Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 3011/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznaniu wniosku P. R. (skarżący), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lutego 2022 r., nr 173/07/2022/KL w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniesionej skardze na ww. decyzję skarżący zawarł m.in. wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Skarżący podniósł w nim, że w momencie otrzymania ww. decyzji przebywał na leczeniu w szpitalu i tym samym nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Do wniosku załączył zaświadczenie wydane dnia 7 czerwca 2022 r. o hospitalizacji w okresie od dnia 23 lutego 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd podniósł, że skarżący dnia 8 marca 2022 r., odebrał osobiście zaskarżoną decyzję, co znajduje potwierdzenie w znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Z dołączonego przez skarżącego zaświadczenia z dnia 7 czerwca 2022 r. wynika, że przebywał on w szpitalu od dnia 23 lutego 2022 r. Sąd podkreślił, że z zaświadczenia nie wynika, "do kiedy" przebywał w szpitalu. W dalszej części uzasadnienia Sąd zauważył, że skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu została nadana dnia 24 października 2022 r., a zatem od daty pobytu skarżącego w szpitalu do dnia złożenia skargi i wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia upłynęło ponad 8 miesięcy. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że przeszkoda we wniesieniu skargi trwała aż do października 2022 r. Ponadto, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu złożył skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
WSA przypomniał na koniec, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć "w sposób obiektywny".
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik procesowy skarżącego, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 88 p.p.s.a., mające wpływ na treść postanowienia, a polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony po terminie, w sytuacji gdy skarżący przebywał w szpitali psychiatrycznym, co winno skutkować wydaniem przez Sąd "zarządzenia o ustaleniu" terminu przebywania skarżącego w szpitalu oraz zdolności procesowej z uwagi na stan zdrowia psychicznego, a uchybienie to doprowadziło do niesłusznej odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie podlegało uwzględnieniu z przyczyn, które zostały dostrzeżone z urzędu.
Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dowodzi, że Sąd Wojewódzki, pomimo nieustalenia przesądzającej o dopuszczalności wniosku kwestii zachowania nieprzywracalnego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej wniesienia skargi (art. 87 § 1 p.p.s.a.), przystąpił od razu do oceny merytorycznej przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Takie podejście jest oczywiście błędne, gdyż zaburza ustawowo określoną sekwencję czynności kontrolnych w postępowaniu incydentalnym w sprawie przywrócenia terminu procesowego (zob. postanowienie NSA z dnia 17 października 2023 r., II GZ 387/23). Niezachowanie terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. skutkuje bowiem tym, że wniosek o przywrócenie uchybionego terminu musi zostać uznany za niedopuszczalny z przyczyn temporalnych (spóźniony), co zgodnie z art. 88 zd. 1 p.p.s.a. stanowi podstawę do jego odrzucenia w drodze postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym.
Lektura akt sprawy ujawnia ponadto określone sprzeczności pomiędzy twierdzeniami stron postępowania, które wymagają od Sądu Wojewódzkiego stosownego wyjaśnienia w związku z okolicznościami związanymi ze stanem zdrowia psychicznego skarżącego. Jak wskazał Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę, z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący odebrał osobiście przesyłkę zawierającą ww. decyzję w dniu 8 marca 2022 r., natomiast zgodnie z zaświadczeniem o hospitalizacji z dnia 7 czerwca 2022 r. skarżący miał przebywać w warunkach leczenia szpitalnego od dnia 23 lutego 2022 r.
Powyższe rozbieżności powinny zostać wyjaśnione i rozstrzygnięte przez Sąd Wojewódzki w drodze wezwania pełnomocnika strony skarżącej do przedłożenia odpowiednich dokumentów lub – w razie niemożności ich uzyskania przez stronę lub jej pełnomocnika – zwrócenia się do placówki szpitalnej o przedłożenie koniecznych informacji. Sąd Wojewódzki powinien także uwzględnić, że w ww. zaświadczeniu stwierdzono w czasie teraźniejszym, że skarżący "przebywa w szpitalu" od dnia 23 lutego 2022 r., co może oznaczać, że w dniu wystawienia zaświadczenia (7 czerwca 2022 r.) pobyt ten nie był jeszcze zakończony.
Badając kwestię zachowania siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., należy także rozważyć, czy i w jakim zakresie stan zdrowia psychicznego (hospitalizacja miała charakter psychiatryczny) mógł wpłynąć w okresie po zakończeniu pobytu w szpitalu (okres ten powinien zostać ustalony na podstawie dokumentacji) na czas trwania przyczyny uchybienia terminu. Jeżeli bowiem schorzenie chorobowe psychiczne trwało nadal w sposób nieprzerwany także w październiku 2022 r., to nie można wykluczyć, że rozważany termin został zachowany. Oczywiście ustalenia pozytywne w tym zakresie miałyby bezpośredni wpływ na ocenę spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Najpierw jednak konieczne jest kategoryczne przesądzenie sprawy zachowania terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz stwierdzenie dopuszczalności albo niedopuszczalności temporalnej złożonego wniosku.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.