Uzasadnienie
Objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 110/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na terenach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji odwołał się do dotychczasowego przebiegu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W wyznaczonym przez Sąd terminie do opłacenia skargi M. K. w dniu [...] stycznia 2011 r. złożył pierwszy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Został on oddalony postanowieniem WSA w K. z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 110/11 ze względu na nie wykazanie spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
W wykonaniu kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi skarżący ponowił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został w rezultacie oddalony w następstwie oddalenia zażalenia przez NSA postanowieniem z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt II GZ 511/11.
Zarządzeniem z dnia 23 grudnia 2011 r. ponownie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu 30 grudnia 2011 r. W związku z wezwaniem, M. K. w dniu 7 stycznia 2012 r. złożył trzeci wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W związku z nie uiszczeniem wymaganego wpisu od skargi w terminie, WSA w K. postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 110/11 odrzucił skargę wobec jej nieopłacenia, stosownie do art. 220 § 3 p.p.s.a. Sąd wskazał, że kwestia zwolnienia M. K. od kosztów sądowych była już dwukrotnie rozstrzygnięta. Sąd podniósł, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanego przez sąd do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie.
Wniesiona przez skarżącego skarga kasacyjna na powyższe postanowienie WSA w K. została odrzucona postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. w związku z niedochowaniem wymogu art. 175 p.p.s.a. Z tego samego powodu odrzucone zostało zażalenie M. K. na powyższe postanowienie (post. WSA w K. z dnia 27 czerwca 2012 r.).
Po wniesieniu w dniu 10 lipca 2012 r. kolejnego zażalenia skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100,00 zł, w odpowiedzi na który złożył wniosek o zwolnienie od kosztów.
Wobec nieuzupełnienia braku formalnego wniosku w postaci złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF, zarządzeniem z dnia 14 września 2012 r. pozostawiono wniosek o zwolnienie od kosztów bez rozpoznania.
Po wniesieniu w dniu [...] września 2012 r. przez skarżącego sprzeciwu od powyższego zarządzenia wraz z dołączonym wypełnionym formularzem PPF, postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. WSA w K. pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania, stosownie do art. 257 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 8 stycznia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. K. na powyższe postanowienie WSA w K. Wniosek złożony na urzędowym formularzu załączony do sprzeciwu z dniu 27 września 2012 r. został zarejestrowany jako nowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku, a jego sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna. Zarządzeniem z dnia 3 grudnia 2012 r. skarżący został zobligowany do uzupełnienia wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF o stosowne dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, otrzymuje emeryturę, nie ma oszczędności ani rzeczy ruchomych, a dom w którym zamieszkuje stanowi jego własność.
Postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r. Referendarz sądowy WSA w K. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że obecny wniosek jest już kolejnym wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie i będzie on rozpatrywany w oparciu o art. 165 p.p.s.a. Zdaniem Sądu w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności istotnych mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący nie wykazał żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu ocenianego poprzednio przez WSA – jego stanu majątkowego.
Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. WSA w K. również oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem Sądu w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący pomimo wezwania nie określił wysokości swojego miesięcznego dochodu, nie podał też powierzchni domu ani działki, na której jest posadowiony. Nie wykazał też faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności o której mowa w art. 252 par. 1 p.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia braków zostało wykonane przez skarżącego w niepełnym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji w sposób niewłaściwy ocenił stan materialny i finansowy skarżącego i bezzasadnie odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący podniósł, że przedłożył dokumenty i opisał całą sytuację która uzasadnia przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie należy podkreślić, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest już kolejnym wnioskiem skarżącego w tym zakresie. Sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem WSA w K. z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 110/11, oraz w następstwie oddalenia przez NSA zażalenia skarżącego – postanowienie z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt II GZ 511/11.
We wspomnianym postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2011 r. Sąd uznał, że skarżący nie kwalifikuje się do zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazał, że skarżący posiada stały miesięczny dochód w wysokości 1 710,35 zł a z wyciągu bankowego wynika, że saldo rachunku jest dodatnie. Skarżący nie wykazał ile wynoszą jego stałe wydatki, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że je ponosi.
W postanowieniu z dnia 18 listopada 2011 r. NSA również odniósł się do sytuacji materialnej skarżącej w kontekście przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. NSA wówczas uznał, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego z uwagi na dodatnie saldo na koncie skarżącego - 1.696,03 zł oraz sumę miesięcznych opłat - ok. 400 zł. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby Sądowi I instancji uznać, że uiszczenie wpisu od skargi spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny.
Wskazane wyżej prawomocne postanowienia należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona.
Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym, dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
W tym kolejnym postępowaniu nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ustawodawca w art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazał, w jaki sposób wnioskodawca powinien wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 27 września 2012 r. trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż zaistniały jakakolwiek zmiany okoliczności, które w poprzednio prowadzonym w tej sprawie postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skutkowały odmową zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania. W rozpoznawanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że jest osobą w podeszłym wieku, a jego sytuacja zdrowotna i finansowa jest trudna. Pomimo wezwania Sądu, skarżący nie określił wysokości swojego miesięcznego dochodu, nie podał także powierzchni domu ani działki, na której jest posadowiony. Nie wykazał też faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. W odpowiedzi wyjaśnił jedynie, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, otrzymuje emeryturę, nie ma oszczędności, a dom, w którym zamieszkuje, stanowi jego własność.
Zatem dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia braków zostało wykonane przez skarżącego w niepełnym zakresie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by kolejny wniosek odwoływał się do okoliczności, które nakazywałyby ponownie odnieść się do sytuacji materialnej skarżącego w kontekście przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. Obecny wniosek skarżącego nie odwołuje się do okoliczności, które dawałyby podstawę do uznania, że sytuacja materialna skarżącego zmieniła się (na niekorzyść) w takim stopniu, który poprzednią ocenę możliwości finansowych skarżącego w partycypowaniu w kosztach postępowania czyniłby nieaktualną.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.