Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozostawił bez rozpatrzenia wniosek J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd I instancji podał, iż pismem z [...] grudnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W [...] stycznia 2013 r. doręczono skarżącemu przesyłkę, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, znajdującego się w aktach sprawy.
Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2013 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego bez rozpatrzenia, wskazując, iż skarżący nie złożył urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem pozostawił wniosek bez rozpatrzenia gdyż wniosek jako kwalifikowane pismo procesowe, winno być złożone na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.). Skarżący został prawidłowo wezwany do wypełnienia i złożenia formularza PPF, jednakże pomimo otrzymania formularza, nie złożył go, co uniemożliwiło nadanie wnioskowi o prawo pomocy dalszego biegu. Skarżący nie uczynił bowiem zadość wymogowi z art. 252 § 2 p.p.s.a., co skutkuje zastosowaniem rygoru z art. 257 p.p.s.a. – tj. pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
J. J. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie, zmianę i zwolnienie skarżącego od uiszczenia wpisu. W zażalenia skarżący podał, że nie zgadza się z tezą uzasadnienia, iż wniosek wymaga szczególnej formy, a ponadto zarzucił, że nie przesłano mu formularza a w aktach SKO znajduje się wypełniony formularz PPF, dlatego tym bardziej nie było przeszkód do rozpoznania wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje
Zażalenie jest bezzasadne, dlatego polega oddaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie można przyznać prawo pomocy na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. Prawo pomocy - zdefiniowane w art. 239 pkt 4 p.p.s.a. - obejmuje uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (art. 211 p.p.s.a.) oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 p.p.s.a.). Aby skorzystać z tego uprawnienia w zakresie częściowym lub całkowitym, strona jest zobowiązana do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 243 § 1 p.p.s.a. Forma tego wniosku nie jest dowolna, gdyż zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Na mocy art. 256 pkt 1 p.p.s.a. wzór ten ustanowiła w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) określa dwa rodzaje formularzy o przyznanie prawa pomocy: (1) dla osób fizycznych i (2) dla osób prawnych. W rozpatrywanej sprawie skarżący był zobowiązany na mocy art. 252 § 2 p.p.s.a. do złożenia formularzu dla osób fizycznych – PPF.
Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
Skarżący nie dotrzymał jednak wymogów prawa, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Pismem z dnia [...] października 2012 r. skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości - zgodnie z dyspozycją art. 245 § 3 p.p.s.a. Ponieważ wniosek nie spełniał wymogów co do formy (wniosek PPF), WSA w Gliwicach wezwał skarżącego pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. do wypełnienia stosowanego formularza, który został załączony do pisma Sądu. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu. Analiza akt spraw prowadzi do konkluzji, że skarżący nie wysłał formularza PPF do WSA, tym samym skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji właściwie zrealizował dyspozycję art. 257 p.p.s.a., zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu pozostawia się bez rozpoznania. W świetle akt sprawy postanowienie WSA w Gliwicach należy uznać za zgodne z prawem.
Należy zaznaczyć, że - zgodnie z dyspozycją art. 243 § 1 p.p.s.a. - stronie można przyznać prawo pomocy na jej wniosek złożony w toku postępowania. Ustawa p.p.s.a. nie ogranicza uprawnienia do złożenia wniosku o prawo pomocy do pojedynczej i jednorazowej czynności. Tym samym skarżący może ponownie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od etapu postępowania sądowoadministracyjnego. Skuteczność takiego wniosku będzie zależała od dotrzymania wymogów prawa, w tym m.in. wniesienia go w należytej formie na urzędowym formularzu PPF.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.