Uzasadnienie
Pismem z dnia 26 marca 2021 r., Starosta Obornicki wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Starostą Szamotulskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. P., zamieszkałego w G. [...],[...] K., zawiadamiającego o zbyciu pojazdu marki SAM o nr rej. [...], nr VIN: [...] poprzez wskazanie Starosty Szamotulskiego jako organu właściwego do załatwienia sprawy.
Starosta Obornicki w motywach wniosku wskazał, że zawiadomienie K. P. o zbyciu wskazanego pojazdu, złożone w Starostwie Powiatowym w Szamotułach zostało przekazane przez ten organ Starostwu Obornickiemu z argumentacją, że organem właściwym w niniejszej sprawie jest organ rejestracji pojazdu, w tym przypadku Starosta Obornicki.
Wnioskodawca wskazał, że K. P. zamieszkuje na terenie Powiatu Szamotulskiego, natomiast pojazd, którego dotyczyło zawiadomienie zarejestrowany został przez Starostę Obornickiego.
Zdaniem Starosty Obornickiego właściwym do rozpoznania sprawy zawiadomienia o zbyciu przedmiotowego pojazdu jest Starosta Szamotulski zgodnie z miejscem zamieszkania właściciela pojazdu K. P..
Motywując swoje stanowisko Starosta Obornicki wskazał, że art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r, poz. 450, dalej: p.r.d.); przepisy rozporządzenia z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2355 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. z 2019 r. poz. 2130 ze zm.), nie wskazują organu właściwego do załatwienia sprawy związanej z zawiadomieniem o zbyciu pojazdu. Dlatego przy ustaleniu właściwości organu należy przyjąć jako właściwy sposób postępowania wskazany w art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a.
Starosta wskazał ponadto, że ustawa Prawo o ruchu drogowym tylko w dwóch przypadkach przewiduje kiedy właściwość miejscową organu określa się inaczej niż według miejsca zamieszkania. Dotyczy to przypadków czasowego wycofania pojazdu z ruchu na podstawie art. 78a p.r.d. i wyrejestrowania pojazdu na podstawie art. 79 p.r.d. Za właściwością miejscową organu ze względu na zamieszkanie (siedzibę) właściciela pojazdu przy przyjmowaniu zawiadomienia, zarówno w przypadku zbycia jak i nabycia pojazdu, przemawia również art. 140mb pkt 2 p.r.d. oraz art. 140n ust. 1 i ust. 2a p.r.d., na podstawie którego kary pieniężne, o których mowa w poprzednim przepisie nakłada starosta.
Zdaniem Starosty Obornickiego ustawodawca wprowadzając przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. nie miał w intencji, aby nie kierować się właściwością miejscową organu ze względu na miejsce zamieszkania właściciela pojazdu przy przyjmowaniu zawiadomień o nabyciu i zbyciu pojazdu.
Podsumowując, Starosta Obornicki wskazał Starostę Szamotulskiego, jako organ właściwy do rozpoznania wniosku K. P. ze względu na miejsce zamieszkania zbywcy.
W odpowiedzi, Starosta Szamotulski wniósł o wskazanie, że organem właściwym w przedmiocie przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu jest Starosta Obornicki.
Starosta Szamotulski wskazał, że z danych systemu CEPiK wynikało, iż pojazd został zarejestrowany w Starostwie Powiatowym w Obornikach i organem właściwym do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu jest organ jego rejestracji - Starosta Obornicki.
Wskazał, że zgodnie z art. 78 ust. 2 p.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu (pkt 1); zmianie stanu faktycznego wymagającej zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym (pkt 2). Zgodnie z ust 3 tego przepisu zdarzenia, o których mowa w ust. 2, są dokumentowane w karcie pojazdu; odpowiednich wpisów dokonuje starosta.
W ocenie Starosty Szamotulskiego, wobec tego, że ust. 3 art. 78 p.r.d. nie wskazuje organu właściwego według kryterium miejsca zamieszkania wnoszącego podanie w sprawie dokonania wpisów właściwy powinien być organ rejestracyjny, przed którym pojazd został zarejestrowany, podobnie jak w przypadku wyrejestrowania pojazdu, dla którego właściwym jest organ ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu (art. 79 p.r.d.).
Rejestracja ze względu na miejsce zamieszkania, zatem przez analogię wyrejestrowanie zgłoszenie zbycia przesyła się do organu ostatniej rejestracji celem wpisu do CEPiK i dołączenia do akt (tam gdzie była ostatnia rejestracja, gdzie znajdują się akta). Tylko sytuacja, gdy przewidziane jest wydanie decyzji administracyjnej konkretyzującej prawa i obowiązki adresata, a także te, co do których ustawodawca wprost wskazał w przepisie organ właściwy stanowią podstawę ewentualnej zmiany organu dotychczas właściwego. Ustawodawca wyraźnie wskazał organ właściwy w sprawie rejestracji pojazdu, tj. art. 73 ust. 1 p.r.d. - rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania (siedzibę).
Reasumując, Starosta Szamotulski, wskazał, że to Starosta Obornicki, przed którym nastąpiła rejestracji pojazdu, powinien dokonywać czynności określonej w art. 78 ust. 2 p.r.d.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Pojęcie sporu, którym na gruncie przywołanego przepisu prawa operuje ustawodawca odnosi się do sytuacji, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) albo każdy z organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). Innymi słowy, spór o właściwość (spór kompetencyjny) najogólniej rzecz ujmując ma miejsce wówczas, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej dotyczy jednoczesnego przyjmowania lub wyłączania przez te organy własnych kompetencji do załatwiania indywidualnej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., a więc sprawy, która w toku administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego przed organem administracji publicznej podlega załatwieniu w drodze aktu administracyjnego, bądź też – co trzeba podkreślić – w innej prawnej formie działania administracji publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 listopada 2006 r., sygn. akt II OW 51/06; 18 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 14/09; 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OW 180/09).
Ma to tą konsekwencję, że przedmiot sporów o właściwość (sporów kompetencyjnych) między organami wymienionymi w art. 4 p.p.s.a. należy wiązać z prawnymi formami działania administracji, poddanymi kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne, a istnienie funkcjonalnego związku między zakresem kontroli sądu administracyjnego nad wykonywaniem administracji publicznej a przedmiotem (konkretnych) sporów o właściwość (sporów kompetencyjnych) pozwala na wskazanie granicy, do której sięga kognicja NSA wynikająca z art. 4 p.p.s.a. (por. K. Defecińska - Tomczak, Glosa do postanowienia NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OW 60/05, OSP 2007, z. 7 - 8, s. 488 i n.).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie zaktualizowały się określone przepisem art. 4 p.p.s.a. przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia, o wydanie którego zabiega wnioskodawca, a o którym mowa w art. 15 § 2 p.p.s.a., albowiem zaistniały w sprawie spór między Starostą Obornickim, a Starostą Szamotulskim ma charakter sporu negatywnego, o którym mowa była powyżej, a przyjęcie zawiadomienia o zbyciu pojazdu, o którym stanowi z kolei art. 78 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym jest w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Zasadność tego ostatniego wniosku potwierdza, przede wszystkim argument, że adresowany do właściciela pojazdu (a więc podmiot administrowany) obowiązek zawiadomienia o jego zbyciu jest skorelowany z pozostającym z nim w funkcjonalnym związku obowiązkiem o uprzednim w relacji do niego charakterze, a mianowicie z obowiązkiem rejestracji nabytego pojazdu. Przy tym nie ma żadnego istotnego znaczenia to, że skorelowana z zawiadomieniem o zbyciu pojazdu oraz z wnioskiem o rejestrację pojazdu aktywność organu administracji, stanowiąca jego oczekiwaną reakcję na złożenie przez właściciela pojazdu wymienionego zawiadomienia, czy też wniosku, realizuje się w różnych formach działania. Istotne znaczenie w tej mierze ma to, że organ jest zobowiązany podjąć działania nakazane mu przez ustawodawcę, albowiem złożenie wymienionego zawiadomienia (czy też wniosku) aktualizuje obowiązek podjęcia tychże działań.
To zaś oznacza, że konsekwencją zawiadomienia o zbyciu pojazdu jest dokonanie przez organ określonej czynności konwencjonalnej, która niesie ze sobą również określone prawem skutki, a czynność ta wyraża się w działaniu polegającym na przyjęciu wymienionego zawiadomienia, które jest składane w wykonaniu obowiązku jego złożenia, którego źródłem jest z kolei – jak wynika to z przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym – legitymowanie się tytułem własności do (już) zarejestrowanego pojazdu.
Co więcej, zasadność wniosku, że przyjęcie zawiadomienia o zbyciu pojazdu jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. potwierdza również ten argument, że obowiązek złożenia wymienionego zawiadomienia (podobnie, jak i obowiązek rejestracji pojazdu) jest obowiązkiem sankcjonowanym, co wynika z art. 140 mb ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Konsekwencją przyjęcia, że przedmiot sporu o właściwość dotyczy czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a nie sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., jest to, że w rozpatrywanej sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego określające właściwość miejscową organu (art. 21).
Tym bardziej, że zagadnienie odnoszące się do zasad ustalania organu właściwego do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu, aż nadto jasno i wyraźnie uregulowane zostało w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym, co znajduje również swoje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np., jako jedne z wielu, postanowienie NSA z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I OW 97/20, postanowienie NSA z 27 maja 2021 r., sygn. akt II GW 19/21 oraz postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt II GW 20/21).
Podzielając prezentowane na gruncie orzecznictwa NSA stanowisko, trzeba stwierdzić, że organem właściwym do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu pojazdu jest organ rejestracji pojazdu.
Skoro bowiem, o czym była już mowa, adresowany do właściciela pojazdu (art. 78 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym) obowiązek zawiadomienia o jego zbyciu jest skorelowany z pozostającym z nim w funkcjonalnym związku obowiązkiem o uprzednim w relacji do niego charakterze, a mianowicie z obowiązkiem rejestracji nabytego pojazdu, to nie bez powodu na gruncie przywołanego przepisu prawa jest mowa o właścicielu pojazdu zarejestrowanego, a więc pojazdu, który został już zarejestrowany przez organ administracji, którego właściwość ustalona została zgodnie z zasadą określoną w art. 73 ust. 1 przywołanej ustawy, to jest według miejsca zamieszkania właściciela pojazdu.
Tym samym, pierwotnie właściwy do zarejestrowania pojazdu organ administracji zachowuje swoją właściwość do przyjęcia zawiadomienia o zbyciu już zarejestrowanego pojazdu. Znajduje to swoje posiłkowe potwierdzenie i w tym argumencie, że przepisy dotyczące czasowego wycofania pojazdu z ruchu (art. 78a ust. 1), czy wyrejestrowania pojazdu (art.
- 79) wskazują wprost, że organem właściwym w tych sprawach jest organ miejsca ostatniej rejestracji pojazdu.
Logika oraz przejrzystość przyjętych w analizowanym zakresie rozwiązań prawnych wydaje się być oczywista. Nie powinna budzić też żadnych wątpliwości ich funkcjonalność, która determinowana jest określonymi celami. Mianowicie, zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2130), dokumenty przedstawione do rejestracji lub wyrejestrowania, których zgodnie z rozporządzeniem nie zwraca się właścicielowi pojazdu oraz odpowiednio kserokopie dokumentów organ rejestrujący zatrzymuje i tworzy indywidualne teczki, zwane "aktami pojazdu", które przechowuje się według numerów rejestracyjnych pojazdów. Skoro według powołanego przepisu organ rejestrujący tworzy indywidualne teczki pojazdu zarejestrowanego, to logiczne jest, że dokumenty dotyczące zawiadomienia o zbyciu pojazdu także należy składać do tego organu.
Czynność ta, gdy chodzi o jej funkcje, ma charakter aktualizacyjny, albowiem zapewnia aktualność danych związanych m.in. z właścicielem pojazdu, wpływając na pewność obrotu pojazdami oraz przyczyniając się do możliwości zidentyfikowania osoby, na której z tytułu własności pojazdu ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa. Ze względu na konieczność zapewnienia ciągłości wpisów dokonywanych w stosownych rejestrach, zawiadomienie o zbyciu pojazdu zarejestrowanego jest więc składane organowi, który był właściwy w sprawie rejestracji tego pojazdu.
W świetle przedstawionych argumentów za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że organem właściwym do przyjęcia i nadania biegu złożonemu zawiadomieniu o zbyciu pojazdu, jest Starosta Obornicki.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.