Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA) postanowieniem z 2 października 2017 r. (sygn. akt III SA/Gl 99/17) działając na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę kasacyjną [A.] Sp. z o.o. w B. (dalej: skarżąca) od wyroku WSA z 26 kwietnia 2017 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z [...] listopada 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej.
WSA stwierdził, że skarga kasacyjna musi spełniać wymogi formalne pisma strony, określone w art. 46 § 1 p.p.s.a. oraz wymogi, o których mowa w art. 176 p.p.s.a. Obligatoryjnym elementem skargi kasacyjnej jest m.in. wniosek o rozpoznanie jej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 p.p.s.a.). Ponadto WSA stwierdził, że z art. 47 § 1 p.p.s.a. wynika, iż do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom.
WSA wskazał, że skarga kasacyjna skarżącego nie zawierała wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Z tego względu pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braku skargi kasacyjnej przez złożenie wspomnianego wniosku wraz z odpisem, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, natomiast nie złożył odpisu tego wniosku dla strony przeciwnej.
Zdaniem WSA, brak odpisu wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie stanowi brak formalny skargi kasacyjnej uniemożliwiający nadanie jej prawidłowego biegu. WSA podkreślił, że nie podziela linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą brak odpisu wspomnianego pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie nie stanowi braku uniemożliwiającego nadanie skardze kasacyjnej prawidłowego biegu. W konsekwencji WSA uznał, że nieuzupełnienie wspomnianego braku formalnego skargi kasacyjnej skutkuje jej odrzuceniem.
Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i nadanie sprawie dalszego biegu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. zostały w nim określone elementy, jakie musi spełniać skarga kasacyjna. W szczególności skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (zob. art. 176 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Natomiast na mocy art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna z [...] lipca 2017 r. nie zawierała wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Taki brak formalny podlegał uzupełnieniu w postępowaniu naprawczym określonym w art. 177a p.p.s.a.
Zarządzeniem z [...] sierpnia 2017 r. Przewodniczący Wydziału III WSA w Gliwicach nakazał wezwać pełnomocnika skarżącego "do złożenia wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy" – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej (art. 178 p.p.s.a.).
W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo, w którym złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z treści tego pisma, akt sprawy oraz adnotacji biura podawczego WSA w Gliwicach nie wynika, aby przesyłka zawierała również odpis tego pisma dla strony przeciwnej.
Z uwagi na niedołączenie odpisu pisma z wnioskiem o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, WSA uznał, że skarżący mimo wezwania nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej, co skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA nie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej z powodu nieuzupełnienia braku formalnego. Zarządzenie z [...] sierpnia 2017 r. było bowiem wadliwe w zakresie, w jakim nakazywało (pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej) pełnomocnikowi skarżącego złożenie odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W dacie wydawania powyższego zarządzenia skarga kasacyjna obarczona była brakiem formalnym, który polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Wobec tego Przewodniczący Wydziału III WSA w Gliwicach prawidłowo wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia tego braku formalnego w terminie i pod rygorem określonym w art. 178 p.p.s.a.
Oczywiście brak formalny skargi kasacyjnej w postaci niezamieszczenia w niej wspomnianego wniosku lub oświadczenia powinien być uzupełniony przez zawarcie takiego wniosku lub oświadczenia w piśmie procesowym. Zgodnie natomiast z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Niedołączenie odpisu pisma stanowi brak formalny, który podlega uzupełnieniu, jeśli uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu.
Należy jednak podkreślić, że przepisy p.p.s.a. nie upoważniają przewodniczącego do wzywania strony do uzupełnienia braku formalnego, który jeszcze nie wystąpił. Postępowanie naprawcze określone w art. 177a p.p.s.a. stanowi bowiem reakcję na stwierdzony brak formalny skargi kasacyjnej, a nie jest środkiem do usuwania braków formalnych, które mogą wystąpić w przyszłości.
Brak formalny skargi kasacyjnej z [...] lipca 2017 r. – w dacie wydawania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Gliwicach - polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, a nie na nienadesłaniu odpisu takiego wniosku lub oświadczenia. Wobec tego nie było wówczas podstaw do wezwania pełnomocnika skarżącego - niejako "na zapas" - do nadesłania wspomnianego odpisu i to pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że – co do zasady – niezałączenie przez stronę odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie stanowi brak formalny skargi kasacyjnej, który podlega uzupełnieniu w trybie art. 177a p.p.s.a. Niemniej jednak w niniejszej sprawie taki brak formalny wystąpił dopiero [...] września 2017 r., to jest w dacie nadania przez pełnomocnika skarżącego pisma, w którym został zawarty wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Dopiero stwierdzenie, że wspomniane pismo złożono bez jego odpisu dla strony przeciwnej, dawało podstawy do wezwania pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia takiego braku formalnego skargi kasacyjnej.
Tym samym stwierdzić należy, że Sąd winien po otrzymaniu wskazanego wyżej oświadczenia strony, wezwać ponownie o uzupełnienie braku formalnego w postaci nadesłania dodatkowego egzemplarza oświadczenia dla strony przeciwnej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne jest jednoczesne wezwanie zarówno do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, jak i do złożenia określonej liczby odpisów takiego wniosku lub oświadczenia, a niewykonanie jakiegokolwiek z elementów tego wezwania powinno skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., za czym ma przemawiać odpowiednie stosowanie tezy uchwały NSA z 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OPS 13/13 (zob. m.in. postanowienia NSA: z 25 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II OZ 807/17 oraz z 11 lipca 2017 r. o sygn. akt I OZ 1110/17).
Jednak ze wskazanych wyżej powodów Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela takiego stanowiska. Za jego przyjęciem nie przemawia również uchwała NSA o sygn. akt I OPS 13/13, w której wskazano m.in., że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Problem prawny tak w niniejszej sprawie, jak i w przywołanych wyżej postanowieniach NSA w istocie nie dotyczy bowiem tego czy strona ma obowiązek złożenia odpowiedniej liczby odpisów skargi kasacyjnej (co należy uznać za bezdyskusyjne), ale tego, czy dopuszczalne jest wzywanie do uzupełnienia takiego braku skargi kasacyjnej, zanim zostanie on stwierdzony na podstawie akt sprawy.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.