Uzasadnienie
Postanowieniem z 3 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 636/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił E.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] sierpnia 2011 r., w przedmiocie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2010.
Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że wnioskiem z dnia 28 października 2011 r. skarżąca E.W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni jest współwłaścicielką siedliska w trakcie budowy. Budowa została wstrzymana z uwagi na brak dochodów. Ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha w skład której wchodzą pastwiska, łąki ziemia klasy III i IV. Innego majątku tj. innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro wnioskodawczyni nie posiada. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz córką. Jedynym dochodem rodziny jest dopłata bezpośrednia do gruntów, która za rok 2010 wyniosła 3.100 zł. Skarżąca podniosła, iż w utrzymaniu gospodarstwa korzysta z pomocy finansowej syna.
Koszt utrzymania gospodarstwa oraz wydatki bytowe na 3 osoby wynoszą 800 zł miesięcznie. Syn wnioskodawczyni nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, iż wszystkie swoje oszczędności, które posiadała wydała na zakup ziemi i tworzenie siedliska rolnego. Dodała też, iż córka pozostaje na jej utrzymaniu i nie posiada majątku własnego. Wskazała, iż miesięczne wydatki rodziny i gospodarstwa wynoszą 800 zł. Na bieżące wydatki składają się: żywność, środki czystości dla trzech osób – 400 zł, energia elektryczna 200 zł, ubezpieczenie KRUS 100 zł, gaz 40 zł, internet 60 zł.
W ocenie Sądu I instancji sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie pozwalała na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że przeprowadzona analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków, daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę znacznie większą niż uzyskuje, tj. suma jej stałych kosztów utrzymania przekracza uzyskiwane dochody. Zdaniem Sądu oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E.W. żądając jego uchylenia i zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. O trafności tego stanowiska świadczy w szczególności porównanie wykazywanego przez skarżącą dochodu miesięcznego (ok. 258 zł) i miesięcznych wydatków (800 zł). Należy podkreślić, iż ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie można się zgodzić ze skarżącą, że w sposób wyczerpujący przedstawiła swoją sytuację majątkową i rodzinną we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z tej przyczyny można stwierdzić, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie została przedstawiona w sposób jasny i zupełny, a oświadczenia strony budzą wątpliwości. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwalają stwierdzić, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.