Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z 29 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 565/12 oddalił skargę E. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Decyzją z [...] września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - po złożeniu przez E. L. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] lipca 2012 r. [...] odmawiającą wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że sytuacja majątkowa i aktywność zawodowa skarżącej wykluczały zrealizowanie przesłanek koniecznych dla umorzenia należności z art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: usus) stanowiących okoliczności całkowitej nieściągalności należności.
ZUS wywiódł, że umorzenie zaległości jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne niemożliwe staje się realne wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe przychody, i które potencjalne mogą stanowić pokrycie należności składkowych. Ponadto względem zaległości obciążających skarżącą, Dyrektor Oddziału ZUS we W. prowadzi postępowanie egzekucyjne w trybie zajęcia rachunku bankowego, a wystawione tytuły zostały częściowo zrealizowane. Powyższe świadczy o wpływach na konto bankowe, z których to dochodów możliwe jest zaspokojenie wierzytelności. Zdaniem organu, stwierdzenie skarżącej, że po umorzeniu części zaległości będzie w stanie uregulować pozostałą do spłacenia część w trybie ratalnym, wskazuje na jej możliwości płatnicze. Mając na uwadze taką deklarację skarżącej organ uznał, że istnieje możliwość uregulowania wszystkich należności przez rozłożenie ich na raty.
Na podstawie ustaleń poczynionych w toku postępowania organ stwierdził, że w sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), ponieważ nie wystąpiły straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Także stan zdrowia skarżącej nie został potwierdzony dokumentacją, która mogłaby uzasadniać okoliczności uniemożliwiające podjęcie stałej pracy zarobkowej.
Konstatując organ uznał, że argumentacja przedstawiona przez skarżącą nie stanowi podstawy do umorzenia należności, ponieważ nie została spełniona żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 usus.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę stwierdził, że zaskarżona decyzja ZUS, odmawiająca umorzenia należności nie przekroczyła granic uznania administracyjnego i odpowiada prawu.
Wskazał, że przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek jest całkowita nieściągalność tych długów (art. 28 ust. 3 usus) lub wykazanie przez stronę, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 rozporządzenia).
W ocenie Sądu organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły, że w przypadku skarżącej nie wystąpiły okoliczności świadczące o całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 usus), a także przesłanki z § 3 rozporządzenia uzasadniające zastosowanie wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zaległości. Niewadliwie ustalono, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi stałe comiesięczne dochody, które umożliwiają skarżącej wywiązanie się z zobowiązań względem ZUS.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na aktualną - na moment ubiegania się o ulgę w formie umorzenia - sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanej a nie na podniesione przez nią przyczyny powstania zaległości, które nie stanowią przesłanek umorzenia. W związku z powyższym, organy ustalając sytuację majątkową właściwie opierały się na wówczas najnowszej dokumentacji firmowej uwzględniającej dochody i wydatki skarżącej w 2012 r. za okres od stycznia do maja. Ustalenie, że miesięczny dochód skarżącej stanowi średnio 17 483,26 zł, a wydatki ok. 3 200 zł, daje podstawę aby stwierdzić, że skarżąca dysponuje środkami i jest w stanie opłacić zaległe należności bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu organy właściwie oceniły trudności w jednorazowym spłaceniu powstałego zadłużenia, dlatego trafnie przewidziały możliwość uregulowania płatności przez rozłożenie ich na raty stosownie do możliwości finansowych skarżącej. Za słusznością takiego rozwiązania przemawiają twierdzenia samej skarżącej, że w celu polepszenia sytuacji finansowej firmy uruchomiła sprzedaż towarów własnej produkcji oraz produkcji innych firm we własnych dzierżawionych placówkach handlowych w dużych centrach handlowych, co jak sama wskazała - gwarantuje większy obrót i zysk.
Reasumując Sąd pierwszej instancji wskazał, że instytucja umorzenia zobowiązań publicznych, jakimi niewątpliwie są składki z tytułu ubezpieczenia społecznego nie może służyć finansowaniu strat wynikłych z działalności gospodarczej lub innych zobowiązań przedsiębiorcy, gdyż takie zdarzenia gospodarcze wkalkulowane są w ryzyko działalności każdego przedsiębiorcy, który takiego ryzyka nie może przerzucać na organy emerytalno-rentowe i podmioty opłacające składki z tego tytułu. Całkowita rezygnacja ZUS z dochodzenia należnych mu kwot przy jednoczesnym wykazaniu możliwości spłaty długu choćby w ratach, powodowałoby bezpodstawne i przedwczesne przysporzenie dłużnikowi korzyści w postaci zmniejszenia jego pasywów.
Zdaniem Sądu organy dokonały ustaleń w sprawie na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego nie naruszając przy tym reguł proceduralnych wynikających z unormowań zawartych w art. 7, art. 8 i art. 77 kpa.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiodła E. L.wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej ppsa) zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co dotyczy § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez przyjęcie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazła się skarżąca.
Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wskazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, argumentacja zaskarżonej decyzji wykraczała poza swobodę uznania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych z art. 174 ppsa, podnosząc zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie, jak również naruszenia przepisów postępowania, a konkretnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności przeanalizował zarzuty procesowe, aby stwierdzić, czy ustalony w postępowaniu administracyjnym przez organy ZUS-u stan faktyczny, który został następnie w postępowaniu sądowym przyjęty i zaakceptowany, jest prawidłowy i zgodny z rzeczywistością.
Nie ma wątpliwości, że ustalenia faktyczne przyjęte w zaskarżonym wyroku, dotyczące sytuacji majątkowej, materialnej i rodzinnej skarżącej, dokonane zostały na podstawie materiału dowodowego zebranego w sposób wnikliwy i wszechstronny, w postaci dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.
W szczególności, nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. naruszenia przepisu art. 134 § 1 ppsa, poprzez niedopełnienie obowiązku wydania wyroku na podstawie akt sprawy, gdyż Sąd ten wziął pod rozwagę cały materiał dowodowy, w tym również dowody przedłożone przez skarżącą. Nie została zatem naruszona zasada z omawianego przepisu - orzekania przez sąd w granicach sprawy administracyjnej, gdyż żadna z przesłanek możliwości umorzenia należności z tytułu składek, przewidziana w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie została w zaskarżonym wyroku pominięta. W konsekwencji powyższego na uwzględnienie nie zasługuje również prezentowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa.
Skarżąca nie objęła swoimi zarzutami przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a jedynie skoncentrowała się na przepisie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Należy podkreślić, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił możliwość zastosowania względem E. L. regulacji z art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia i należy się zgodzić z tym Sądem, że w przypadku skarżącej nie zachodzi jakakolwiek przesłanka określona w szczególności w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, uzasadniająca umorzenie zaległych wierzytelności ZUS-u. Obecna sytuacja majątkowa skarżącej może uzasadniać, co najwyżej ubieganie się o rozłożenie należności na raty, co w każdym czasie jest możliwe.
Okoliczność, iż przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia posługuje się zwrotem "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków, które uzasadniają umorzenie przez ZUS należności z tytułu składek ubezpieczonych nie jest ograniczony do przypadków wymienionych w pkt 1-3 ust. 1 § 3 tego aktu. Należy jednak przychylić się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że "podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a usus) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika)". Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.
Ponadto, nie może budzić wątpliwości, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji.
Reasumując zarzut naruszenia przepisów art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że przepisy te wymagają spełnienia zasadniczej przesłanki, jaką jest wykazanie niemożności spłacenia należności z tytułu składek, ze względu na stan majątkowy i rodzinny, co pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Przy badaniu powyższych przesłanek istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności.
Sąd I instancji stwierdzając, że okoliczność powstania zaległości w płaceniu składek nie mieści się w przesłankach z art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia, nie naruszył tych przepisów i dlatego nie mógł uwzględnić zarzutów środka prawnego. Pozostałe przesłanki odmowy umorzenia zaległości wynikające z przytoczonych wyżej przepisów prawa materialnego - ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zostały szczegółowo omówione w zaskarżonej decyzji, a następnie ocenione w zaskarżonym wyroku, który został należycie uzasadniony, a zarzuty skargi kasacyjnej nie zdołały podważyć, tak oceny stanu faktycznego, jak i prawnego rozpatrywanej sprawy.
W dokonanej w zaskarżonym wyroku wykładni przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł błędów. Przepis § 3 rozporządzenia wydany na podstawie delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprawdzie nie zawiera wyczerpującego katalogu wszystkich przypadków zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy opłacaniu należności i uwzględnieniu stanu majątkowego i rodzinnego, ale niewątpliwie zawiera pełny katalog przesłanek umorzenia należności, które wszystkie odnoszą się do stanu majątkowego i rodzinnego zobowiązanej.
Przepis ten w żadnym stopniu nie odwołuje się do innych przesłanek ocennych, jakie według skarżącej stanowią niezawinione przyczyny powstania zaległości w opłaceniu składek.
Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.