Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1042/12, odmówił P. W. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych.
Zarządzeniem z dnia 21 maja 2012 r. P. W. (skarżący) został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia został doręczony skarżącemu w sposób zastępczy, przewidziany w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w dniu 11 czerwca 2012 r., a więc termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu 18 czerwca 2012 r. Skarżący nie dokonał powyższej czynności w zakreślonym terminie, w związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r. odrzucił skargę P. W. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 lipca 2012 r.
W dwóch pismach z 2 sierpnia 2012 r. zatytułowanych "wniosek o przywrócenie terminu" i "skarga kasacyjna" (data nadania: 3 sierpnia 2012 r.) skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w kwicie 200 zł, którą uiścił w dniu 3 sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu oświadczył, że o braku opłaty dowiedział się tydzień wcześniej z innego pisma procesowego. Jednocześnie wskazał, że systematycznie odbiera korespondencję, nie rzadziej niż co 2 tygodnie. W okresie, kiedy wezwanie do uiszczenia wpisu winno być doręczone, skarżący na poczcie odbierał inną korespondencję poleconą w łącznej ilości kilkudziesięciu sztuk, w dniach 28 maja 2012 r., 11 i 15 czerwca 2012 r. Zdaniem skarżącego nie można zatem uznać wezwania za doręczone, a ponadto nie można obciążać go niewłaściwym działaniem Poczty Polskiej.
Zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. Sąd wezwał Naczelnika Urzędu Pocztowego K. [...] o informację, czy skarżący w okresie awizowania przesyłki poleconej nr [...], tj. od 28 maja do 14 czerwca 2012 r. podejmował korespondencję poleconą w Urzędzie Pocztowym K. [...]. W odpowiedzi z dnia 30 sierpnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Pocztowego poinformował, że sprawdzono dokumenty źródłowe, na podstawie których stwierdzono, że w ww. okresie korespondencję dla skarżącego odbierała osoba nieuprawniona do odbioru listu poleconego nadanego przez Sąd Administracyjny w W. Zarządzeniem z dnia 13 września 2012 r. Sąd wezwał Naczelnika Urzędu Pocztowego K. [...] do nadesłania dokumentów, na podstawie których stwierdzono, że korespondencję dla skarżącego odbierała osoba nieuprawniona.
W odpowiedzi z dnia 8 października 2012 r. biuro Zarządzania Ryzykiem i Zgodnością Wydział Operacyjny w G. Poczta Polska S.A. wyjaśniło, że w okresie od 28 maja do 14 czerwca 2012 r. w placówce pocztowej K. [...] wydano siedem przesyłek poleconych córce P. W. – J. W.. P. W. nie złożył w powyższym Urzędzie Pocztowym pełnomocnictwa pocztowego, w związku z czym J. W. jako dorosłemu domownikowi wydawane są awizowane przesyłki, z wyjątkiem przesyłek nadawanych na zasadach specjalnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 października 2012 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd wskazał, że przesyłkę sądową zawierającą wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący mógł odebrać osobiście lub osoba upoważniona na podstawie pełnomocnictwa pocztowego. Jak wynika z wyjaśnień Urzędu Pocztowego, córka skarżącego – J. W. – takiego pełnomocnictwa nie miała, zatem odmowa doręczenia jej przedmiotowej przesyłki była zgodna z prawem. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieprawidłowość doręczenia, bowiem to skarżący w sposób nieumiejętny wyznaczył osobę do odbioru korespondencji sądowej.
W ocenie Sądu skarżący nie dochował w niniejszej sprawie należytej staranności, jakiej wymagać można od przeciętnego uczestnika postępowania, należycie dbającego o swoje interesy, jemu zatem można przypisać winę w uchybieniu terminy przewidzianego na uiszczenie wpisu od skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. W., wnosząc o jego zmianę lub uchylenie. Skarżący podniósł, że brak informacji o treści pisma Poczty Polskiej uniemożliwił mu ustosunkowanie się do niego, a tym samym skierowanie do Sądu informacji o tym, że córka J. W. została poinformowana przez pracownicę poczty, iż nie ma innych przesyłek do odbioru. W innym razie skarżący udałby się osobiście do poczty po odbiór tej przesyłki. Skarżący czyni tak cały czas i przyjął taki zwyczaj odbierania korespondencji poleconej z uwagi na to, że prowadzi duże gospodarstwo rolne i w okresie od wiosny do późnej jesieni pracuje po kilkanaście godzin na dobę i odrywa się od prac rolnych w chwilach największej potrzeby. Przyjęty sposób odbioru korespondencji dowodzi należytej staranności skarżącego. Nie może on odpowiadać za uchybienia osoby trzeciej, w tym wypadku poczty. W treści zażalenia skarżący wniósł ponadto o przesłuchanie lub pisemne zapytanie skierowane do świadka J. W., zam. P., ul. K. [...], [...] K. Pismem z dnia 25 stycznia 2013 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa złożyła odpowiedź na zażalenie skarżącego, wnosząc o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Art. 86 § 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu przy zachowaniu warunków wynikających z art. 87 § 1 – 4 p.p.s.a.
Jednym z nich, unormowanym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Wymóg ten oznacza, że strona, która nie dokonała w terminie czynności, zobowiązana jest do uprawdopodobnienia dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd oceniając należytą staranność powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, tj. sąd bada, czy strona była w stanie pokonać (usunąć) przeszkodę przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem lub życiem własnym bądź innych, lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 1998, sygn. akt IV SA 1153/96).
Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest jedynie w sytuacji powstania przeszkody uniemożliwiającej zachowanie terminu przez stronę. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony, a ocena braku winy pozostawiona została uznaniu sądu, co daje mu możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne.
W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium uprawdopodobnienia braku winy polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Pojęcie braku winy postrzegane jest zaś jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania, czyli siły wyższej (szerzej zob.: A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, str. 368 - 370).
Z sytuacją braku zawinienia w uchybieniu terminu mamy do czynienia m.in. w sytuacji gdy doszło do uchybienia w zakresie doręczenia adresatowi przesyłki z wezwaniem do uzupełnienia braków skargi (zob. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt II FSK 239/06 oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, pod. red. R. Hausera, Warszawa 2011, s. 412-413).
Zgodnie z art. 65 § 2 p.p.s.a. do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczenia pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej. Szczegółowy tryb i sposób doręczania pism sądowych uregulowany został w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277 ze zm.). Zgodnie z § 8 ust. 1 powyższego rozporządzenia osobą uprawnioną do odbioru przesyłki złożonej w:
- 1) placówce pocztowej operatora lub urzędzie gminy jest:
- a) adresat,
- b) osoba uprawniona do reprezentacji przed sądem adresata będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej,
- c) upoważniony pracownik adresata będącego osobą praną albo jednostką nieposiadającą osobowości prawnej,
- d) upoważniony pracownik, w przypadku gdy adresatem jest organ wymieniony w art. 137 § 1 lub 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego;
- 2) placówce pocztowej operatora jest osoba upoważniona na podstawie pełnomocnictwa pocztowego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz. U. Nr 5, poz. 34 ze zm.).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że wnioskodawca nie wykazał braku zawinienia po swojej stronie. Nie odebrał bowiem osobiście adresowanej do niego przesyłki poleconej, nadanej na zasadach specjalnych, tj. wezwania Sądu do uiszczenia wpisu sądowego. W zażaleniu podniósł, iż było to spowodowane nadmiarem pracy. Okoliczność ta jednakże nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminu w rozumieniu przepisu art. 87 § 2 p.p.s.a. P. W. nie ustanowił także pełnomocnika pocztowego, który mógłby w jego imieniu odbierać tego typu przesyłki, czego skarżący nie kwestionował. W okresie od 28 maja do 14 czerwca 2012 r. córka skarżącego odbierała jedynie przesyłki polecone zwykłe, do czego – jako dorosły domownik – była uprawniona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie dbał należycie o swoje interesy, zaś przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W związku z powyższym rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy uznać za prawidłowe.
Ponadto, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy w sprawie. Rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, Sąd zwrócił się do Naczelnika Urzędu Pocztowego K. [...] w celu wyjaśnienia wątpliwości odnośnie prawidłowości nadania spornej przesyłki. Ponieważ pismo z dnia 30 sierpnia 2012 r. okazało się dla Sądu niewystarczające, zwrócono się do tego Urzędu powtórnie, wzywając do jego uzupełnienia. W świetle powyższych okoliczności nie można przyjąć – jak twierdzi skarżący – że Sąd orzekał, nie mając "pełnej informacji".
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.