Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 871/14

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 14 maja 2009 r. S. B. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako Kierownik Biura Powiatowego) o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), deklarując działki rolne na działkach ewidencyjnych o nr [...],[...] i [...].

Decyzją z dnia 3 grudnia 2008 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego przyznał wnioskodawcy płatności ONW.

Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2012 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego, działając na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art.145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. - dalej jako k.p.a.), wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 3 grudnia 2008 r.

Podstawą wznowienia postępowania były informacje uzyskane od PGE [...], z których wynika, że działki ewidencyjne nr [...],[...],[...] położone w gminie [...] obręb ewidencyjny [...] oraz działki ewidencyjne nr [...],[...] położone w Gminie [...] obręb [...], deklarowane przez S. B. do wniosku o przyznanie płatności na rok 2008, objęte są pracami górniczymi uniemożliwiającymi ich rolnicze użytkowanie.

Po przeprowadzeniu postępowania w trybie wznowienia, Kierownik Biura Powiatowego decyzją z dnia 25 marca 2013 r., nr [...], uchylił w całości decyzję własną z dnia 3 grudnia 2008 r. i odmówił przyznania S. B. wnioskowanej pomocy ONW, a także nałożył sankcję.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. B. podniósł, iż nikt nie zapytał go, czy posiada dowody na okoliczność uprawiania spornych działek. Wskazał, że długo po wykupie działek przez kopalnię użytkował ziemię. Ponadto podkreślił, że uchylenie poprzednich decyzji oraz wydanie nowych tylko na podstawie danych Kopalni jest naruszeniem jego prawa do obrony.

Decyzją z dnia 7 czerwca 2013 r., nr [...] Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia 25 marca 2013 r.

Organ odwoławczy wskazał, że podczas obsługi sprawy płatności rolnych S. B. na rok 2011, na podstawie nowych zdjęć lotniczych (ortofotomap) znajdujących się w posiadaniu organu, stwierdzono na powierzchni zgłoszonych działek, zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej wskutek rozpoczęcia prac górniczych przez Kopalnię [...]. Powyższe ustalono także na podstawie informacji uzyskanych od Spółki PGE [...] w pismach z dnia 14 lutego 2012 r. i z dnia 3 marca 2012 r.

Organ podniósł, iż rolnik składając wniosek wykazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych na dany rok. Powierzchnia ta jest następnie weryfikowana przez organ w toku postępowania administracyjnego i dopiero tak ustalony obszar użytkowany rolniczo oraz sposób jego zagospodarowania stanowi podstawę przyznania płatności. Narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji są kontrole administracyjne i kontrole na miejscu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zdjęcia lotnicze, a właściwie ortofotomapy, na które powołuje się organ I instancji stanowią element systemu identyfikacji działek rolnych (LPIS). Zebrany w ten sposób w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wyklucza możliwość użytkowania rolniczego działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o nr [...],[...] oraz [...].

Zdaniem organu odwoławczego dowody te potwierdzają, że rozpoczęcie prac górniczych oznacza brak możliwości utrzymywania deklarowanych gruntów w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Stąd organ I instancji prawidłowo uznał, że zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania i uchylił decyzję dotychczasową o przyznaniu płatności ONW na rok 2008, a w decyzji o uchyleniu decyzji dotychczasowej zasadnie zostały wyłączone z płatności działki rolne, na których rozpoczęto działalność górniczą w 2006 i 2007 roku. Powierzchnia wyłączona z działek rolnych położonych na działce ewidencyjnej o nr [...] wynosi 1,22 ha, na działce ewidencyjnej o nr [...] wynosi 2,88 ha oraz na działce ewidencyjnej o nr [...] wnosi 1,44 ha.

Powołując się na treść art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427) organ odwoławczy stwierdził, że producent nie skorzystał z prawa do czynnego udziału w postępowaniu, nie przedstawił dowodów podważających zasadność wyłączenia z płatności ww. działek rolnych, nie przedstawił również świadków na okoliczność uprawy działek przez cały okres gospodarczy. Producent rolny, kwestionując ustalenia organu I instancji, mógł przedstawić dowody przeciwne poczynionym ustaleniom. Zasada oficjalności postępowania dowodowego (prowadzenia postępowania dowodowego przez organ z urzędu) nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w jego toku. Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, dlatego na stronie spoczywa obowiązek wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi określone skutki prawne.

Strona była informowana o wznowieniu postępowania, o dołączeniu do sprawy dokumentów spółki PGE [...], o czym świadczy podpis na potwierdzeniu odbioru postanowienia o wznowieniu postępowania i postanowienia dowodowego. Producent nie odniósł się do tych nowych dowodów, stąd nie można mówić o naruszeniu przez organ prowadzący postępowanie art. 10 § 1 k.p.a., czy art. 81 k.p.a.

W ocenie organu odwoławczego, istotne znaczenie ma to, że strona podpisując wniosek przyjęła na siebie zobowiązania wymienione na stronie 4/4. Złożyła także oświadczenie, iż znane są jej zasady przyznawania płatności oraz zobowiązała się do niezwłocznego informowania ARiMR o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy przeniesienia posiadania gruntu. Producent, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie poinformował niezwłocznie organu o utracie posiadania, czy rozpoczęciu prowadzenia działań górniczych na działkach o nr: [...],[...] oraz [...].

Organ wyjaśnił, że różnica pomiędzy powierzchnią zgłoszona we wniosku o przyznanie pomocy (12 ha), a powierzchnią stwierdzoną w wyniku kontroli (6,46 ha) wynosi 5,54 ha, co stanowi 85,76% powierzchni stwierdzonej [(5,54 ha x 100%) / 6,46 ha = 85,76%).

Jeżeli różnica przekracza 50% obszaru stwierdzonego, producent rolny jest wykluczany z pomocy, a także wyklucza się go ponownie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym. Taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto różnicę. Inaczej mówiąc, na rolnika, oprócz wykluczenia z pomocy w danym roku, nakładana jest również sankcja, którą potrąca się z płatności należnych mu w ciągu 3 kolejnych lat.

Skargę na powyższą decyzję wniósł S. B. podnosząc, że nie miał możliwości przedstawienia swoich dowodów przed organem I instancji. Zaznaczył, iż kwestionuje wyjaśnienia z [...], gdyż sypanie nakładu (ziemi) odbywa się z małym postępem i do chwili obecnej część rolników, od których kopalnia kupiła ziemię nadal ją uprawia i pobiera dopłaty. Podkreślił, że na jego ziemi też była koszona trawa. Skarżący podniósł, iż nie pouczono go o jego prawach i obowiązkach, a podpisywane przez niego oświadczenia drukowane były małymi literami i nie były dla niego zrozumiałe.

Uzupełniając zarzuty podniesione w skardze, ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2013 r. podniósł, naruszenie przez organ art. 7, 8, 9, 10 § 1 i 77 § 1 k.p.a. Ponadto jego zdaniem, w świetle zebranego materiału dowodowego nie została spełniona przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., którą organ administracji powołał jako podstawę wznowienia postępowania. Organ administracyjny wznowił bowiem postępowanie na podstawie okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 869/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę.

Podkreślił, iż wznowienie postępowania administracyjnego jest jednym z trybów nadzwyczajnych, którego przedmiotem jest weryfikacja prawidłowości decyzji ostatecznej wydanej w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Mimo samodzielności i odrębności procesowej tego postępowania, które jest prowadzone "w sprawie wznowienia postępowania", występuje ścisły związek między tym postępowaniem a wcześniejszym postępowaniem zwykłym, zakończonym decyzją ostateczną.

Celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami, usunięcie ich oraz ustalenie, czy i w jakim zakresie wpłynęły na byt prawny decyzji ostatecznej.

WSA podzielił stanowisko organów, iż w sprawie niniejszej wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi w dniu 3 grudnia 2008 r. (data wydania decyzji ONW za 2008 rok). Istniały zatem podstawy faktyczne i prawne do wznowienia postępowania, a w następstwie tego do wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

Wbrew zarzutom skargi wznowienie postępowania nie nastąpiło w związku z uzyskaniem dowodu w postaci ortofotomap wykonanych w 2009 r. Ortofotomapy zostały załączone do akt sprawy, a dokonane na ich podstawie ustalenia spowodowały kontrolę administracyjną wniosków beneficjenta złożonych w latach poprzedzających. Podstawą wznowienia niniejszego postępowania była informacja o rozpoczęciu robót górniczych w 2006 oraz 2007 roku na działkach deklarowanych przez beneficjenta we wniosku o przyznanie pomocy ONW na rok 2008. Wprawdzie pisemna informacja od PGE [...] pochodziła z roku 2012, jednak powoływała okoliczność faktyczną, jaka istniała w dacie wydawania decyzji ONW (3 grudnia 2008 r.).

Osoba wnioskująca o pomoc ONW ma obowiązek udokumentowania faktu władania gruntem rolnym oraz rzeczywistego rolniczego gospodarowania na posiadanym gruncie. Spełnienie tego warunku wymaga posiadania przez osobę ubiegającą się o przyznanie płatności ONW gruntów przez cały rok i utrzymywania ich w dobrej kulturze.

Ustalenia poczynione przez organy, iż Kopalnia [...] prowadziła roboty górnicze na terenie przedmiotowych działek w roku 2006 i 2007 wymuszało podjęcie działań w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy i doprowadzenia do jego zgodności z prawem. Rozpoczęcie robót górniczych na działkach, co do których przyznana została ostateczną decyzją pomoc ONW na rok 2008, jest nową okolicznością istniejącą w dacie wydania decyzji z dnia 3 grudnia 2008 r., jednak nieznaną organowi, który przyjął na podstawie wniosku strony, że użytkownikiem działek jest S. B. Tym samym WSA podzielił stanowisko, że skarżący na dzień wydania rozstrzygnięcia w sprawie przyznania pomocy ONW za rok 2008 nie spełniał warunku posiadania gruntów.

W świetle powyższego - zdaniem WSA - niezasadny jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w zakresie reguł i zasad ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Ustalony stan faktyczny na dzień składania wniosku jak i wydania rozstrzygnięcia w sprawie w zakresie użytkowania (posiadania) spornych działek rolnych, pozwalał ocenić faktyczne ich użytkowanie. Za prawidłowe WSA uznał stanowisko organów, że deklarowane przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2008 działki nr [...],[...] oraz [...] nie były przez niego użytkowane, a tym samym brak było podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy.

WSA w Łodzi podkreślił także, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie płatności bezpośredniej ciąży obowiązek, by udzielane informacje były zgodne z rzeczywistością. Nie jest rolą ARiMR poszukiwanie dowodów w sprawie. Za niezasadny należy więc uznać zarzut naruszenia przez organy przepisów procesowych przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, jak też nieudzielenie skarżącemu koniecznych pouczeń.

Powołując się na treść art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm.) strony są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar dowodu spoczywa na nich, jeżeli z danego faktu wywodzą skutki prawne. Wskazane przepisy stanowią samodzielną podstawę udzielania stronom wyjaśnień i nie ma podstaw do odwoływania się w tej kwestii do k.p.a. Organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodu.

Niezasadny zdaniem WSA jest także zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Wprawdzie w aktach sprawy brak dowodu, aby organ II instancji przed wydaniem decyzji poinformował stronę o możliwości wypowiedzenia się i uzupełnienia zebranego w sprawie materiału dowodowego, ale zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. mógłby odnieść skutek wówczas, gdyby strona wykazała, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Strona ani jej pełnomocnik nie wskazali konkretnych dowodów, których przeprowadzenie mogłoby mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy. Nie można zatem uznać, że ewentualne naruszenie przez organ odwoławczy art. 10 § 1 k.p.a., prowadziłoby do wzruszenia zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł S. B., zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości.

Wyrokowi WSA w Łodzi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) poprzez brak rozpoznania i uzasadnienia w zakresie wszystkich zarzutów skargi, zwłaszcza co do naruszenia przepisów postępowania jakich dopuściły się organy administracji,
2. 2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1. lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z dnia 7 czerwca 2013 r., a polegające na błędnym uznaniu przez WSA, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci pism PGE [...] z dnia 14 lutego 2012 r. oraz z dnia 3 marca 2012 r. stanowi nowe okoliczności w rozumieniu wskazanego przepisu, w sytuacji gdy w analogicznych sprawach rozstrzyganych przez WSA (m.in. III SA/Łd 868/13) uznawano, że z uwagi na daty tych pism nie można przyjąć ich jako nowych dowodów, istniejących w dacie wydania decyzji, co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy bezpośrednio rzutujących na możliwość uznania zasadności wznowienia postępowania i prawidłowość rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji,
3. 3. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7; 8, 9, 10 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. polegające na braku wszechstronnej i obiektywnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie oraz naruszeniu prawa do czynnego udziału skarżącego w toczącym się postępowaniu, co przyczyniło się do braku możliwości podjęcia działań celem wykazania nieprawidłowości stanowiska organów administracyjnych, a nadto pominięciu tej części materiału, który wskazywał na okoliczności braku podstaw do wznowienia postępowania i niezasadności decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z dnia 7 czerwca 2013 roku i w konsekwencji nieuzasadnioną odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji, w której przepisy prawa administracyjnego jednoznacznie wskazują na konieczność wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

W związku z powyższym wnoszący skargę kasacyjną zażądał:

1. 1. uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi,
2. 2. zasądzenia od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej S. B. z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu środka odwoławczego wskazano, iż WSA zupełnie pominął znane mu z urzędu okoliczności, że w analogicznych sprawach toczących się przed nim z udziałem S. B., dokonano odmiennej oceny materiału dowodowego, uznając że pisma PGE z dnia 14 lutego 2012 r. oraz z dnia 3 marca 2012 r. nie mogą zostać uznane za nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, gdyż są datowane na rok 2012, a zatem nie istniały w chwili wydania decyzji ostatecznej z dnia 3 grudnia 2008 r.

W niniejszej sprawie - jak wskazuje wnoszący skargę kasacyjną - organy wznowiły postępowanie po uzyskaniu nowych ortofotomap wykonanych na podstawie zdjęć lotniczych. Zdjęcia te zostały wykonane jednak po wydaniu decyzji w sprawie. Wobec powyższego uzasadniony jest wniosek, iż organ nie miał podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem nie wyszły na jaw nowe okoliczności w rozumieniu wskazanego przepisu.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przez organy prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, w tym przede wszystkim do uniemożliwienia przedstawienia dowodów na potwierdzenie swojego stanowiska oraz zaniechania wnikliwego zbadania sprawy.

W skardze kasacyjnej za nieuzasadnione uznano twierdzenia organów, na tle naruszenia art. 9 k.p.a., iż poprzez podpisanie wniosku o przyznanie płatności strona potwierdza, że znany jest jej całokształt przysługujących jej praw, a zwłaszcza obowiązków wynikających z przyznania płatności. Z określonej w art 9 k.p.a. zasady udzielania stronom informacji wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucania skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Ponadto art. 9 jest przepisem proceduralnym, który powinien być stosowany i interpretowany jednakowo w stosunku do stron postępowania bez względu na to kim są i jaką działalnością się zajmują (równość proceduralna).

W przedmiocie naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. podniesiono, iż obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie do zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Organ ma także obowiązek wstrzymać się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie.

W kwestii naruszenia art. 77 k.p.a. podniesiono, iż wyrażony przez organ pogląd dotyczący rozłożenia ciężaru dowodu jest chybiony. Wskazany artykuł nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Realizacja tego obowiązku polega na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności, z którymi na gruncie obowiązujących przepisów wiążą się skutki prawne. Organ nie może tego obowiązku przerzucić na stronę, co więcej, powinien dążyć do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie bacząc na postawę strony, chociaż nie ulega wątpliwości, że strona we własnym interesie powinna współpracować z organem.

Reasumując podkreślono, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, nie rozstrzygając wątpliwości zaistniałych w sprawie. Uwzględnił wyłącznie dowody niekorzystne dla strony, co narusza zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.), ale także zasadę legalizmu i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje jednak żadna z wad, która mogłaby stanowić o nieważności postępowania sądowego prowadzonego przez WSA w Łodzi.

Przeprowadzona analiza środka odwoławczego pozwala stwierdzić, iż strona zarzuca w nim naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty sformułowane przez S. B. dotyczą w istocie dwóch kwestii:

1. - wadliwego przyjęcia, iż spełnione zostały warunki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a,
2. - zaakceptowania działań organów, które wydały swoje rozstrzygnięcia na podstawie niepełnego materiału dowodowego (budzącego wątpliwości), czym naruszyły zasady procesowe, w szczególności zasadę informowania o przysługującym stronie prawie oraz zasadę zawiadamiania o możliwości końcowego zapoznania się z aktami i wnioskowania o uzupełnienie materiału dowodowego.

W kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania Naczelny Sąd Administracyjny ogólnie zauważa, iż ten tryb postępowania jest zasadniczo w sposób kompleksowy urgulowany w k.p.a., zaś ewentualne przepisy szczególne, mają uzupełniające znaczenie.

Niezbędną przesłanką zastosowania tego trybu jest ustalenie istnienia co najmniej jednej z przyczyn określonych w art. 145-145b k.p.a. i braku przesłanek negatywnych. W postępowaniu wznowieniowym organ zobowiązany jest poruszać się w takich granicach, jakie wyznaczają przyczyny wznowienia, w szczególności ustalić i potwierdzić ich istnienie i wpływ na wydaną decyzję. Wznowienie postępowania administracyjnego polega bowiem na ponownym rozpatrzeniu sprawy celem ustalenia, czy kwalifikowana wada postępowania nie wpłynęła na treść wydanej decyzji administracyjnej.

W niniejszej sprawie powołana została przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu konieczne jest (celem zastosowania trybu wznowienia), aby na jaw wyszły istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, jednakże nieznane organowi, który ją wydał. Przepis przewiduje więc dwie, niekonkurencyjne względem siebie przesłanki, a mianowicie nowe dowody lub nowe okoliczności faktyczne, obie istniejące w dniu wydania decyzji i nieznane organowi.

Podkreślenia również wymaga, iż pomiędzy wyjściem na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych a wyjściem na jaw nowych dowodów, które istniały (tj. okoliczności i dowody) w dniu wydania decyzji, jednakże były nieznane organowi ją wydającemu, nie zachodzi stosunek równorzędności i wykluczania. Podstawa wznowienia z powodu wykrycia w sprawie nowych dowodów, które jednak istniały w dacie wydania decyzji ale nie były organowi znane, dotyczy takich sytuacji, w których to sam dowód rzutuje na sprawę w stopniu, który zmienia sposób jej oceny. Innymi słowy to dowód (a ściślej to co z niego wynika) jest samodzielną podstawą wznowienia postępowania, swoistym nośnikiem informacji kształtującym istotę sprawy. Przykładem w tym zakresie jest np. dowód w postaci dokumentu urzędowego o charakterze konstytutywnym jakim jest akt własności ziemi, nadający określone uprawnienia. Jego wykorzystanie w postępowaniu wznowieniowym możliwe więc będzie wówczas, gdy nie był znany organowi i istniał przed wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej.

Z kolei podstawa wznowienia postępowania z powodu wykrycia nowych okoliczności faktycznych, które istniały w dacie wydania decyzji ale nie były organowi znane, dotyczy takich sytuacji, w których to konkretna okoliczność faktyczna rzutuje na sprawę, jednakże choć istniała, nie była znana organowi. W tym przypadku okolicznosci faktyczne nieznane organowi, jednak istniejące w dniu wydania decyzji mogą wynikać np. z przeprowadzonych, nawet później, dowodów. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie i dotyczy pism kopalni z 2012 r. informujących o dacie rozpoczęcia prac górniczych na działkach skarżącego.

Nie ma więc sprzeczności w twierdzeniu WSA wyrażonym w innej sprawie (III SA/Łd 868/13), iż pisma kopalni nie są nowymi dowodami istniejącymi w dniu wydania decyzji, a nieznanymi organowi, gdyż pochodzą z roku 2012. Pisma te nie istniały w dacie wydania decyzji z dnia 31 marca 2010 r. i nie mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania jako “nowy dowód, istniejący w dniu wydania decyzji, lecz nieznany organowi". Nie zmienia to jednak tego, iż z dowodów tych wynikają nowe (dla sprawy) okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji i nie były organowi znane. W następstwie tych pism i przeprowadzonego postępowania ustalono bowiem, iż określone działki zgłoszone we wniosku o płatność nie mogły być użytkowane rolniczo przez skarżącego, co miało również wynikać z nowych ortofotomap.

Dopełnieniem ustaleń organu jest całkowity brak aktywności skarżącego, który poza lakonicznym kwestionowaniem informacji z kopalni i ustaleń organu poczynionych na podstawie ortofotomap, nie przedstawia żadnych innych środków dowodowych.

Nie można w kontekście tego zarzucić organom, iż nie zebrały w sposób pełny materiału dowodowego, a także nie informowały skarżącego o przysługujących mu prawach. Skarżący ma obowiązek współdziałać z organem w wyjaśnieniu istoty sprawy. Deklarując znajomość zasad przyznawania płatności, S. B. potwierdził, iż jest ich świadomy. W szczególności dotyczy to podstawowych zasad przyznawania płatności, jakimi są posiadanie zgłoszonych nieruchomości oraz utrzymywanie ich w dobrej kulturze rolnej. Trudno w niniejszej sprawie w sposób uzasadniony twierdzić, aby organy wykorzystały nieznajomość prawa skarżącego. Podkreślenia wymaga, iż w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2012 r., nr [...] o wznowieniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego wskazał, iż na podstawie art. 10 § 1, art. 73 i art. 79 § 2 k.p.a. strona w każdym stadium postępowania ma prawo czynnego udziału, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodu. Strona może też składać stosowne wyjaśnienia (osobiście, na piśmie, przez pełnomocnika) w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia w tej sprawie.

Nie jest więc tak, iż organ nie informował strony o jej prawach, bowiem zestawienie treści postanowienia z zawartym w nim pouczeniem, przeczy takiemu stanowisku.

Rzeczywiście w sprawie brak jest zawiadomienia o możliwości końcowego zapoznania się z dokumentami. Niemniej jednak aby uchybienie takie mogło zostać uwzględnione, strona winna wykazać, iż miało ono istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie nie uczyniono temu zadość, bowiem skarżący jedynie gołosłownie wskazuje, iż naruszono jego prawo do obrony, jednakże nie przedstawia żadnych dowodów, które wskazywałyby, iż rzeczywiście sporne grunty spełniały wymagania do przyznania płatności. Nie sposób więc nie przyjąć, iż w takich okolicznościach sprawy uchybienie organu nie miało wpływu na wynik sprawy.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Jednocześnie wyjaśnić należy, iż w sprawie nie orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy w postępowaniu przed NSA, gdyż wynagrodzenie to jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.