Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1142/08, odmówił K. C. zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 sierpnia 2008 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.
K. Ch. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku w sprawie umorzenia obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych.
Postanowieniem z 9 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W następstwie wniesienia sprzeciwu przez skarżącego od tego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2008 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 listopada 2008 r., sygn. akt II GZ 296/08 oddalił zażalenie K. C., M. C. – Z. M. "N." s.c. na powyższe postanowienie.
Zarządzeniem z 12 grudnia 2008 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył zażalenie wraz z kolejnym wnioskiem o zwolnienie z opłaty sądowej od skargi w kwocie przekraczającej 10 zł (częściowe zwolnienie od kosztów sądowych). Na formularzu ppf z dnia 12 lutego 2010 r. jako wnioskodawcy figurują: M. C. oraz K. C. Zarządzeniem z dnia 12 marca 2010 r. skarżący został wezwany do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty wyjaśnień, potwierdzonych stosownymi dokumentami odnośnie ewentualnych zmian w sytuacji materialnej od czasu wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r. Skarżący został wezwany do przedstawienia informacji odnośnie: jego aktualnych miesięcznych wydatków oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, związanych z utrzymaniem (opłata za mieszkanie oraz jego eksploatację, opłaty za wyżywienie, ubranie, leczenie), stanu posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych, lokat oraz innego majątku ruchomego znacznej wartości.
Skarżący został wezwany również do przedstawienia informacji, czy nadal uzyskuje dopłaty bezpośrednie do gruntów, bądź inną pomoc z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Agencji Rynku Rolnego oraz jaka jest wysokość tej pomocy za lata 2008 i 2009, a także informacji odnośnie celu na jaki została rozdysponowana kwota 10.487,80 zł, zgromadzona na rachunku bankowym.
Ponadto Sąd I instancji wezwał skarżącego do złożenia: wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego lub osoby będące z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich likwidacji dokumentu to potwierdzającego wraz z saldem zamknięcia; zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, rent, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatniego roku: zaświadczenia z urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej; odpisów decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; dokumentów potwierdzających uzyskiwane przychody i koszty z tytułu prowadzenia Z. M. "N."; umowę zawartego kredytu lub pożyczki.
Powyższe wezwanie skarżący odebrał w dniu 6 kwietnia 2010 r., a zatem termin na nadesłanie żądanych dokumentów mijał w dniu 13 kwietnia 2010 r.
Postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił zmiany postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r., podnosząc w uzasadnieniu, że skarżący nie wykazał pogorszenia swojej sytuacji materialnej.
Na powyższe postanowienie K. C. i M. C. wnieśli zażalenie, po rozpoznaniu którego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt II GZ 152/10, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek będący przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji złożyła M. C. i K. C., co powinno zobligować Sąd I instancji do wyjaśnienia statusu prawnego M. C. do wystąpienia w tym postępowaniu. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem czy M. C. złożyła wniosek jedynie jako żona K. C., czy też wywodzi swoje uprawnienia z przymiotu strony skarżącej.
Pismem z dnia 4 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zwrócił się o wyjaśnienie w jakim charakterze został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy przez M. C. W odpowiedzi na wezwanie Sądu M. C. oświadczyła, że powyższy wniosek złożyła zarówno jako żona K. C., jak również jako wspólnik Z. M. "N." s.c.
Na skutek powyższego oświadczenia uznano M. C. za uczestnika postępowania oraz wezwano ją do udzielenia informacji odnośnie jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., rozpoznając sprawę z wniosku K. C., postanowieniem z dnia 19 stycznia 2011 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że sprawa w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych została już rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 sierpnia 2008 r. Ponieważ postanowienie w sprawie prawa pomocy może być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, zgodnie z treścią art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący po złożonym ponownie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w kwocie 100 zł ponad kwotę 10 zł nie wskazał żadnych nowych okoliczności, mogących uzasadniać wzruszenie prawomocnego postanowienia. Ponadto Sąd uznał, że skarżący ma możliwość poniesienia przewidzianych kosztów sądowych, gdyż na obecnym etapie postępowania do zapłaty wpisu sądowego pozostała kwota 70 zł, z powodu wcześniejszego uiszczenia w toku sprawy 30 złotych. Sąd zauważył również, iż z prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego uzyskuje on dochód nieznacznie wyższy niż wskazany w pierwotnym wniosku (520 zł zamiast 480 zł), a także, iż dopłaty do gruntów w latach 2008 – 2009 znacznie przewyższają dopłaty uzyskane w 2007 r. (4.748,11 zł w 2007 r., 7.018,75 zł w 2008 r. i 7.964,64 zł w 2009 r.), ujęte w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd I instancji podniósł ponadto, że skarżący nie przedstawił na żądanie Sądu aktualnych miesięcznych wydatków, a więc przyjęto, że pozostają one na tym samym poziomie. Jedyną nową okolicznością jest wskazana przez skarżącego długotrwała choroba narządu ruchu, wskutek której ponosi on koszty leczenia. Jednakże skarżący nie podał zwiększonych wydatków z tym związanych. Ponadto, na skutek nieprzedstawienia aktualnych wyciągów bankowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący wciąż dysponuje środkami zgromadzonymi na rachunku.
Konkludując Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał pogorszenia swojej sytuacji materialnej, a więc poniesienie przez niego wydatku w postaci wpisu sądowego jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie.
M. C. i K. C. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości oraz zwolnienia z opłaty sądowej od skargi w części ponad kwotę 40 zł. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono, że Sąd I instancji błędnie ocenił sytuację materialną skarżących od czasu wydania postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Podniesiono, że kwestia dopłat do produkcji rolnej nie ma wpływu na wysokość dochodu miesięcznego z gospodarstwa rolnego, gdyż dochód ten uzależniony jest od wzrostu cen środków do produkcji rolnej. Skarżący oświadczyli ponadto, że aktualny dochód miesięczny w 2011 r. z gospodarstwa rolnego wynosi łącznie 480 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy winno nastąpić w kontekście art. 165 p.p.s.a., który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania mogą być uchylane bądź zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od opłat sądowych oznacza prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Takich wyjątkowych okoliczności Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie dostrzegł i ocenę taką w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane przez skarżących zmiany dotyczące długotrwałej choroby, w sytuacji nieprzedstawienia zwiększonych wydatków związanych z kosztami leczenia nie uzasadniają zmiany postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r. odmawiającego K. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Ponadto skarżący K. C. został wezwany przez Sąd I instancji do przedstawienia szeregu dokumentów oraz informacji obrazujących jego aktualną sytuację finansową. Termin na przedstawienie Sądowi żądanych informacji upłynął po 7 dniach od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania, tj. w dniu 13 kwietnia 2010 r. Do czasu wydania postanowienia z dnia 19 stycznia 2011 r. skarżący nie przedstawił żądanych przez Sąd I instancji dokumentów i informacji.
Uwzględniając obowiązek ciążący na skarżącym w zakresie przedstawienia Sądowi aktualnej sytuacji materialnej wraz z dowodami na to, że sytuacja ta uległa zmianie w stosunku do sytuacji przedstawionej przy okazji składania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zasadnie Sąd I instancji dążył do ustalenia, poprzez wezwanie K. C. do przedłożenia stosownych dokumentów, uzasadniających aktualne okoliczności rozpoznawanego wniosku, m.in. poprzez złożenie aktualnych miesięcznych wydatków, stanu posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych oraz lokat (k. 184 akt sądowych).
Należy w tym miejscu podkreślić, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu rozważył wskazane we wniosku okoliczności dotyczące zmiany sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego warunków rodzinnych, wyprowadzając z nich niedający się zakwestionować wniosek, iż przedstawiając swoją sytuację majątkową i rodzinną skarżący nie dopełnił powinności przekonującego wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów dalszego postępowania, tym bardziej poprzez brak nadesłania na wezwanie Sądu dokumentów obrazujących, jego stan materialny oraz okoliczności, które uległy zmianie od czasu złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, K. C. nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumentację niezbędną dla prawidłowej oceny stanu majątkowego jego oraz małżonki. Uchylenie się od tego obowiązku nie pozwalało na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego. Sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponowny wniosek, słusznie więc uznał, iż dane w nim zawarte nie dają podstaw do jego uwzględnienia. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić w sposób bardzo dokładny okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa więc w tym zakresie ciężar dowodu.
Tymczasem skarżący nie wywiązał się z powyższego obowiązku w sposób rzetelny. W całości podzielić należy więc ustalenia Sądu pierwszej instancji, który przyjął, iż nie wykazał on pogorszenia swojej sytuacji materialnej.
Mając na uwadze te wszystkie okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżący nie uzasadnił prawidłowo swojej ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej, a przez to nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie uznał za nieuzasadnione.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.