Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, orzekając w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 11 sierpnia 2005 r. dotyczącej odmowy wpisu do wykazu osób godnych zaufania uprawnionych do przeprowadzania postępowania mediacyjnego – oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych.
W ocenie Sądu I instancji sytuacja materialna nie uzasadniała zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, skoro posiada on źródło dochodów w postaci emerytury (1.563 zł), a także zarabia dodatkowo, pracując w kancelarii prawnej. Powinno to z powodzeniem wystarczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, jeżeli weźmie się pod uwagę, że sam skarżący podał – jako kwotę pozostającą z emerytury po potrąceniu alimentów wraz z kosztami egzekucyjnymi – 927,76 zł. Ponadto skarżący w zakresie środków finansowych, jakimi dysponuje winien zadbać o wygospodarowanie także środków (poza służącymi zaspokajaniu jego podstawowych potrzeb) na inne wydatki – w tym koszty sądowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zwrócił też uwagę, iż skarżący nie wykonał obowiązków nałożonych na niego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powoływanej jako p.p.s.a. W szczególności nie nadesłał on w zakreślonym terminie rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy (dopiero do sprzeciwu dołączony został wyciąg z konta bankowego i to tylko za miesiąc październik 2005 r.) oraz zeznania podatkowego za 2004 r.
Brak zaś zastosowania się skarżącego do przekazanego mu wezwania Sądu rodzi negatywne konsekwencje dla wnioskującego o udzielenie prawa pomocy, którego obciąża ciężar dowodu okoliczności uzasadniających jej przyznanie.
Ustosunkowując się do uwag skarżącego, że analiza jego sytuacji materialnej została przedstawiona w dołączonych do akt sprawy orzeczeniach Sądu Okręgowego i Sądu Rejonowego w Olsztynie – w oparciu o dokumenty tożsame z zażądanymi w postępowaniu sądowoadministracyjnym – Sąd I instancji wyjaśnił odrębność postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym i brak związania tego sądu ustaleniami sądów powszechnych.
Sąd administracyjny miał natomiast obowiązek poczynienia własnych ustaleń według daty rozpoznawania przedmiotowego wniosku.
W złożonym zażaleniu skarżący opisał ponownie swoją sytuację finansową, akcentując zwłaszcza kwoty ciążących na nim zobowiązań finansowych.
Podniósł też, iż brak możliwości wykonywania funkcji mediatora pozbawia go źródła dochodów i spłaty jego zadłużenia. Zakwestionował również celowość i prawidłowość wezwania go przez Sąd I instancji do nadesłania wskazanych dokumentów, skoro były one już składane przed sądem powszechnym. Ponadto skarżący powołał się w zażaleniu na art. 30, 32, 40 i 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – wbrew zarzutom skarżącego – ocena stanu faktycznego dokonana przez Sąd I instancji na podstawie zgromadzonego w aktach materiału dowodowego była prawidłowa i zażalenie nie daje podstaw do podważenia trafności rozstrzygnięcia wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.
Nie można podzielić w szczególności zastrzeżeń skarżącego, gdy powołuje się on na ustalenia i właściwą ocenę istotnego w niniejszej sprawie stanu faktycznego w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Sąd I instancji słusznie bowiem zwrócił uwagę na odrębność postępowań toczących się przed sądem powszechnym i przed sądem administracyjnym oraz powinność dokonywania przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń co do sytuacji strony w dacie rozstrzygania o zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy.
Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny wiążą jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa.
W myśl zaś art. 255 p.p.s.a. sąd administracyjny uznając zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzące wątpliwości, może nie tylko wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia ale i zażądać przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zgodzić się zatem wypada, iż skarżący niezasadnie zaniechał podporządkowania się wezwaniu Sądu I instancji zgodnego z prawem i dążącego przecież do poznania w pełni okoliczności decydujących o przyznaniu prawa pomocy.
W zaistniałej sytuacji nie mogła być skutecznie zakwestionowana teza Sądu I instancji, iż skarżącego obciążały negatywne konsekwencje w sferze dowodowej niewypełnienia ciążącego na nim obowiązku.
Zważyć trzeba przy tym, że poza brakami wskazanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przez Sąd I instancji, zaniechanie stosownego udokumentowania odnosiło się też do dochodów skarżącego uzyskiwanych z pracy w kancelariach prawnych. Sam natomiast wyciąg z konta bankowego nie może być traktowany jako wystarczający do określenia stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o udzielenie prawa pomocy.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, z mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.