Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 25 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 984/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r., oddalił skargę W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] października 2017 r., w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w wyniku przeprowadzonej w dniu 24 lutego 2015 r. kontroli w lokalu mieszczącym się w K. przy ul. P. [...], ujawniono włączone i przygotowane do gry urządzenia o budowie identycznej jak automaty do gier o nazwie Montana Games nr [...] i Super Game nr [...]. Przeprowadzony na automacie Montana Games eksperyment wykazał losowy i komercyjny charakter gier jakie można było na nim przeprowadzić.

Ustalenia kontroli stały się podstawą decyzji Naczelnik Urzędu Celnego II w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2015 r., którą wymierzono skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Objętą skargą decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ twierdził, iż nie budziło wątpliwości, że skarżący urządzał gry hazardowe, co potwierdzała treść umowy z dnia z dnia 14 stycznia 2015 r. zawartej pomiędzy nim, a A. P.. Skarżący zapewnił możliwość podłączenia urządzeń do instalacji oraz udostępnienia urządzenia do używania gościom lokalu. Stan faktyczny sprawy potwierdzał, że strona realizowała ten zapis umowy, gdyż w momencie wejścia funkcjonariuszy do lokalu urządzenie było udostępnione.

W ocenie organu nie tylko powierzchnia lokalu była przedmiotem umowy, ale w szczególności udostępnienie urządzenia dla graczy. Organ wskazał także na treść § 6 umowy, określającego, że w przypadku niemożności używania przez dzierżawcę wynajętej powierzchni zgodnie z przeznaczeniem, z przyczyn niezależnych od niego, należny za dany okres czynsz zostanie obniżony stosownie do liczby dni, przez które dzierżawca nie mógł jej właściwie używać. Jeśli okres niemożności będzie procentowo większy dzierżawca zostaje zwolniony z opłaty. Oznaczało to w ocenie Dyrektora, że skarżący był zobowiązany do zapewnienia, aby zainstalowane automaty mogły być eksploatowane, ponieważ od tego należna była opłata za wynajem. Ponadto skarżący obowiązany był informować dzierżawcę o każdej awarii automatu.

Zasadnym wobec tego było nałożenie na skarżącego kary, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2016 r., poz. 471 ze zm., dalej: u.g.h.).

Oddalając skargę na tą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w pierwszej kolejności odniósł się do ustalenia, czy dopuszczalne było nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w sytuacji kiedy w dacie prowadzenia postępowania administracyjnego, kontroli i wydanej na jej podstawie decyzji organu I instancji obowiązywały przepisy w zakresie sankcji za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, zmienione nowelizacją ustawy o grach hazardowych - ustawą z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017r. poz. 88), obowiązującą w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy.

Sąd uznał, porównując sankcje wynikające z ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzednio obowiązującym oraz nowym, że na gruncie dotychczasowych przepisów sankcja za urządzanie gier poza kasynem bez koncesji była korzystniejsza w stosunku do sankcji przewidzianej znowelizowanym przepisem art. 89, a zatem prawidłowo organ zastosował w tym zakresie dotychczas obowiązujące przepisy ustawy, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Słusznie zdaniem Sądu organ uznał skarżącego za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, co wynikało z niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego sprawy wynikającego z ustaleń poczynionych w trakcie kontroli.

W ocenie Sądu istotne znaczenie miała treść umowy dzierżawy zawartej w dniu 14 stycznia 2015 r. pomiędzy skarżącym (wydzierżawiającym) a A. P. (dzierżawcą). Wynikało z niej, że przedmiotem dzierżawy była części lokalu pod instalację urządzeń do gier, na których dzierżawca miał prowadzić działalność gospodarczą w postaci urządzania gier na automatach poza kasynem gry na podstawie ustawy o grach hazardowych (§ 1 umowy i załącznik nr 1 do umowy). Skarżący zobowiązał się do zapewnienia możliwości podłączenia urządzenia do instalacji elektrycznej oraz udostępnienia urządzenia do używania gościom lokalu (§ 5 umowy).

Natomiast w § 7 umowy został nałożony na skarżącego obowiązek nadzoru urządzania - w każdym przypadku uszkodzenia urządzenia lub ingerencji w stosunku do niego osób trzecich skarżący (wydzierżawiający) miał obowiązek informować dzierżawcę. Zawarte w powołanym załączniku nr 1 do umowy oświadczenie dzierżawcy potwierdzało, w ocenie Sądu, że skarżący był świadomy, że urządzanie gier na automacie, który został umieszczony w lokalu przy ul. P. w K. było uznawane przez organy celne za naruszające przepisy ustawy o grach hazardowych. Skoro skarżący został poinformowany o stanowisku organów celnych, co do prowadzonej działalności przez A. P. (wydzierżawiającego), a mimo to zobowiązał się do uczestnictwa w tej działalności poprzez udostępnienie lokalu, pobieranie czynszu, koszów energii zużytej przez automat oraz nadzór nad umieszczonym w jego lokalu automacie do gier, to w ocenie Sądu I instancji prawidłowo organy uznały, iż był urządzającym gry hazardowe w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

Odnosząc się do zarzutu wymierzenia kar na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., wobec uznania art. 14 ust. 1 u.g.h., w świetle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 za przepis techniczny, który wobec braku notyfikacji jest bezskuteczny, Sąd I instancji przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.).

W. W., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

1. 1. prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu ww. przepisu, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący może być adresatem decyzji;
2. 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wybiórczy, niezasadne przyjęcie, że skarżący jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego nie można wywieść takiego wniosku, przez co Sąd I instancji, jak i organy dopuściły się dowolnej oceny dowodów, a sam fakt podpięcia urządzenia do instalacji elektrycznej oraz jego udostępnienie gościom lokalu nie świadczy o tym, że skarżącego można określić mianem urządzającego gry na automatach poza kasynem gry.

Podnosząc te zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw w związku, z czym podlega oddaleniu jako bezzasadna.

Podniesione w petitum wywiedzionego przez stronę środka zaskarżenia zarzuty, tak naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, w swojej istocie sprowadzają się do błędnego, zdaniem skarżącego, zastosowania w stosunku do niego normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. wobec błędnych wniosków wyciągniętych zarówno przez organy jak i Sąd I instancji z materiału dowodowego niniejszej sprawy.

Ocenę prawidłowości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w aspekcie postawionych mu zarzutów poprzedzić należy wykładnią powołanego przepisu, albowiem ta mieć będzie wpływ na ustalenie prawidłowości lub wadliwości twierdzeń organów wynikających z ustaleń faktycznych, które zostały w pełni zaakceptowane przez Sąd I instancji.

Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Stosownie zaś do art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h., wysokość kary pieniężnej wynosi 12.000 zł od każdego automatu.

Jak słusznie zauważył autor skargi kasacyjnej w jej motywach, pojęcie "urządzającego gry", o którym mowa w powołanym art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., nie zostało zdefiniowane w ustawie. Jednakże jak wynika z orzecznictwa, za urządzanie gier hazardowych uznawany jest ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2255/16, z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 5527/17).

W sprawach podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy urządzającego gry na automacie, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej mają zatem za zadanie dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy urządzającego gry na automatach (por. np. wyroki NSA z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5311/16; II GSK 5743/16).

Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy, w świetle postawionych zarzutów skargi kasacyjnej, za prawidłową uznać należy kontrolę zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, jakiej dokonał Sąd I instancji.

Dla stwierdzenia, czy skarżący był bądź nie był urządzającym gry w rozumieniu powołanego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., kluczowym była treść umowy dzierżawy powierzchni lokalu PHU "D." w K., zawartej pomiędzy skarżącym a A. P. w dni 14 stycznia 2015 r.

To właśnie zapisy tejże umowy, wskazywały w sposób niebudzący wątpliwości, że umieszczone na jej podstawie, w lokalu należącym do strony, automaty czyniły skarżącego urządzającym gry.

Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, zapisy § 1 w zestawieniu z treścią załącznika nr 1 oraz § 5 i § 7 umowy jednoznacznie przemawiały za niewadliwością uznania skarżącego przez organ za urządzającego gry.

Na podstawie powołanych zapisów umowy, w tym przede wszystkim jej § 1, § 3 i załącznika nr 1 do umowy, słusznie przyjęto, że skarżący miał świadomość celu jakiemu miała służyć wydzierżawiana cześć lokalu. Jednoznacznie bowiem określono, że przedmiotem dzierżawy ma być powierzchnia lokalu pod instalację urządzenia do gier. Również treść powołanego załącznika do umowy, którą skarżący otrzymał od dzierżawcy, nie pozostawiał wątpliwości jaki charakter mają urządzenia, które zostały umieszczone w lokalu w związku z umową i jakiego rodzaju gry mogą być na nich dostępne.

Kluczowym dla przypisania skarżącemu przymiotu z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., są natomiast pozostałe wymienione zapisy umowy, które również jednoznacznie nakładały na stronę obowiązki pozwalające na stwierdzenie, zgodnie z powołaną wcześniej wykładnią, iż skarżący był podmiotem umożliwiającym prowadzenie gier hazardowych na urządzeniach znajdujących się w jego lokalu a zatem był urządzającym gry w rozumieniu powołanego przepisu.

Jak bowiem wynika z § 5 umowy to na skarżącym ciążył obowiązek zapewnienia podłączenia automatów do instalacji elektrycznej, jak również obowiązek ich udostępniania gościom lokalu do używania. Na skarżącym, stosownie do zapisu § 7 umowy, ciążył obowiązek informowania dzierżawcy o każdym przypadku uszkodzenia automatu lub ingerencji osób trzecich w stosunku do urządzenia.

Już samo zestawienie wymienionych obowiązków wskazuje, że strona zasadnie została uznana za podmiot, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., albowiem zakres tych powinności wskazywał na faktyczny wpływ, jaki skarżący miał na działanie automatów, ich funkcjonowanie oraz ich dostępność dla osób trzecich. Ponadto zawarty w § 6 umowy zapis dotyczący wysokości czynszu z tytułu dzierżawy wraz z wyszczególnionym zapisem dotyczącym okoliczności modyfikujących wysokość czynszu, wskazują, iż skarżący był co najmniej potencjalnie zainteresowany niezakłóconym funkcjonowaniem automatów.

Powyższe w zestawieniu z przywołaną już wykładnią art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., czynią prawidłową kontrolę objętej skargą decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, jaką przeprowadził Sąd I instancji akceptując stanowisko organu o uznaniu skarżącego za urządzającego gry na umieszczonych w jego lokalu automatach i wymierzając mu z tego tytułu karę, przy czym karę nałożono wyłącznie za jeden z ujawnionych automatów – aktywny w czasie prowadzonej kontroli.

Reasumując, za niezasadne uznać należało oba sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, przy czym brak było podstaw do stwierdzenia naruszenia, które stawia skarga kasacyjna w punkcie 2 jej petitum, gdyż materiał dowodowy sprawy, przede wszystkim zapisy umowy dzierżawy i wynikające z niej obowiązki skarżącego, pozwalały na poczynienie niezbędnych ustaleń w zakresie spełnienia lub naruszenia norm określonych w ustawie o grach hazardowych zaś jego rozpatrzenie nie nosiło cech wybiórczego potraktowania dowodów zgromadzonych w sprawie lecz oparcia się przez organ o kluczowe dla regulacji określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy ustalenia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi częściowy zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na ten sam nakład pracy pełnomocnika organu w związku odpowiedzią na skargę kasacyjną wywiedzioną w przedmiotowej sprawie jaki i tożsamych sprawach, w których W. W. poddała kontroli sądu administracyjnego rozstrzygnięcia organu administracji skarbowej w Łodzi (por. sprawy II GSK 2704/17 i II GSK 587/19).