Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III po rozpoznaniu wniosków: W. Ś. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 167/16 oraz pełnomocnika W. Ś. adwokata M. Ł. o sporządzenie uzasadnienia wyroku ewentualnie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku, w sprawie ze skargi W. Ś. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2015 roku Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014, odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku oraz odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W. Ś. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2015 roku Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014.
W dniu 11 maja 2016 r. (data nadania przesyłki do sądu) skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W dniu 9 czerwca 2016 r. skarżący osobiście złożył w sądzie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie III SA/Łd 167/16 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie III SA/Łd 167/16. Wniosek o przywrócenie terminu uzasadnił wystąpieniem w dniu 12 maja 2016 r. ostrego zapalenia prostaty i intensywnym leczeniem od tego dnia, co uniemożliwiło mu terminowe złożenie wniosku. Podkreślił, że mieszka z żoną, która w 2013 roku przebyła udar mózgu i wymaga opieki. Przy piśmie z dnia 10 czerwca 2016 r. skarżący załączył zaświadczenie lekarskie z dnia 9 czerwca 2016r. wystawione przez lekarza urologa stwierdzające wystąpienie w okresie od 12 maja 2016 r. objawów ostrozapalnych, wymagających antybiotykoterapii i kontroli.
Skarżący wyjaśnił, iż przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ustała w dniu 9 czerwca 2016 r. i w tym dniu stawił się również w sądzie na rozprawie w innej swojej sprawie. Poinformował, że nie mógł skorzystać z pomocy córki w domu której mieszka, bowiem córka aktualnie wraz z mężem mieszka w T. W dniu 27 czerwca 2016 r. adwokat M. Ł., ustanowiony z urzędu pełnomocnikiem skarżącego, wystąpił do sądu z wnioskiem o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 10 maja 2016 r. i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, ewentualnie przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, jednocześnie składając wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie III SA/Łd 167/16 i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Jak wynika z uzasadnienia tego wniosku adwokat M. Ł. dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu skarżącego w dniu 20 czerwca 2016 r. W tej sytuacji, zdaniem adwokata, wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 27 czerwca 2016 r., jest złożony w terminie. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że nie cofa wniosku złożonego osobiście przez skarżącego i popiera przedstawione w nim twierdzenia i dowody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając uwzględnienia obu wniosków wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
Sąd I instancji podkreślił, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia nie wymaga przymusu adwokacko-radcowskiego. Skarżący mógł więc sporządzić taki wniosek samodzielnie, tym bardziej że będąc obecny na rozprawie w dniu 10 maja 2016 r. został prawidłowo pouczony o terminie i sposobie złożenia takiego wniosku oraz o skutkach uchybienia temu terminowi. Takie pouczenie zawarto również w zawiadomieniu o terminie rozprawy.
Bieg terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku rozpoczął się w dniu 11 maja 2016 r., i upłynął w dniu 17 maja 2016 r. W dniu 11 maja 2016 r., a więc już w trakcie biegu terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, skarżący nadał do sądu przesyłkę zawierającą wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jednak wraz z nim nie złożył.
Wobec powyższego argumenty o chorobie skarżącego oraz jego żony nie mogły, zdaniem tego Sądu, odnieść zamierzonego skutku.
Dodatkowo z przedstawionego zaświadczenie lekarskiego, wystawionego przez lekarza urologa prowadzącego prywatną praktykę lekarską w Ł. nie wynika, zdaniem Sądu I instancji, aby choroba skarżącego była nagła. Z zaświadczenia tego wręcz wynika, że skarżący wymagał tylko "częściowo leżenia" jak również kontroli w POZ, co nie wykluczało tym samym możliwości poruszania się i nadania przesyłki chociażby przy okazji pobytu w poradni. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest jednocześnie pismem na tyle skomplikowanym, aby nie można go było sporządzić w warunkach choroby, która nie ma charakteru obłożnego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik W. Ś. wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wskazał, że choć Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu nie podniósł okoliczności braku pouczenia, a w związku z tym wiedzy na temat terminu i trybu składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia, nie oznacza, że należycie rozumiał on swoje obowiązki. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy dzień po ogłoszeniu wyroku, zdaniem pełnomocnika, samo w sobie świadczy o zamiarze odwołania się od zapadłego w sprawie orzeczenia. Zachowanie skarżącego, zdaniem pełnomocnika, wynikało z jego kłopotów zdrowotnych oraz sytuacji rodzinnej (choroba jego żony). Pełnomocnik wskazał jednocześnie, że on dokonał wszystkich czynności w terminie – złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia w terminie 7 dni odkąd dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem strony wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu dla dokonania tej czynności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowani przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) dalej: "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu.
Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Innymi słowy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzekającego w niniejszej sprawie, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu sporządzenia uzasadnienia wyroku. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż termin do złożenia takiego wniosku został przez skarżącego przekroczony (wyrok WSA w sprawie III SA/Łd 167/16 zapadł w dniu 10 maja 2016 r., skarżący zaś złożył wniosek o sporządzenie jego uzasadnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia w dniu 9 czerwca 2016 r.). W dalszej kolejności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji także zasadnie odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia takiego wniosku.
Skarżący nie uprawdopodobnił bowiem, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia nastąpiło bez jego winy. Sam fakt choroby, a nawet dysponowanie zaświadczeniem o wizycie u lekarza w danym dniu (9 czerwca 2016 r.), w którym to zaświadczeniu znajduje się informacja, że pacjent jest przewlekle leczony z powodu BPH, a w okresie od 12 maja dołączyły się objawy ostrozapalne, które spowodowały że pacjent w tym okresie wymagał częściowo leżenia i antybiotykoterapii oraz okresowych kontroli w POZ, nie uprawdopodabnia jeszcze braku winy w uchybieniu terminu. Jak powyżej już podnoszono, w analizowanym zakresie istotne znaczenie ma bowiem uprawdopodobnienie poprzez stosowną argumentację, że rodzaj zaistniałej obiektywnej i niezależnej od strony przeszkody – w tym przypadku choroby – której nie mógł on przezwyciężyć, nie tylko, że utrudniał, ale wręcz uniemożliwiał dotrzymanie przez niego terminu.
W tym kontekście chodzi między innymi o obłożną chorobę uniemożliwiająca stronie działającej osobiście dokonanie danej czynności procesowej, czy też nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt SA 1072/00). Nie są nimi natomiast, długotrwała choroba danej osoby, lub członka jej rodziny, czy też sam fakt posiadania zwolnienia lekarskiego od pracy, co odnieść należy również do legitymowania się przez stronę samym zaświadczeniem lekarskim, że strona była chora w oznaczonym w nim okresie (por.: wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2267/11; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Ka 1609/97; wyrok NSA z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11). Jak wynika z załączonego zaświadczenia choroba, na którą cierpi skarżący jest chorobą przewlekłą. We wskazanym w zaświadczeniu lekarskim terminie wystąpiło jej zaostrzenie.
Skarżący jednak, oprócz zaleceń częściowego leżenia i antybiotykoterapii, miał zalecone okresowe kontrole w POZ. Tym samym nie znajdował się w stanie uniemożliwiającym podjęcie jakichkolwiek kroków zmierzających do zachowania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podkreślenia wymaga, iż schorzenie, na które cierpiał skarżący, z samej natury nie wpływa również na percepcję, ocenę rzeczywistości, koncentrację czy pamięć.
W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę na okoliczność, iż sporządzenie wniosku o uzasadnienie wyroku nie jest obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Tym samym fakt złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie ustanowienia pełnomocnika nie ma wpływu na bieg terminu do dokonania tej czynności (por. NSA w postanowieniu z dnia 25 listopada 2015 r. sygn.akt I OZ 1525/15). Skarżący o terminie rozprawy został zawiadomiony 11 kwietnia 2016 r. Zawiadomienie o rozprawie zawierało pouczenie o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o skutkach niezłożenia takiego wniosku w terminie.
Skarżący zgodnie z zawiadomieniem stawił się na rozprawie w dniu 10 maja 2016 r. o czym świadczy treść protokołu rozprawy. Z treści protokołu wynika, że Przewodniczący pouczył strony działające bez adwokata lub radcy prawnego, iż uzasadnienie pisemne ogłoszonego wyroku zostanie doręczone na wniosek zgłoszony przez stronę w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Niezgłoszenie zaś wniosku w terminie powoduje utratę prawa wniesienia skargi kasacyjnej. Pouczył również, że od wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożona w terminie 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Z protokołu rozprawy nie wynika, aby skarżący zgłaszał jakiekolwiek uwagi, z których mogłoby wynikać, że nie zrozumiał treści pouczenia. Zatem skarżący był dwukrotnie informowany przez Sąd o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o sposobie zaskarżenia niekorzystnego dla niego orzeczenia.
Zdaniem Sądu orzekającego, skarżący został w sposób jasny i precyzyjny pouczony, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, a złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną. Pogląd, zgodnie z którym niedostateczne zapoznanie się lub brak zapoznania się z pouczeniem nie stanowi okoliczności uzasadniającej przywrócenia terminu do dokonania czynności, jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II OZ 1388/07 oraz z 20 października 2005 r., sygn. akt II OZ 866/05, postanowienie NSA z 22 marca 2012, sygn. akt I OZ 188/12, postanowienie NSA z 7 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 150/13). Pogląd ten podziela także Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie. Dlatego też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argument pełnomocnika skarżącego, iż brak we wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku, podniesienia przez skarżącego braku pouczenia i w związku tym wiedzy na temat trybu i terminu składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia, nie oznacza że skarżący faktycznie należycie zrozumiał swe obowiązki procesowe, nie może odnieść zamierzonego skutku.
Z uwagi na brak przymusu adwokacko – radcowskiego nie zasługiwał na uwzględnienie również wniosek pełnomocnika skarżącego o sporządzenie uzasadnienia wyroku lub ewentualne przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tej sytuacji, skoro Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku, fakt ustanowienia w dniu 20 czerwca 2016 r. adwokata M. Ł. pełnomocnikiem skarżącego z urzędu, nie otworzyło automatycznie terminu do złożenia, przez ustanowionego adwokata, wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Fakt złożenia w terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie powoduje zawieszenia biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2011 r. sygn.akt I SA/Kr 345/11), na który powołuje się pełnomocnik skarżącego dotyczy zaś zupełnie innej sytuacji.
Dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu sytuacja przedstawiona w przywołanym judykacie jest inna z tego względu, że judykat ten dotyczy biegu terminu do złożenia skargi kasacyjnej, która z mocy ustawy objęta jest przymusiem adwokacko – radcowskim. Wniosek zaś o sporządzenie uzasadnienia, czyli tak jak w niniejszej sprawie, nie jest objęty przymusem adwokacko – radcowskim.
Na ocenę uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia nie pozostaje bez wpływu okoliczność, że w dniu, w którym rozpoczął on swój bieg, czyli 11 maja 2016 r., skarżący nadał do sądu przesyłkę zawierającą wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie nadał natomiast wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.