Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r., V SA/Wa 2971/12, odmówił przyznania prawa pomocy L.K. w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r., nr [...].
L.K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi sam, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Podał, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.506,92 zł brutto. Dodatkowo podniósł, iż ze względu na stan zdrowia ponosi wydatki na leczenie.
W dodatkowym oświadczeniu z dnia 9 lutego 2012 r. wskazał, iż mieszka przy rodzinie, jego miesięczny dochód wynosi 1.287,01 zł netto, nie posiada oszczędności pieniężnych ani majątku ruchomego. Wnioskodawca przedstawił swoje miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, na które składają się: koszty eksploatacji mieszkania/media – 200 zł, wydatki na leczenie – 200 – 400 zł, wyżywienie – średnio 300 zł, ubranie – około 100 zł. Skarżący oświadczył również, iż posiada rachunek bankowy, na który wpływa emerytura.
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r. referendarz sądowych odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw.
W wyniku jego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r., V SA/Wa 2971/12, odmówił przyznania prawa pomocy L.K. w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. W ocenie Sądu wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów, których miesięczna wysokość (1.287,01 zł netto) – biorąc pod uwagę oświadczone wydatki – przewyższa sumę wydatków niezbędnych dla utrzymania (około 1.000 zł), co powoduje, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (100 zł wpisu od skargi) nie będzie stanowiło uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Ponadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że konto bankowe skarżącego ma dodatnie saldo (1.491,63 zł), a kwota, która się na nim znajduje przewyższa wielokrotnie wysokość wymagane w sprawie wpisu sądowego.
Od powyższego postanowienia zażalenie wniósł L.K.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że sam fakt posiadania przez niego stałego źródła dochodu nie jest – w jego przekonaniu – wystarczający do odmowy przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w szczególności, że – ze względu na stan zdrowia – był zmuszony zaciągnąć zobowiązanie finansowe na zabezpieczenie kosztów leczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej ma miejsce wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym kontekście należy zauważyć, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., II FZ 987/12). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych znajduje bowiem uzasadnienie konstytucyjne jedynie w przypadkach, w których do sądu zwróci się osoba, której nie będzie stać na poniesienie ciężarów sądowych związanych z procesem (zob. P. Zaborniak, Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2006, nr 4-5, s. 20).
Brak możliwości pokrycia przez stronę środków związanych z udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zaś ustalany na podstawie porównania wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z jej możliwościami finansowymi (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., II OZ 1089/12; J. Harczuk, Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 5-6, s. 73), a zatem zarówno jej dochodami, jak i majątkiem. Przy czym, jak przyjmuje się w orzecznictwie, posiadanie majątku, w tym oszczędności, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r., II FZ 430/10). W szczególności zaś przyznanie prawa pomocy nie jest możliwe, gdy rachunek bankowy strony wykazuje dodatnie saldo wielokrotnie przewyższające wysokość wpisu sądowego, nawet jeśli strona podnosi, że zgromadzone środki są jej niezbędne na pokrycie kosztów leczenia (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11, II FZ 683/11).
Jednocześnie należy podkreślić, że ciężar udowodnienia okoliczności uprawniających do otrzymania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. W szczególności zaś w sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne wydają się niewiarygodne, obowiązek ten nie jest wypełniony, a sąd jest zmuszony odmówić przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r., I FZ 555/12).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że zgodnie z przedłożonymi w sprawie przez skarżącego wyjaśnieniami jego miesięczny dochód wynosi 1287,01 zł netto miesięcznie, zaś wydatki (w tym koszty leczenia) – łącznie 1100 zł. Przy czym, jak zauważa sam wnioskodawca, niekiedy wynoszą one mniej, tj. łącznie 800 zł. Jednocześnie saldo dodatnie na jego rachunku bankowym opiewa na kwotę 1491 zł, 63 zł.
W tym kontekście należy przyjąć, że poniesienie przez wnioskodawcę kosztów sądowych, w zakresie których skarżący chce uzyskać prawo pomocy, tj. 100 zł wpisu od skargi, nie przyniesie uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Po odliczeniu od jego miesięcznych dochodów kwoty należnego wpisu pozostaje suma 1187,01 zł, a zatem wyższa o co najmniej 87 zł od deklarowanych przez niego kosztów miesięcznego utrzymania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że sytuacja wnioskodawcy nie spełnia dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Jednocześnie, należy zwrócić uwagę, że Sąd I instancji nie mógł wziąć pod uwagę, że skarżący – jak twierdzi – był zmuszony zaciągnąć zobowiązanie finansowe na zabezpieczenie potrzebnych kosztów leczenia. Stanowisko wnioskodawcy nie znajduje bowiem uzasadnienia w przedłożonych przez niego w toku postępowania wyjaśnieniach, ponieważ wskazał on, że wydatki związane z leczeniem jest w stanie w pełni pokryć ze swoich miesięcznych dochodów. Tym samym argumentację skarżącego dotyczącą wpływu zaciągniętego zobowiązania finansowego na jego sytuację materialną należy uznać za niewiarygodną.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.