za pracowników, w części finansowanej przez płatnika na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 02/2003 r., 08/2004 r., 11/2004 r., 12/2005 r., 03/2006 r., 06-07/2006 r., 09/2006 r., 11-12/2006 r., 02/2007 r. i 07/2007 r. w wysokości 3 354,14 zł. i odsetek za zwłokę w wysokości 1 180 zł.
Decyzją z [...] listopada 2011 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z 8 sierpnia 2011 r., powołując się na art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585; dalej: usus) oraz art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: kpa).
Stwierdził, że w przypadku uczestnika postępowania nie zachodzą przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu zobowiązań składkowych występujące w art. 28 usus. Podkreślił, że strona wniosła odwołanie od ww. decyzji do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C., który wyrokiem z 13 października 2009 r. oddalił przedmiotowe odwołanie. Następnie, w tej sprawie Sąd Apelacyjny oddalił apelację od wyroku Sądu I instancji.
Organ odwoławczy uznał, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy nie dowodzą racji strony i nie stwarzają podstawy uwzględnienia zgłoszonego żądania. Podniósł, że w okresie powstania zobowiązania Spółka nie wywiązała się z ustawowego obowiązku opłacania należnych składek za zatrudnionych pracowników.
Odnosząc się do wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek, z powołaniem się na art. 24 ust. 5d usus, ZUS wyjaśnił, iż w świetle tego przepisu zarzut przedawnienia należności podnoszony w piśmie z [...] czerwca 2011 r. jest nieuzasadniony, a należne, nieopłacone składki nadal pozostają wymagalne. Podano, iż decyzja ZUS [...] orzekająca o odpowiedzialności strony za zobowiązania spółki PTHU A. wydana została [...] grudnia 2008 r., co - zdaniem ZUS - przesądza o tym, iż nie upłynął jeszcze termin przedawnienia zaległości. Dalej ZUS zaznaczał, że każdy podmiot gospodarczy powinien racjonalnie rozporządzać uzyskanymi środkami pieniężnymi, a w szczególności w pierwszej kolejności zaspokajać należności budżetu państwa. W dalszej części uzasadnienia decyzji II instancji podano, że przepisy prawa ubezpieczeniowego pozwalają na umorzenie należności z tytułu składek tylko w ściśle określonych wypadkach potwierdzających całkowitą nieściągalność należności (art. 28 usus).
Wskazano na oświadczenie majątkowe strony oraz jego żony potwierdzające, że małżonkowie są w posiadaniu nieruchomości gruntowej, a także fakt osiągania przez stronę stałego miesięcznego dochodu. W ocenie organu powyższe okoliczności są wystarczające, aby żądanie strony zostało negatywnie rozpatrzone, z uwagi na możliwość zabezpieczenia zwrotu omawianych zaległości. Za bezsporną uznano okoliczność, że strona w dalszym ciągu posiada status przedsiębiorcy, co w świetle obowiązujących unormowań prawnych nie daje podstaw do stwierdzenia bezskuteczności wszczęcia i prowadzenia względem wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Zdaniem ZUS, umorzenie zaległych składek należało uznać za zdecydowanie przedwczesne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. stwierdził, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia skargi.
Stwierdził, że przedmiotem sprawy były jedynie zaległości z lat 2003-2007, ustalone w oparciu o decyzję ZUS z [...] grudnia 2008 r. dotyczącą zobowiązań Spółki. Przedmiotem postepowania nie są żadne inne ewentualne zaległości skarżącego, w tym wskazywane zaległości za 1999 r. Nie stwierdzono naruszeń decyzji pod względem niezgodności z unormowaniami z zakresu ubezpieczeń społecznych, które mogłyby uzasadniać jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Odnosząc się do konkretnych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Sąd pierwszej instancji stwierdził, że art. 28 ust. 1-3 usus eksponuje prawo do umorzenia należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie ust. 3a wskazanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sąd podzielił przy tym pogląd ZUS, iż w rozpatrywanym przypadku z uwagi na to, że wniosek obejmował należności za nieopłacone składki pracowników, brak było podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Podkreślił dalej, że katalog przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zawarte w art. 28 ust. 3 usus jest zamknięty, zatem zastosowanie ulgi w postaci umorzenia ww. należności może nastąpić w ściśle określonych sytuacjach. Ponadto wskazał, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek nie obliguje organu do określonego zachowania, a jedynie daje fakultatywną możliwość zastosowania umorzenia zaległości.
Stwierdził, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy też zdrowotna nie obliguje bezwzględnie do umorzenia zaległości. Powyższe nie daje jednak pełnej swobody działalności organu, ponieważ decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. W ocenie Sądu, postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy, podjęto niezbędne działania do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Za uprawnione należało uznać stanowisko ZUS wyrażone w decyzji, że w momencie jej wydania nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, bowiem strona uzyskiwała stałe miesięczne dochody oraz posiadała majątek w postaci nieruchomości mogący z powodzeniem stanowić przedmiot egzekucji, której dotychczas nie przeprowadzono.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, Sąd pierwszej instancji przyjął, że wyszczególnione w decyzji ZUS z [...] sierpnia 2011 r. zaległości z lat 2003-2007 istnieją, oraz że nie uległy one przedawnieniu. Poza kontrolą Sądu pozostają wskazane przez skarżącego zaległości i nadpłaty za lata, począwszy od 1999 r., z uwagi na związanie Sądu granicami sprawy administracyjnej obejmującej w niniejszym przypadku rozstrzygnięcie dotyczące lat 2003-2007, wynikające z decyzji z [...] grudnia 2008 r.
J. C. zaskarżył powyższy wyrok wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie odwołania skarżącego ewentualnie o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Administracyjnemu w G. Środek prawny oparto na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa), zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku właściwej oceny materiału dowodowego, a tym samym pominięcie przez Sąd pierwszej instancji terminu przedawnienia roszczeń ZUS podnoszonych przez skarżącego oraz brak ustosunkowania się do jego zarzutów dotyczących uchybień formalnych ze strony ZUS w czasie postępowania ustalającego odpowiedzialność skarżącego za brak płatności składek oraz właściwego ustalenia ich wysokości i kwoty zapłaty za okresy kwestionowane przez ZUS.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, poza niewystępującymi w rozpatrywanej sprawie przypadkami nieważności postępowania sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany jej podstawami i wnioskami. Granice te wyznaczają zarzuty sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 ppsa. Zarzuty te winny w szczególności wskazywać adekwatne do danej sprawy, konkretne przepisy prawa, znajdujące się w obszarze stosowania sądów administracyjnych, które - zdaniem skarżącego - wydając zaskarżone orzeczenie naruszył Sąd I instancji.
Skarga kasacyjna ma charakter wysoce sformalizowany. Wymogi, jakie powinna spełnić określone zostały w art. 176 ppsa. Niektóre z tych wymogów mają charakter bezwzględny, co oznacza, że ich niespełnienie uniemożliwia rozpoznanie skargi kasacyjnej i w rezultacie ewentualne jej uwzględnienie. Tak więc - obok wymogów formalnych, jakim powinno odpowiadać pismo w postępowaniu sądowym - obowiązują też wymogi oparte o przesłanki materialne, do których należy: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W judykaturze przyjmuje się jednolicie, że niespełnienie wymagań szczególnych, przewidzianych tylko dla skargi kasacyjnej, wymienionych w art. 176 ppsa po spójniku "oraz", stanowi wadliwość w zakresie elementów konstrukcyjnych, które nie podlegają sanacji i powodują, że skarga kasacyjna dotknięta jest brakiem istotnym i nienaprawialnym, a w związku z tym podlega odrzuceniu a limine, jako niedopuszczalna (por. postanowienie NSA z 9 lutego 2012 r., II OSK 173/12, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wskazano wyżej, do obligatoryjnych elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej należy m.in. przytoczenie podstaw kasacji (art. 174 ppsa) i ich uzasadnienie. Autor środka prawnego jest więc obowiązany do wskazania konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem, przy czym w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego należy podać, czy wadliwość jest wynikiem błędnej wykładni, czy też niewłaściwego jego zastosowania, czy ewentualnie skutkiem obydwu tych przyczyn oraz uzasadnić taki zarzut. Natomiast w przypadku naruszenia przepisów postępowania również należy wskazać te przepisy, uzasadnić zarzut i wykazać, że zarzucane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 ppsa), a zatem władny jest badać sprawę jedynie z punktu widzenia podstawy kasacyjnej i nie może domyślać się przy tym intencji jej autora, ani wnioskować, czego strona skarżąca oczekuje od sądu. Jeżeli zarzuty kasacyjne zostaną postawione bardzo ogólnie i z naruszeniem przepisów dotyczących ich formułowania (art. 174 i 176 ppsa), to Naczelny Sąd Administracyjny nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny.
Z tych względów, przy sporządzaniu skargi kasacyjnej ustawodawca wprowadził obowiązek korzystania z profesjonalnych pełnomocników, tj. osób, o których mowa w art. 175 ppsa. Od osób z odpowiednim przygotowaniem prawniczym oczekuje się znajomości przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym, bowiem ów wysoki stopień wymagań formalnych skargi kasacyjnej może stanowić przeszkodę w prawidłowym jej sporządzeniu i w rezultacie spowodować niebezpieczeństwo nieuwzględnienia skargi kasacyjnej bez merytorycznego jej rozpoznania.
Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wbrew obowiązkowi z art. 176 ppsa w związku z art. 174 ppsa, autor skargi kasacyjnej nie wskazał podstaw kasacyjnych, nie sprecyzował, jaki konkretny przepis prawa został naruszony przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie. Wymaganiom tym nie odpowiada sformułowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzenie mające uzasadniać zarzut naruszenia prawa materialnego, przez "pominięcie przez Sąd oceny terminu przedawnienia roszczeń ZUS oraz brak ustosunkowania się do zarzutów dotyczących uchybień formalnych ze strony ZUS w czasie postępowania ustalającego odpowiedzialność skarżącego za brak płatności składek oraz właściwego ustalenia ich wysokości i kwoty zapłaty za okresy kwestionowanego przez ZUS". Nie wskazano bowiem, jaki konkretny przepis prawa materialnego został naruszony, przez precyzyjne wskazanie jednostki redakcyjnej przepisu (numer artykułu, paragrafu, ustępu, litery) i na czym to naruszenie polegało.
Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 ppsa, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. (por. uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, publ. j.w.)
Jednak skarga kasacyjna, która nie przytacza podstaw kasacyjnych, a tym samym jest pozbawiona jej podstawowego elementu konstrukcyjnego, jest niedopuszczalna.
Brak wskazania podstaw kasacyjnych, mimo tego, że środek zaskarżenia został sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika (zgodnie z wymogami art. 175 ppsa), który w intencji ustawodawcy miał dać gwarancję poprawnego formułowania skarg kasacyjnych – uzasadnia odrzucenie skargi kasacyjnej. W utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmuje się jednolicie, że każdy ze wskazanych wyżej braków materialnych skargi kasacyjnej skutkuje jej odrzuceniem (por. orzeczenia z 14 maja 2004 r., sygn. akt FSK 500/04; z 25 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2375/04; z 22 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1138/08).
Już tylko ubocznie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że okoliczności podnoszone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odnoszące się do kwestii terminu przedawnienia, odnoszą się do innych należności i innego okresu, co przez organy administracyjne i Sąd I instancji wielokrotnie było akcentowane.
Tym samym - wobec wadliwej konstrukcji skargi kasacyjnej - niemożliwe stało się merytoryczne rozpatrzenie środka prawnego przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Błędnie skonstruowana skarga kasacyjna, nie wskazująca podstaw kasacyjnych - jako jej istotnych i niepodlegających sanacji elementów - Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był odrzucić na podstawie art. 180 w związku z art. 178 i art. 176 ppsa.