Uzasadnienie
W. I. P. i G. S. C. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2020 r.
Zarządzeniem z dnia 23 marca 2021 r. Sąd I instancji wezwał pełnomocnika skarżących do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania skarżących przed sądami administracyjnymi oraz podanie numerów PESEL skarżących albo złożenia oświadczenia, że skarżące takich numerów nie posiadają – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca ww. wezwania została wysłana na adres pełnomocnika skarżących i dwukrotnie awizowana w dniach 20 i 28 maja 2021 r., a następnie wobec niepodjęcia uznana za doręczoną w dniu 4 czerwca 2021 r. Termin na usunięcie braków formalnych skargi upływał zatem w dniu oraz na opłacenie wpisu upływał więc w dniu 11 czerwca 2021 r. W zakreślonym terminie wskazany brak formalny skargi nie został usunięty, dlatego też postanowieniem z dnia 23 czerwca 2021 r. WSA w Warszawie odrzucił skargę W. I. P. i G. S. C. na decyzję Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2020 r. z uwagi na nieusunięcie braku formalnego skargi.
Odpis ww. postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżących w dniu 12 lipca 2021 r. W dniu 22 lipca 2021 r. pełnomocnik skarżących wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 22 grudnia 2021 r., odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi uznając, że pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Okoliczności faktyczne powołane we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, nie wskazują na to, że uchybienie terminu nastąpiło na skutek zdarzeń wyjątkowych czy szczególnych, które mogłyby usprawiedliwiać działanie pełnomocnika skarżących.
Sąd stwierdził, że pełnomocnik nie dołączył do akt jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego, które potwierdzałoby, że w okresach zaostrzenia dolegliwości był niezdolny do wykonywania pracy. Brak było zatem podstaw do uznania za uprawdopodobnione, że choroba pełnomocnika cały czas stanowiła przeszkodę nie do przezwyciężenia i że pełnomocnik przeszkody tej nie mógł usunąć. Za nieusprawiedliwiające Sąd I instancji uznał również argumentacje pełnomocnika w zakresie niemożności skorzystania z pomocy innej osoby.
Pełnomocnik skarżących składając zażalenie wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Wskazał, że spełnił wszystkie przesłanki wynikające z przepisów art. 86 i 87 p.p.s.a. i Sąd powinien przywrócić termin.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej jako: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. W świetle art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu; w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona winna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem złożenia wniosku o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek pełnomocnika skarżących o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi.
Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z dnia: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13; 1 października 2013 r., sygn. akt II OZ 833/13; 25 września 2013 r., sygn. akt I OZ 828/13).
Sąd oceniając, czy w konkretnej sprawie strona zawiniła uchybienie terminowi do dokonania czynności, powinien przyjąć obiektywny miernik staranności. Innymi słowy sąd powinien zbadać, czy do uchybienia terminu doszło z uwagi na wystąpienie przyczyn niezależnych od strony.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazanych w petitum, wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, bowiem w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można sądowi pierwszej instancji, który odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi, zarzucić naruszenia m.in. art. 86 § 1 p.p.s.a., skoro pełnomocnik we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu nie uprawdopodobnił po swojej stronie braku winy w uchybieniu terminu.
Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że okoliczności powołane przez pełnomocnika skarżących uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Jak słusznie zauważa Sąd I instancji choroba pełnomocnika, nie może być uznana za okoliczność przemawiającą za brakiem winy strony w uchybieniu terminu. NSA uznaje za w pełni prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, który wskazał, że pełnomocnik nie przedłożył żadnego dowodu na to, że pełnomocnik skarżących w rzeczywistości zachorował w dniu 16 lipca 2021 r. i to na tyle poważnie, aby stracić wszelką możliwość działania. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączono jedynie dokument potwierdzający odbycie telefonicznej pomocy medycznej internistycznej w dniu 21 lipca 2021 r. oraz wydruki wiadomości sms: o wystawieniu e-Recepty w dniu 21 lipca 2021 r. oraz o terminie konsultacji telefonicznej w dniu 22 lipca 2021 r. Zdaniem Sądu z dokumentów tych wynika, że ewentualne pogorszenie stanu zdrowia pełnomocnika skarżących miało miejsce w dniu 21 lipca 2021 r., czyli po upływie terminu do usunięcia braków formalnych skargi, co miało miejsce w dniu 19 lipca 2021 r. (poniedziałek).
Tymczasem przy tak poważnych – jak twierdzi pełnomocnik – dolegliwościach wizyta u lekarza specjalisty, czy choćby teleporada lekarska wydaje się koniecznością, a więc było możliwe przedstawienie przynajmniej zaświadczenia lekarskiego poświadczającego fakt wystąpienia opisanych przez stronę dolegliwości w terminie wcześniejszym.
Biorąc pod uwagę, iż przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której pełnomocnik nie mógł usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku należało uznać, iż przytoczone w zażaleniu okoliczności i przedstawiona przez pełnomocnika skarżących argumentacja (że nie zatrudnia pracowników i z nikim nie współpracuje) nie mogą stanowić pozytywnej przesłanki, pozwalającej na przywrócenie uchybionego terminu. W niniejszej sprawie występujący w sprawie adwokat będący profesjonalistą nie powinien dopuszczać do sytuacji, w której interesy strony mogłyby być nienależycie reprezentowane, szczególnie w sytuacji gdy miał świadomość, że wniósł skargę, której braki formalne winien uzupełnić po wezwaniu. Jak prawidłowo zwrócił uwagę Sąd I instancji profesjonalny pełnomocnik powinien tak zorganizować swoją pracę, ażeby w nagłych niezaplanowanych sytuacjach nie dopuszczać do takich sytuacji, w których ten interes strony byłby zagrożony.
Przy wypełnianiu obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną, od której zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadne jest wymaganie od niego maksimum staranności przy jej wykonywaniu.
W tym stanie rzeczy postanowienie Sądu I instancji odmawiające przywrócenia uchybionego terminu do usunięcia baków formalnych skargi należało uznać za prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.