Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1344/10, oddalił skargę R. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów, z następującym uzasadnieniem.
Uchwałą z dnia [...] lipca 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. (ORA) wszczęła z urzędu postępowanie w sprawie skreślenia z listy adwokatów R. G. (skarżącego), wpisanego na listę uchwałą z dnia [...] maja 2009 r. Ustalono, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych skarżącego wynika, iż nie rozwiązał on stosunku pracy i nadal jest zatrudniony jako prokurator Prokuratury Rejonowej W. Tymczasem osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza nie może być jednocześnie adwokatem – art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm. – dalej: Prawo o adwokaturze).
Uchwałą z dnia [...] września 2009 r. ORA orzekła o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W., wskazując, że art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze ma charakter kategoryczny, a jego ratio legis jest oczywiste – osoby zajmujące stanowiska w organach ścigania (prokuraturze lub policji) nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokat". Skreślenie z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze następuje bez względu na to, czy osoba wpisana na listę adwokatów wykonuje ten zawód czy nie, istotne jest wyłącznie sprawowanie funkcji w organach ścigania.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Naczelna Rada Adwokacka uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Ustosunkowując się do argumentów skarżącego, że objęcie przez adwokata stanowiska, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nie jest tożsame z zajmowaniem takiego stanowiska przed wpisem na listę adwokatów, organ II instancji uznał, że nie można poszczególnych sformułowań przepisu ustawy traktować w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. Ratio legis uchwalenia art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, by osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skoro w myśl art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach, o których mowa w tym przepisie, to tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który uzyskał wpis na listę zajmując już w nich stanowisko i z tego stanowiska (w rozpoznawanej sprawie prokuratora) nie zrezygnował. W ocenie Sądu w obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam status – status adwokata – który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło. Zdaniem Sądu w świetle dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze oraz na potrzeby stosowania tego przepisu, należy przyjąć, że nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie (przykładowo został prokuratorem) i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc (jak w tej sprawie) prokuratorem, został wpisany na listę adwokatów i nadal pozostaje na tym stanowisku. W obu przypadkach adwokaci wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w organach przewidzianych w omawianym przepisie.
Według Sądu I instancji, bazując wyłącznie na językowej (literalnej) wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, można dojść do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to jest do sytuacji, w której osoba pełniąca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów. Jednak w świetle wcześniejszych wywodów, poprzestanie na tej wykładni prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Zdaniem WSA intencją ustawodawcy nie było różnicowanie w tym przepisie sytuacji adwokata, który po wpisaniu na listę adwokatów obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania i sytuacji adwokata, który przed wpisaniem takie stanowisko zajmował, jednak po uzyskaniu wpisu, nie zrezygnował z tego stanowiska.
Z punktu widzenia prawidłowego pojmowania i działania instytucji prokuratury i adwokatury taka sytuacja jest niedopuszczalna, gdyż w praktyce skutkuje tym, że oto prokurator wykonujący funkcję oskarżyciela uzyskuje w tym samym czasie, niejako równolegle, prawo posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Wykładnia celowościowo-funkcjonalna omawianego przepisu, użyta pomocniczo, pozwala uniknąć tych niewątpliwie trudnych do zaakceptowania konsekwencji jego stosowania, determinowanych wyłącznie wykładnią językową.
Sąd stwierdził, że kontekst faktycznoprawny sprawy II GSK 594/08, na którą powołuje się skarżący, jest inny niż tej sprawy. Sprawa II GSK 594/08 dotyczyła odmowy wpisu na listę adwokatów, a nie skreślenia z tej listy. Zważywszy na odmienność przesłanek materialnoprawnych, mających znaczenia dla oceny zasadności oraz skreślenia z listy adwokatów, argumentacja – która legła u podstaw oceny przesłanek odmowy wpisu – nie może być wprost przenoszona na kwestię oceny rozstrzygnięcia organu o skreśleniu z listy adwokatów. NSA nie rozstrzygał kwestii skreślenia adwokata z listy adwokatów.
W ocenie Sądu I instancji wydane w sprawie uchwały o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie mogą być postrzegane w tych warunkach jako przejaw ograniczenia dostępu do zawodu adwokata, czy naruszenia zasady równości wobec prawa, skoro będąc wpisany na listę adwokatów i – mając ku temu odpowiedni czas – nie zrezygnował ze stanowiska prokuratora i nie podjął kroków, żeby zrealizować swoje prawo i rozpocząć wykonywanie zawodu adwokata.
Skargą kasacyjną R. G. zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4, art. 4b ust. 1 pkt 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze polegającą na uznaniu, iż osoba zajmująca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości – prokurator – nie może być jednocześnie wpisana na listę adwokatów i nabyć prawa do wykonywania zawodu adwokata a także konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i ograniczenia dostępu do zawodu wyrażonej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.
W ocenie autora skargi kasacyjnej organy adwokatury a następnie WSA niewłaściwe zinterpretowały, dokonały błędnej wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Skarżący podniósł, że NSA w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r. wskazał, że art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nie ma zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów. Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa jak i systemowa. Art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze dotyczy wyłącznie przypadku, gdy wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Według wnoszącego skargę kasacyjną należy odróżnić prawo do wykonywania zawodu adwokata od wykonywania tego zawodu. Nabycie prawa do wykonywania zawodu nie powoduje automatycznie obowiązku jego wykonywania. Przy wykładni art. 4b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze należy dojść do wniosku, iż wpis na listę adwokatów nie rodzi jeszcze obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem skarżącego zrzeczenia się zajmowanego stanowiska prokuratora należy dokonać dopiero z chwilą wyrażenia woli (chęci) wykonywania zawodu adwokata.
Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna, nie mogła zostać uwzględniona, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw.
Za bezzasadny uznać bowiem należy zarzut błędnej wykładni przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, stanowiącego w sprawie podstawę skreślenia skarżącego z listy adwokatów.
Przepis ten stanowi, że okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego za prawidłowy uważa wywód Sądu I instancji, że wykładnia językowa tego przepisu nie może pozostawać w sprzeczności z jego wykładnią celowościową.
Skoro zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu wolą ustawodawcy jest, aby na liście adwokatów nie pozostawały osoby, które objęły stanowiska przepisem tym określone lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza, to znaczy, że celem omawianego unormowania jest zapobieganie takiemu stanowi rzeczy, by osoby piastujące stanowiska w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości czy organach ścigania, jak i wykonujące zawód notariusza równocześnie mogły być adwokatami.
Trafnie przy tym Sąd I instancji uznał, że brak racjonalnych podstaw ku temu, by różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku.
Zgodzić należy się z tym, że przy interpretacji art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy należy uwzględnić całokształt regulacji Prawa o adwokaturze.
Z objętego zarzutami skargi kasacyjnej art. 4b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze – zgodnie z którym adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy – można wywieść, że wpis na listę adwokatów oznacza jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata, wpis nie jest jednoznaczny z wykonywaniem tego zawodu i nie rodzi obowiązku jego wykonywania.
Nie powinno jednak budzić wątpliwości, że to wpis na listę adwokatów daje status adwokata, a lista adwokatów obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe jak i niewykonujących tych czynności. Uzasadnia to konstatację, że w świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości lub wykonujący zawód notariusza może wykonywać i faktycznie wykonuje czynności zawodowe.
Wbrew wywodom autora skargi kasacyjnej prawidłowości wykładni omawianego przepisu, dokonanej przez Sąd I instancji, nie podważa stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08.
Należy mieć na względzie, że w uzasadnieniu przywołanego wyroku art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze był przedmiotem rozważań jako ewentualna przesłanka odmowy wpisu na listę adwokatów. W tym właśnie kontekście NSA – stwierdzając, że omawiany przepis dotyczy przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości czy rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza – uznał, że z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 nie można wywieść by miał on zastosowanie w sytuacji, gdy osoba pełniąca stanowisko w organach ścigania ubiega się o wpis na listę adwokatów. Tym samym NSA nie wypowiadał się co do tego jakie okoliczności – z uwagi na ratio legis unormowania – uzasadniają skreślenie z listy adwokatów.
Wobec powyższego prawidłowa jest taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, zgodnie z którą skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i wykonywały zawód notariusza i nie zrezygnowały z tych stanowisk.
Sądowi I instancji nie można też skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 4 i art. 4b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze.
Art. 4 ustawy wskazuje na czym polega zawód adwokata (ust. 1), wprowadza uprawnienie adwokata do sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem (ust. 1b) i precyzuje na czyją rzecz może być świadczona pomoc prawna (ust. 2 i 3). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przepis ten nie był przedmiotem wykładni. Ponadto autor skargi kasacyjnej nie wskazał, naruszenia której jednostki redakcyjnej zarzut dotyczy i tak sformułowanej podstawy kasacyjnej nie uzasadniał. W tym stanie rzeczy zarzut nie może być uznany za zasadny.
Z treści art. 4b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywiedziono, że wpis na listę adwokatów oznacza jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata i wpis nie jest jednoznaczny z wykonywaniem tego zawodu, wpis nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata.
Pogląd ten jest zbieżny ze stanowiskiem Sądu, który na gruncie tej regulacji także uznał, że należy odróżnić nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata od wykonywania tego zawodu. Zarzut błędnej wykładni art. 4b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie jest wiec trafny.
Odrębną kwestią zaś jest to, czy i jakie znaczenie treść tego przepisu może mieć dla wykładni i zastosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. W tym zakresie – jak już wyżej rozważano – skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w całej rozciągłości podziela pogląd Sądu I instancji, że ze wskazanego przepisu nie wynika, żeby rygor skreślenia z listy adwokatów uzależniony był od wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata.
Nie można się też zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że przyjęcie przez Sąd I instancji, że osoba zajmująca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości (prokurator) nie może być jednocześnie wpisana na listę adwokatów i nabyć prawa do wykonywania tego zawodu narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa i zasadę wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP – ogranicza dostęp do zawodu.
Zgodnie z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.
Ograniczenie wyboru zawodu adwokata – określone art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze wynika z ustawy. Znaczy to, że jest dozwolone właśnie ww. przepisem Konstytucji RP.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna – jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw – podlegała oddaleniu.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.