Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 879/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., w sprawie ze skargi H. C. i A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2010 r., w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2010 r., którym przyznano skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł.
Sąd I instancji wskazał, że podstawą postanowienia referendarza z dnia 22 października 2010 r. były ustalenia, z których wynikało, że wydatki skarżących na utrzymanie mieszkania były niższe od deklarowanych we wniosku i wynosiły ok. 490 zł w okresie letnim i ok. 677 zł w sezonie zimowym. Wydatki na leczenie skarżącego były również niższe od wskazanych przez wnioskodawcę we wniosku i wynosiły ok. 170 zł miesięcznie. Z zeznań podatkowych oraz bilansów z działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu sprzedaży detalicznej wynikało, że działalność ta przynosiła dochody ok. 2000 zł miesięcznie brutto. Postanowienie to wobec niewniesienia sprzeciwu stało się prawomocne ze skutkiem orzeczenia Sądu.
W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, złożonym wraz ze skargą kasacyjną, Skarżący oświadczyli, że ich miesięczny dochód z działalności gospodarczej i emerytury skarżącego wynosi 4460 zł miesięcznie brutto (netto 2822 zł), comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą ok. 1000 zł, a wydatki na leczenie skarżącego wynoszą ok. 500-600 zł.
Postanowieniem z dnia 17 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 22 października 2010 r. przyznającego skarżącym prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw, co spowodowało stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., że postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 marca 2011 r., straciło moc.
Sąd I instancji uznał, że ponowny wniosek Skarżących o przyznanie prawa pomocy należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 22 października 2010 r. Wskazując na treść art. 165 p.p.s.a. stanowiącego, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, Sąd I instancji uznał, że składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący nie uprawdopodobnili, by okoliczności które były brane pod uwagę przy ocenie poprzedniego wniosku o prawo pomocy uległy zmianie.
Sąd wskazał, że obecnie łączny dochód skarżących sięga 4.460,05 zł brutto i jest wyższy o 1.500 zł od tego, który był deklarowany w wys. 2.960,05 zł brutto we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto Sąd podniósł, że po opłaceniu wydatków mieszkaniowych oraz kosztów leczenia kwota pozostającego skarżącym z dochodu brutto wynosi 2.910,05.
H. C. i A. C. zaskarżyli zażaleniem powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia i mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, iż:
- - obecny dochód skarżących jest wyższy o 1.500 złotych od tego, który był deklarowany w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 31 sierpnia 2010 roku, albowiem wynosił 2.960,05 złotych brutto, a obecnie dochód skarżących wynosi 4.460,05 złotych brutto, podczas gdy dane zawarte w urzędowych formularzach PPF prowadzą do zupełnie odmiennych wniosków,
- - sytuacja materialna zainteresowanych nie uległa pogorszeniu w stosunku do tej którą przedstawiali w poprzednio złożonym wniosku i która została przyjęta przy wydawaniu postanowienia z dnia 22 października 2010 roku, nawet przy uwzględnieniu wzrostu od 1 stycznia 2011 roku stawki podatku od towarów i usług, podczas gdy dane zawarte w urzędowym formularzu PPF stanowiącym załącznik do skargi kasacyjnej, jak również informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2011 roku prowadzą do zupełnie odmiennych wniosków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarówno w punkcie 1 dotyczącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jaki i w punkcie 2 odnoszącym się do przyznania tego prawa w zakresie częściowym, używa określenia "...gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść...". Taka konstrukcja tego przepisu nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności oraz takiego uzasadnienia wniosku aby przekonać sąd co do wystąpienia jednej z przesłanek wymienionej w powołanym przepisie, a implikującej możliwość zwolnienia strony od kosztów sądowych w całości bądź w części.
W przypadku gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest pierwszym tego rodzaju wnioskiem składanym przez stronę w toku postępowania, koniecznym jest aby z jego treści wynikało jakiego rodzaju zmiana okoliczności zaszła po stronie wnioskodawcy w zakresie jego stanu majątkowego i dochodów w stosunku do tych, które stanowiły uzasadnienie poprzedniego wniosku i były podstawą wydanych w tym zakresie postanowień. Wykazanie tych okoliczności jest zatem konieczną przesłanką umożliwiającą zmianę bądź uchylenie postanowienia zgodnie z art. 165 ustawy.
W niniejszej sprawie, Skarżący składając drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych, złożyli oświadczenia co do swojej sytuacji majątkowej zbieżne w treści z poprzednimi oświadczeniami. Jak trafnie podkreślił to Sąd I instancji, oświadczenia dotyczące uzyskiwanego dochodu, stanu majątkowego i ponoszonych wydatków, pomimo odstępu czasu dzielącego oba wnioski, prowadzą do przekonania, że w istocie sytuacja skarżących nie uległa pogorszeniu. Ponadto, pomimo weryfikacji danych zawartych w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskutek której ustalono, że kwoty w nim wskazane były wyższe od rzeczywistych kwot ponoszonych wydatków, w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy złożono oświadczenia tożsamej treści. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji dokonując analizy wniosku Skarżących, z uwzględnieniem danych zawartych w poprzednim wniosku oraz ustalonych w trybie art. 255 ustawy, prawidłowo uznał, że nie wykazali aby zmieniła się ich sytuacja majątkowa.
W konsekwencji Skarżący nie wykazując zmiany okoliczności sprawy mogących wpłynąć na zmianę zakresu przyznanego im postanowieniem z dnia 22 października 2010 r., prawa pomocy nie mogą oczekiwać, iż prawo to zostanie im przyznane w zakresie szerszym od już przez nich posiadanego.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.