Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1741/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odmówił Z. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] października 2009 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich i płatności uzupełniających do gruntów rolnych.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że Z. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, z którego wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie ma oszczędności ani lokat bankowych, posiada jedynie zadłużenie w wysokości 70 000 zł, którego nie spłaca. Skarżący podał również, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,58 ha, domu o pow. 90 m2 i znajdującego się w nim mieszkania o pow. 12 m2. Ponosi koszty energii elektrycznej w wysokości 34,91 zł.
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie posiada środków pieniężnych na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wskazał jakie są jego źródła i wysokość dochodu oraz jakie są jego koszty utrzymania. Samo wskazanie posiadanej nieruchomości, kwoty zadłużenia i wysokości opłat za energię nie jest wystarczające w tym zakresie. W ocenie Sądu informacje przedstawione przez skarżącego w toku postępowania były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył potrzebnych danych, dlatego ocena sytuacji materialnej skarżącego jest niemożliwa.
Pismem z dnia 12 kwietnia 2010 r. Z. B. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Podał, że nie jest prawnikiem, a okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy wykazał tak jak potrafił.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych praw, przy czym jest to wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Natomiast sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji analizując, czy skarżący spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący nie wykazał jakie są jego źródła i wysokość dochodu oraz jakie są jego koszty utrzymania, a samo wskazanie przez skarżącego posiadanej nieruchomości, kwoty zadłużenia i wysokości opłat za energię nie jest wystarczające do uznania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania.
Zajmując takie stanowisko Sąd I instancji nie odniósł się do przedłożonych przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zawiadomień o wszczęciu egzekucji komorniczej, z których wynika wysokość zadłużenia skarżącego na łączną kwotę przekraczającą 18.000 zł.
Ponadto Sąd I instancji nie odniósł się do znajdującej się w aktach sprawy decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2009 r. w sprawie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu niezapłaconego podatku w kwocie 102 zł. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że skarżący nie pracuje, nie posiada prawa do zasiłku oraz że poniósł on duże straty w gospodarstwie rolnym, spowodowane obfitymi opadami deszczu oraz powodzią.
Sąd podał, że mimo wezwania skarżący nie przedłożył potrzebnych danych, tymczasem w aktach sprawy znajduje się odpowiedź skarżącego na wezwanie Sądu, w której odniósł się on do wszystkich zagadnień wymienionych w wezwaniu. Do pisma tego skarżący nie dołączył dokumentów takich jak wyciągi z kont bankowych obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy ani wyciągów z lokat bankowych, ponieważ, jak wyjaśnił, nie ma lokat bankowych i nie dokonywał w ostatnich trzech miesiącach żadnych operacji.
Przedstawione wyjaśnienia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazują, że sytuacja majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania ustalenia poczynione w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego nie uzasadniają natomiast zwolnienia Z. B. od kosztów postępowania w całości.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 oraz w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.