Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 165/15, oddalił wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi ww. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że rozpatrzenie wniosku M. W. (dalej: skarżący) o przyznanie prawa pomocy nie może nastąpić w oderwaniu od jego sytuacji materialnej istniejącej podczas postępowania zainicjowanego jego poprzednim wnioskiem w tym przedmiocie. W toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż jest zmuszony korzystać z pomocy pracującego syna, a także przedstawił wyciąg z rachunku karty kredytowej z dnia [...] maja 2015 r. w Banku [...], trzy wyciągi z rachunków kart kredytowych: z dnia [...] lipca 2015 r. (zaktualizowany wyciąg z rachunku w Banku [...]), z dnia [...] lipca 2015 r. (rachunek w [...] Banku) oraz z dnia [...] lipca 2015 r. (rachunek w [...] Banku).
Po przeprowadzeniu analizy złożonych oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 26 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości. NSA postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 928/15, oddalił zażalenie, stwierdzając, że ocena wniosku przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo.
W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 26 października 2015 r. Sąd m.in. podniósł, że fakt przyznania skarżącemu wysokich limitów na rachunkach kart kredytowych, opiewających na łączną kwotę 55.000 zł, świadczy o posiadaniu zdolności kredytowej przez skarżącego i nie znajduje się on w stanie ubóstwa uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie tylko korzystał z środków udostępnionych mu na rachunkach kart kredytowych, ale również spłacał powstałe zadłużenia.
Występując z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że ciąży na nim obowiązek alimentacji względem dziecka (N. W.) w miesięcznej wysokości 300 zł i w tej sytuacji jest zmuszony korzystać z kart kredytowych oraz kredytów bankowych.
W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego (k. [...] akt sądowych), w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych i oszczędności. Nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zamknięcie rachunków bankowych ani umów kredytowych. Wprawdzie przedłożył ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia [...] września 2016 r., wystosowane do niego przez [...] Bank. (wzywające do zapłaty kwoty 5.079,88 zł z dalszymi odsetkami pod rygorem postawienia kredytu w stan pełnej wymagalności i konieczności natychmiastowego zwrotu pełnej kwoty zobowiązania, która wynosi 92.235,12 zł), lecz nie wyjaśnił, czy kwota objęta przedmiotowym wezwaniem została uregulowana czy też nie.
Skarżący nie udokumentował w żaden sposób podnoszonej przez niego okoliczności zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto pomimo wezwania nie nadesłał zeznania podatkowego za rok 2015.
W świetle tych okoliczności WSA uznał, iż skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wszechstronny swojej sytuacji majątkowej. W konsekwencji uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania sądowego. Tymczasem niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i ponowne wnikliwe rozpatrzenie jego wniosku o "zwolnienie od wszelkich kosztów sądowych oraz wyznaczenie z urzędu radcy prawnego".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 490/14).
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że nie było możliwe dokonania pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Skarżący nie przedstawił bowiem rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i to pomimo wezwania go do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że na wezwanie z dnia 17 października 2016 r. skarżący odpowiedział jedynie szczątkowo. Nie przedstawił zaś kluczowych dokumentów, takich jak zeznanie podatkowe za rok 2015, czy umów kredytowych.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.