Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 501/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu, z dnia [...] lutego 2016 r., w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji odmawiając przywrócenia terminu na postawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków (fiskalnego i formalnego) skargi, to jest aby po jej stronie wystąpiła przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie powyższego terminu. Z akt sprawy wynikało, że pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącą skutecznie doręczono wezwania do uzupełnia złożonej skargi poprzez uiszczenie wpisu i złożenie pełnomocnictwa odpowiednio w dnach [...] maja 2016 r. i [...] czerwca 2016 r. Tym samym termin do uzupełnienia braków upływał odpowiednio w dniach [...] maja 2016 r. oraz [...] czerwca 2016 r. Sąd I instancji wskazał, że pełnomocnik poinformował skarżącą o konieczności uzupełnienia braków skargi, drogą mailową, bez upewnienia się czy informacja do skarżącej rzeczywiście dotarła.
Sąd wskazał, że wiadomości e-mail zostały wysłane w dniach [...] i [...] maja 2016 r. i [...] czerwca 2016 r., a zatem jeszcze przed upływem terminu do uzupełnienia braków skargi. Skarżąca jednakże braków tych nie uzupełniła tłumacząc, że informacje wysłane zostały przez pełnomocnika drogą mailową i jako takie zostały przekierowane do spamu. To z kolei spowodowało, że skarżąca informacji tych nie odczytała. W ocenie Sądu okoliczności podnoszone we wniosku o przywrócenie terminu nie mogły stanowić podstawy do jego uwzględnienia, ponieważ nie sposób było uznać, przekazania informacji przez pełnomocnika o treści wezwania Sądu w formie mailowej, przekierowanej (jak podaje skarżąca) do spamu - za przeszkodę do uzupełniania braków skargi.
Sąd I instancji wskazał, że skarżąca decydując się na udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania jej przez adw. K. A. z pewnością ustalała z pełnomocnikiem formę i sposób kontaktu w sprawach zawiązanych w wniesieniem skargi do Sądu w tym przypadku dopuszczając najwyraźniej drogę mailową. Skoro tak, to skarżąca winna konsekwentnie ze szczególną uwagą przeglądać "całą" pocztę elektroniczną, licząc się z możliwością przekierowania niektórych wiadomości do spamu. Zdaniem Sądu I instancji nie dołożono w tym zakresie należytej staranności, a zatem okoliczności wskazywane przez skarżącą nie mogły stanowić przesłanki usprawiedliwiającej brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia skargi, w zakresie, w jakim strona została wezwana.
Reasumując Sąd podał, że pełnomocnik skarżącej nie tylko nie dochował należytej staranności, ale wykazał się daleko idącą niefrasobliwością nie sprawdzając (chociażby telefonicznie), czy korespondencja mailowa, którą kierował do skarżącej (wprawdzie w terminie umożliwiającym uzupełnienie braków skargi) rzeczywiście do niej dotarła. Tymczasem na gruncie p.p.s.a. wskazuje się, że zgodnie z art. 95 § 2 k.c. wszelkie czynności prawne dokonywane przez pełnomocnika strony w granicach udzielonego mu umocowania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego, a tym samym działania te należy traktować tak, jakby były podejmowane przez samego mocodawcę. Wobec czego zaniedbania osób (pełnomocników), którymi posłużyła się strona, w pełni ją obciążają.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. W. domagając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że okoliczność przekazania informacji przez pełnomocnika o treści wezwania Sądu w formie mailowej, przekierowanej do folderu spam nie stanowi przeszkody do uzupełnienia braków skargi uzasadniającej przywrócenie terminu do wykonania wezwania Sądu, podczas gdy zaistniała sytuacja wynikała z błędu systemu poczty elektronicznej, polegającego na automatycznym skierowaniu wiadomości od pełnomocnik do folderu spam, czyli wystąpiła okoliczność niezależna, której skarżąca nie mogła przewiedzieć (nigdy wcześniej podobna sytuacja nie miała miejsca), a zatem nie można przypisać stronie winy w uchybieniu terminu;
- - art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie skierowania wezwania bezpośrednio do skarżącej do podpisania wniesionej przez nią skargi i uiszczenia wpisu sądowego, z uwagi na fakt braku przedstawienia przez pełnomocnik dokumentu umocowania, co następnie spowodowało naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez uniemożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym i merytorycznego zwalczania skierowanej do strony decyzji ostatecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu Sąd I instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Z treści art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z: 8.10.2013 r., II GZ 549/13; 3.10.2013 r., I FZ 410/13; 1.10.2013 r., II OZ 833/13; 25.9.2013 r., I OZ 828/13, cbosa).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wskazanych przez skarżącą okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi była prawidłowa. Działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszony przez autora zażalenia fakt braku odczytania korespondencji mailowej - o treści wezwania Sądu, skierowanej do strony przez pełnomocnika następnie przekierowanej do folderu spam skrzynki poczty elektronicznej skarżącej - nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Brak odczytania wiadomości e-mail od pełnomocnika, nawet jeżeli wiadomość ta trafiła do folderu "spam" należy uznać za niedołożenie należytej staranności, co wyłącza możliwość przywrócenia terminu.
Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skoro skarżąca jak i jej pełnomocnik ustalili jako formę kontaktu - pocztę elektroniczną, to podnoszona przez skarżącą okoliczność przekierowania wiadomości do folderu "spam" nie może wyłączać braku winy w terminowym uzupełnieniu braków skargi. Należyta staranność w tym przypadku polegała na przeglądaniu wszystkich folderów poczty elektronicznej. Również pełnomocnik powinien wykazać się należytą starannością, polegająca na sprawdzeniu, czy wysyłane przez niego wiadomości droga elektroniczną zostały odebrane, skoro nie uzyskała żadnej odpowiedzi. Wobec tego forma i nieskuteczny sposób kontaktu pomiędzy pełnomocnikiem i skarżącą, nie mogą być uznane za brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Autor zażalenia upatruje naruszenia przepisów w pominięciu skierowania wezwania do podpisania wniesionej skargi i uiszczenia wpisu sądowego bezpośrednio do skarżącej jako strony, co następnie spowodowało naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez uniemożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego proponowana przez skarżącą "konwalidacja" nieusuniętego braku formalnego w postaci braku pełnomocnictwa na podlegający uzupełnieniu brak formalny w zakresie podpisu strony, nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek sądu odrzucenia skargi ("sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Sąd zatem nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę adwokata) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając żadnego w tym względzie wyboru. Wobec tego działania Sądu I instancji były prawidłowe.
Wezwanie w rozpoznawanej sprawie skarżącej osobiście do podpisania skargi prowadziłoby bowiem do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych względów nie korzystają. Z argumentacji autora zażalenia wynika bowiem, że w sprawie powinno dojść do "stopniowania" braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia jednego z nich (w zakresie pełnomocnictwa) przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić brak formalny skargi (tym razem w postaci podpisu) samodzielnie. Proponowane przez stronę rozwiązanie prowadzi zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do naruszenia art. 32 Konstytucji RP (zasady równości wobec prawa), nie ulega bowiem wątpliwości, iż w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. bez ponownego wezwania.
Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów – a przywilejem takim byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia po temu przesłanek i wzywanie strony do uzupełnienia braków, mimo tego iż zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają.
Wobec tego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strona sama pozbawia się prawa do obrony, jeżeli nie zastosuje się do wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Takie działanie eliminuje możliwość zastosowania art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.