Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym zażaleniem postanowieniem z 15 maja 2019 r. o sygn. akt VI SA/Wa 205/19, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej cyt. jako: p.p.s.a.), odrzucił skargę [A.] we W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że badając skargę wniesioną przez [A.] we W. (dalej: skarżąca) stwierdził, że została ona wniesiona w prawidłowym terminie i trybie oraz że w imieniu skarżącej podpisał ją Rektor dr. inż. P.K., przy czym w załączeniu do skargi nie zostały przedstawione żadne dokumenty, z których wynikałoby umocowanie dla Rektora do działania w imieniu skarżącej. Zarządzeniem z 28 stycznia 2019 r. sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jej statutu. W odpowiedzi skarżąca poinformowała, że reprezentację wykazała już w innej sprawie zawisłej przed sądem, tj. VI SA/Wa 1470/18, a poza tym w postępowaniu toczącym się przed Prezesem NFZ kwestia reprezentacji strony nie budziła wątpliwości.
Nadto skarżąca podała pod jakim adresem mailowym znajduje się rejestr uczelni jej dotyczący. Pismem z 18 marca 2019 r. sąd ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, braków formalnych skargi poprzez wykazanie reprezentacji, pouczając jednocześnie o treści art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a.
Wobec bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków, WSA w Warszawie stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu, gdyż – pomimo wezwania, nie uzupełniono jej braków formalnych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie sądu skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., ewentualnie na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. – w trybie samokontroli przez sąd pierwszej instancji wobec oczywistej zasadności zażalenia w niniejszej sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 i § 2 oraz art. 29 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez ich niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi, pomimo że termin do usunięcia braków formalnych skargi w ogóle nie zaczął biec, gdyż wezwanie z 18 marca 2019 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało sformułowane w sposób niejasny i niejednoznaczny, w szczególności nie wyjaśniało skarżącej, dlaczego ma ponownie przedstawiać sądowi statut uczelni, skoro jego odpis został załączony uprzednio przez skarżącą do pisma z 26 lutego 2019 r. i dlaczego sąd domaga się doręczenia wyciągu z rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych, skoro w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.) od dnia 1 października 2018 r. minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego nie wydaje już odpisów i wyciągów z rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych (na skutek uchylenia rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 29 września 2011 r. w sprawie sposobu prowadzenia oraz szczegółowego trybu udostępniania rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych), a co za tym idzie doręczenie sądowi tego dokumentu nie było w rzeczywistości możliwe.
Sąd nie wskazał skarżącej wprost i jednoznacznie, że w istocie – aby uzupełnić brak formalny skargi – skarżąca winna przedłożyć sądowi dokument, z którego wynika umocowanie Rektora P.K. do reprezentowania uczelni – tego uczelnia dowiedziała się dopiero z uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., skarga powinna zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, który przy pierwszej czynności procesowej obowiązany jest dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis takiego pełnomocnictwa (art. 37 § 1 powołanej wyżej ustawy). Z kolei art. 28 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonujące czynności w postępowaniu sądowym przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu mają obowiązek przy pierwszej czynności w postępowaniu wykazać swoje umocowanie do działania stosownym dokumentem (art. 29 powołanej ustawy). Zaznaczyć należy, że zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym (art. 48 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jeżeli skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o ich uzupełnienie w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Jednym z braków formalnych, o których mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., a który uniemożliwia nadanie skardze biegu, jest brak dokumentu właściwie określającego umocowanie do wniesienia skargi. Zgodnie natomiast z regulacją art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nieuzupełnienie braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie obliguje sąd do jej odrzucenia.
Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca nie kwestionuje okoliczności, że otrzymała wezwanie sądu z 18 lutego 2019 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi. Podnosi, że w odpowiedzi na nie pismem z 26 lutego 2019 r. wykonała to wezwanie w ten sposób, że wskazała sądowi, że żądany dokument, tj. statut skarżącej jest znany sądowi z urzędu, ponieważ został przedłożony już w innej sprawie zawisłej przed sądem o sygn. akt VI SA/Wa 1470/18, a poza tym w postępowaniu toczącym się przed Prezesem NFZ kwestia reprezentacji strony nie budziła wątpliwości. Skarżąca twierdzi również, że do pisma z 26 lutego 2019 r. stanowiącego odpowiedź na wezwanie sądu, załączyła kopię statutu poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza i kilka kopii poświadczonych przez Rektora uczelni, przy czym niniejsza sprawa o sygn. akt VI SA/Wa 205/19 została wymieniona w tym piśmie jako pierwsza w kolejności sprawa, w której miał zostać uzupełniony brak.
Skarżąca w zażaleniu kwestionowała również sposób sformułowania wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, stwierdzając, że było ono niejasne i niejednoznaczne, bowiem sąd nie wskazał skarżącej wprost i jednoznacznie, że w istocie – aby uzupełnić brak formalny skargi – skarżąca winna przedłożyć sądowi dokument, z którego wynika umocowanie Rektora P.K. do reprezentowania Uczelni – tego strona dowiedziała się dopiero z uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi.
Powyższe stanowisko nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zostało sformułowane co do zasady prawidłowo. W sprawie niewątpliwie wystąpiły braki formalne skargi, których usunięcie było niezbędne do nadania jej dalszego biegu. Skargę w imieniu skarżącej uczelni podpisał Rektor [A.] we W. dr. inż. P.K.. Jednak w tej sprawie nie wykazano, że jest on osobą upoważnioną do reprezentacji skarżącej w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Powyższe było podstawą wezwania skarżącej do uzupełnienia tego braku formalnego poprzez wskazanie, czy osoba, która podpisała skargę, mogła to uczynić.
Jak wynika z akt sprawy, w jednostronicowym piśmie skarżącej z 26 lutego 2019 r., podpisanym przez Kanclerza Uczelni mgr inż. arch. I.C., znajduje się wyszczególnienie kilku spraw o wskazanych sygnaturach akt wraz z dopiskami dotyczącymi dat nadania pism, nazwiskami bądź informacją "statut uczelni znany tut. Sądowi z urzędu". Wśród nich wymieniona jest również sygn. akt niniejszej sprawy, z dopiskiem "statut uczelni znany tut. Sądowi z urzędu". W piśmie tym znajduje się również informacja, że "Statut uczelni poświadczony za zgodność z oryginałem przez notariusza oraz dokument potwierdzający wybór I.C. na Kanclerza [A.] jest znany tut. Sądowi z urzędu (w ramach szeregu postępowań prowadzonych przed tut. Prezesem NFZ oraz WSA w Warszawie w wydziale VI tego Sądu, a nie doszło do zmian w toku niniejszego postępowania)". W końcowej części pisma znajduje się stwierdzenie, z którego wynika, że w wykonaniu zarządzeń sądu skarżąca składa dokumenty do spraw i wymienia, że są to: do sygn. akt VI SA/Wa 205/19 – statut uczelni, znany tut. sądowi z urzędu; do sygn. akt VI SA/224/19 – statut uczelni, znany tut. sądowi z urzędu oraz do sygn. akt VI SAWa 178/19 – zaświadczenie z ewidencji – dostępny w rejestrze publicznym, znany tut. sądowi z urzędu.
Jednocześnie z prezentaty na tym piśmie wynika, że wraz nim złożone zostały 4 załączniki. Skarżąca nie wskazuje jednak, jakie załączniki do pisma załączyła, a gdyby chcieć wnioskować o tym z końcowej części pisma, należałoby stwierdzić, że skarżąca wylicza 3 załączniki, tj. dwie kopie statutu oraz jedno zaświadczenie przedkładane do 3 różnych spraw toczących się przed sądem. Ponadto z zarządzenia sądu z 5 marca 2019 r. wynika, że dołączone przez skarżącą do pisma z 26 lutego 2019 r. załączniki, w szczególności pismo z 4 lutego 2019 r., nie dotyczyły niniejszej sprawy, wskutek czego sąd zarządził odesłanie ich skarżącej.
A zatem w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że w odpowiedzi na pierwsze wezwanie sądu z 18 lutego 2019 r. skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi, tj. nie wykazała reprezentacji osoby, która podpisała skargę. Nie można bowiem uznać za wykonanie nałożonego przez sąd obowiązku nadesłania odpowiedzi, z której wynika, że skoro przed sądem toczy się kilka innych postępowań ze skarg uczelni, do których – jak twierdzi strona – zostały złożone kopie statutu, a nadto "nie zaszły żadne zmiany", to sąd winien z urzędu, jak zdaje się sugerować strona, uzupełnić akta o dokument potwierdzający upoważnienie osoby, która podpisała skargę, do dokonania tej czynności procesowej.
Kolejnym wezwaniem z 5 marca 2019 r. sąd wezwał skarżącą ponownie o statut uczelni oraz o wyciąg z rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych. Skarżąca w zażaleniu podnosi, że wykonanie tego wezwania było niemożliwe, bowiem w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce od dnia 1 października 2018 r. minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego nie wydaje już odpisów i wyciągów z rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych (na skutek uchylenia rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 29 września 2011 r. w sprawie sposobu prowadzenia oraz szczegółowego trybu udostępniania rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych).
Należy w tym miejscu podkreślić, że nawet gdyby przyjąć, iż w zakresie tego punktu – tj. wezwania o wyciąg z rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych, doszło do błędu sądu, to jednak skarżąca miała możliwość to wyjaśnić odpowiadając na wezwanie sądu.
Przede wszystkim jednak skarżąca miała obowiązek nadesłać na wezwanie sądu statut, z którego wynikałaby możliwość reprezentacji uczelni przez rektora. W orzecznictwie sądów utrwalony jest pogląd, że stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny odrzuci skargę z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi przez skarżącego, pomimo prawidłowego wezwania go do ich usunięcia. Przy czy chodzi tutaj wyłącznie o tzw. brak istotny, tzn. taki, którego występowanie stoi w opozycji do możliwości nadania skardze dalszego biegu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3501/17; orzeczenie dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie, pomimo prawidłowo skierowanego wezwania oraz pouczenia o negatywnych skutkach procesowych jego niewykonania, skarżąca nie przedłożyła w wyznaczonym terminie wymaganego dokumentu wykazującego, czy rektor uczelni jest umocowany do wykonania podjętych przez siebie czynności procesowych, tj. do podpisania skargi. Nie ma wątpliwości, że był to istotny brak w sprawie, bowiem nieprzedłożenie tego dokumentu w wyznaczonym terminie do akt sprawy uniemożliwia zweryfikowanie, czy osoba, która skargę podpisała, była do tego umocowana. Nie wypełnia również wezwania sądu informacja, że żądany dokument został złożony do akt innych spraw toczących się przed sądem. Nie ulega wątpliwości, że w celu wykazania swego umocowania do działania w sprawie rektor (bądź inna osoba działająca imieniu uczelni) powinien przedstawić albo pełnomocnictwo, albo uwierzytelniony odpis statutu.
Mając na uwadze dobro prawem chronione jakim jest prawo do sądu, stronie niewątpliwie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi. Jeżeli jednak z takiej możliwości nie skorzystała w sposób odpowiedni, wówczas ponosi konsekwencje procesowe zaniedbania. W tej sprawie skarżąca nawet nie próbowała ustosunkować się do drugiego wezwania sądu. Nie może zatem podnosić w zażaleniu, że dopiero z treści postanowienia sądu o odrzuceniu skargi dowiedziała się, że w istocie – aby uzupełnić brak formalny skargi – powinna była przedłożyć sądowi dokument, z którego wynika umocowanie Rektora P.K. do reprezentowania Uczelni. Tym bardziej, że jak sądowi wiadomo z urzędu – co przyznaje także skarżąca – przed sądem toczy się szereg postępowań, w których skarżąca jest stroną inicjująca postępowanie, a zatem wielokrotnie obowiązana była – podejmując pierwszą czynność przed sądem – wykazać umocowanie osoby podpisującej skargę, zgodnie z art. 28 i art. 29 p.p.s.a.
W tych okolicznościach prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że pomimo prawidłowego wezwania skarżąca, w zakreślonym przez sąd terminie, nie uzupełniła powyższego braku formalnego skargi, a tym samym ziściły się przesłanki do odrzucenia skargi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji