Uzasadnienie
Wnioskiem, opatrzonym datą 29 września 2022 r., a oddanym w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe w dniu 24 października 2022 r., Starosta Powiatu Wrocławskiego (dalej: Wnioskodawca) zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Starostą Brzeskim, przez wskazanie Starosty Brzeskiego jako organu właściwego do rozpoznania zawiadomienia D. sp. z o.o. Oddział w D. (dalej: Nabywający, Spółka) z 3 czerwca 2022r. o nabyciu pojazdu [...] o numerze rejestracyjnym [...].
Starosta Powiatu Wrocławskiego wyjaśnił, że Nabywający zawiadomił (pismem z 3 czerwca 2022 r.) Starostę Brzeskiego o nabyciu opisanego powyżej pojazdu, stosownie do art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 988 z późn. zm.; dalej: p.r.d.). Natomiast Starosta Brzeski postanowieniem z 4 lipca 2022 r., wydanym na podstawie art. 65 § 1 w powiązaniu z art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) przekazał to zawiadomienie Staroście Powiatu Wrocławskiego.
Zdaniem Wnioskodawcy o właściwości organu nie decyduje art. 21 k.p.a., wyznaczający jako kryterium dla ustalenia właściwości – miejsce zamieszkania/siedziby strony dokonującej zawiadomienia o nabyciu pojazdu. Kluczowe znaczenie ma to, że czynność zawiadomienia o nabyciu pojazdu nie jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 k.p.a., ale stanowi inną czynność z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.).
W odpowiedzi na wniosek Starosta Brzeski wniósł o wskazanie Wnioskodawcy jako organu właściwego do rozpoznania zawiadomienia Spółki o nabyciu ww. pojazdu. Odwołał się do treści art. 78 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 140mb pkt 2 p.r.d., z których wynika, że niedopełnienie przez właściciela pojazdu zarejestrowanego obowiązku zgłoszenia staroście w terminie do 30 dni od daty nabycia pojazdu skutkuje nałożeniem na tego właściciela kary pieniężnej przez starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania/siedzibę właściciela pojazdu. Zatem starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania nabywcy, skoro nakłada karę, jest zobowiązany do rozpoznania zawiadomienia o nabyciu zarejestrowanego pojazdu, czyli w niniejszej sprawie jest to Starosta Powiatu Wrocławskiego. Zaznaczył też, że nie ma wpływu na jego stanowisko kwestia indywidualnych teczek, zwanych "aktami sprawy", o których mowa w § 12 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych czynności w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. poz. 1849; dalej: rozporządzenie z 31.08.2022 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.) w związku z art. 4 tej ustawy, z zastrzeżeniem art. 22 § 1 k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Starostą Powiatu Wrocławskiego a Starostą Brzeskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu zarejestrowanego pojazdu, które zostało złożone przez Nabywcę pojazdu.
Kwestia organu właściwego do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu zarejestrowanego pojazdu była już przedmiotem licznych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, a skład rozpoznający niniejszy wniosek podziela pogląd zaprezentowany w dotychczasowym orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I OW 97/20; 27 maja 2021 r., sygn. akt II GW 19/21; 9 września 2021 r., sygn. akt II GW 48/21; 23 września 2021 r., sygn. akt II GW 43/21 oraz postanowienia dotyczące sporu Wnioskodawcy z innymi organami, np. z: 26 stycznia 2023 r. o sygn. akt II GW 66/22, II GW 56/22, II GW 53/22, II GW 52/22; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęto w nich, że organem właściwym do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu pojazdu jest organ rejestracji pojazdu i regulacje rozporządzenia z 31.08.2022 r. jedynie to stanowisko potwierdzają.
Przyjmując argumentację zawartą w tych orzeczeniach, na wstępie trzeba zauważyć, że warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w sprawie jest istnienie sporu o właściwość w znaczeniu prawnym. Spór taki może mieć miejsce w sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że przedmiotem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą być również spory pomiędzy organami w kwestii właściwości (kompetencji) organów dotyczących czynności lub aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skoro podlegają one kontroli legalności sądów administracyjnych, a w systemie prawa brak jest uniwersalnych rozwiązań dotyczących rozwiązywania takich sporów, to przyjąć należy, że art. 4 p.p.s.a. w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. stanowi podstawę do rozstrzygania o tych sporach przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W sprawie należało zatem ustalić, czy przyjęcie zawiadomienia o nabyciu pojazdu przez starostę w ogóle jest aktem lub czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi wątpliwości, że przyjęcie zawiadomienia nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Jedynie ustalenie, że omawiane przyjęcie mieści się w zakresie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. daje podstawę do rozstrzygnięcia sporu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Obowiązek ten jest zagrożony administracyjną karą pieniężną, w myśl art. 140mb pkt 2 p.r.d.. Skoro niewykonanie obowiązku albo data jego wykonania może mieć znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności administracyjnej, to uznać należy, że przyjęcie zawiadomienia o wypełnieniu tego obowiązku przez starostę należy zakwalifikować jako czynność z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Czynność starosty jest bowiem następstwem wykonania obowiązku przez podmiot administrowany, którego nieterminowe wykonanie jest zagrożone sankcją administracyjną. Z tego względu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy podzielić stanowisko przyjęte w orzecznictwie, że zawiadomienie przez właściciela pojazdu starosty o nabyciu pojazdu zarejestrowanego jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Konsekwencją przyjęcia, że przedmiotem sporu nie jest sprawa w rozumieniu art. 1 k.p.a., lecz czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest to, że przepisy k.p.a. określające właściwość miejscową organu nie mają zastosowania, a mogą być jedynie wskazówką interpretacyjną w procesie wykładni.
Jak już zaznaczono, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym wniosek podziela stanowisko, że organem właściwym do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu pojazdu jest organ rejestracji pojazdu. Określony w przytoczonym wyżej art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 z późn. zm.) obowiązek właściciela zawiadomienia starosty o nabyciu pojazdu jednoznacznie dotyczy bowiem pojazdów zarejestrowanych. Z kolei przepisy dotyczące czasowego wycofania pojazdu z ruchu (art. 78a ust. 1 p.r.d.) czy wyrejestrowania pojazdu (art. 79 p.r.d.) wskazują wprost, że organem właściwym w tych sprawach jest organ miejsca ostatniej rejestracji pojazdu. Powyższe uzasadnia przyjęcie, że kwestie o charakterze "rejestrowym" leżą w gestii organu rejestracji. Za takim określeniem właściwości miejscowej organu przemawia logika wskazanych regulacji i względy praktyczne. W myśl art. 73 ust. 1 p.r.d. rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela pojazdu, starosta właściwy ze względu na miejsce jego stałego zamieszkania (siedzibę) lub czasowego zamieszkania, wydając decyzję o rejestracji pojazdu, dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne i jest to organ rejestrujący, jak wynika też z dalszych jednostek wspomnianego artykułu.
Jest to istotne, gdyż na mocy § 4 ust. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 31.08.2022 r. – Instrukcji w sprawie rejestracji, czasowej rejestracji i wyrejestrowania pojazdów, w przypadku zawiadomienia o nabyciu pojazdu zarejestrowanego organ rejestrujący dokonuje rejestracji pojazdu na wniosek właściciela pojazdu, przy czym przepisy § 1 ust. 1 stosuje się odpowiednio. Z kolei na mocy ust. 2 § 4 ww. załącznika nr 1 w przypadku zawiadomienia o nabyciu pojazdu zarejestrowanego, gdy właściciel nie wnioskuje o jego rejestrację, organ rejestrujący: zamieszcza na dokumencie, na podstawie którego nastąpiło nabycie pojazdu, adnotację o treści: "Zawiadomiono w dniu... o nabyciu pojazdu nr rej.... ", wpisując datę zawiadomienia i numer rejestracyjny pojazdu, oraz przystawia pieczątkę organu rejestrującego, wykonuje kserokopię dokumentu, po czym zwraca go właścicielowi pojazdu, jeżeli zawiadomienie o nabyciu dokonane zostało przez właściciela osobiście w organie rejestrującym (pkt 1); przyjmuje kopię dokumentu, na podstawie którego nastąpiło nabycie pojazdu, i zamieszcza na tej kopii adnotację o treści: "Zawiadomiono w dniu... o nabyciu pojazdu nr rej....", wpisując datę zawiadomienia i numer rejestracyjny pojazdu, oraz przystawia pieczątkę organu rejestrującego, jeżeli zawiadomienie o nabyciu zostało przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego (pkt 2); zamieszcza dane i informacje zawarte w dokumencie, o którym mowa w ust. 1 i 2, w bazie danych i odpowiednio przekazuje je do centralnej ewidencji pojazdów (pkt 3).
Ponadto w myśl § 12 ust. 1 rozporządzenia z 31.08.2022 r. dokumenty przedstawione do rejestracji lub wyrejestrowania, których zgodnie z rozporządzeniem nie zwraca się właścicielowi pojazdu, oraz odpowiednio kserokopie dokumentów organ rejestrujący zatrzymuje i tworzy indywidualne teczki, zwane dalej "aktami pojazdu", które przechowuje się według numerów rejestracyjnych pojazdów.
Z powyższych uregulowań wynika więc, że dokumenty dotyczące zawiadomienia o nabyciu pojazdu zarejestrowanego należy składać do organu rejestracyjnego, czyli do tego, w którym pojazd został zarejestrowany.
W konsekwencji, organem właściwym do przyjęcia i nadania biegu złożonemu zawiadomienia o nabyciu pojazdu w niniejszej sprawie jest Starosta Brzeski.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.