Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1273/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. oddalił wniosek skarżącego, uznając że nie wykazał on przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. również nie przychylił się do jego wniosku uznając, że nie wykazał on w sposób przekonywujący, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Wprawdzie nie ma stałego zatrudnienia, utrzymuje się z prac dorywczych, jest jednak właścicielem majątku w postaci mieszkania o pow. 44m2, nieruchomości rolnej o pow. 0,20 ha i dwóch działek o łącznej powierzchni około 40m2, jak również 1/3 domu o pow. 88m2. Nie jest więc pozbawiony środków do życia, może pobierać pożytki z przysługującego mu prawa własności, np. wynajmując część domu albo mieszkanie, wydzierżawiając nieruchomość rolną lub ją sprzedając. Fakt, że na parcelach skarżącego położonych w R. w K. była prowadzona w okresie noworocznym działalność handlowa, potwierdza, że ma on możliwość zwiększenia swoich dochodów, ale z tych możliwości nie korzysta. Skoro więc posiada on majątek, z którego może czerpać korzyści, to należało przyjąć, że może on partycypować w kosztach postępowania w sprawie.
M. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie podając, że jego sytuacja uległa zmianie. Nie jest już właścicielem działek o łącznej powierzchni 40m2+4m2. W budynku, w którym mieszka wynajmuje pomieszczenie koledze a jego sytuacja materialna nadal jest trudna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek.
Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) o przyznanie tego prawa. Jednakże uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie uznał, że słusznie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika. Sąd I instancji ustalił, że wprawdzie skarżący nie posiada stałego zatrudnienia, ale jest w posiadaniu nieruchomości, z których może czerpać pożytki. Nie korzysta z pomocy opieki czy też wsparcia finansowego rodziny lub znajomych. Ponadto skarżący podał, że w okresie noworocznym na jego parcelach prowadzona była działalność handlowa, z której on nie uzyskał wynagrodzenia. Utrzymuje się z prac dorywczych.
Natomiast w zażaleniu na powyższe postanowienie podał, że nie jest już właścicielem nieruchomości o pow. ok. 40m2, a w budynku w którym mieszka, wynajmuje pomieszczenie koledze. Jednakże nie podał, w jaki sposób utracił prawo do wyżej wymienionych działek. Z tych wszystkich względów należało uznać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy poparty został lakonicznymi wyjaśnieniami, które nie przekonują co do trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, źródłem dochodu dla skarżącego mogą być nie tylko przychody z tytułu wykonywanej pracy, ale także przychody z wynajmu posiadanych nieruchomości lub ich sprzedaż. Tymczasem w zażaleniu skarżący nie podał, w jaki sposób utracił część swoich nieruchomości oraz czy uzyskuje dochody z wynajmu części budynku w którym zamieszkuje, jak również w żaden inny sposób nie wyjaśnił, na czym polega jego trudna sytuacja materialna, skoro nie korzysta z pomocy społecznej czy też pomocy finansowej rodziny lub znajomych. Z tych wszystkich względów należało uznać, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. jest prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie jako niemające uzasadnionych podstaw.