Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 882/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę W. W. na czynność Prezydenta Miasta Sosnowca w przedmiocie uprawnienia do kierowania pojazdami.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w dniu 22 marca 2022 r. W. W. wniósł za pośrednictwem Prezydenta Miasta Sosnowca do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach "odwołanie" od czynności administracyjnej polegającej na ograniczeniu terminu ważności posiadanych przez niego uprawnień do kierowania pojazdami kat. A/B/B+E/C/C+E/D/D+E/T.
Pismem z dnia 24 maja 2022 r. Kolegium przekazało skargę (,,odwołanie'') wraz z aktami sprawy do Prezydenta Miasta Sosnowca, który pismem z dnia 13 czerwca 2022 r. skierował ją wraz z odpowiedzią do WSA w Gliwicach.
Odrzucając skargę Sąd I instancji stwierdził, że przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest czynność materialno-techniczna organu dotycząca wpisu do prawa jazdy daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami określonych kategorii, które wcześniej uzyskane były bezterminowo. Wskazana powyżej czynność wpisu do prawa jazdy daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa administracyjnego, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. WSA stwierdził, że czynność ta ma charakter władczy, gdyż definiuje czas korzystania przez osobę fizyczną z uprawnień przewidzianych w przepisach prawa materialnego, tj. w przepisach ustawy o kierujących pojazdami; skierowana jest na zewnątrz aparatu administracyjnego i to wobec indywidualnie oznaczonego podmiotu kierującego pojazdem. Dopuszczalność wniesienia skargi na tego rodzaju czynności organu administracji została wyraźnie przewidziana w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Sąd I instancji podniósł, że o treści zaskarżonej czynności Skarżący dowiedział się w dniu 15 października 2021 r. W tej bowiem dacie Skarżący odebrał dokument prawa jazdy, a zatem skarga powinna zostać wniesiona w terminie 30 dni, licząc od tej daty, tj. do dnia 15 grudnia 2021 r. Skarżący złożył zaś skargę dopiero w dniu 23 marca 2022 r., błędnie określając ją jako,,odwołanie'', co musiało skutkować jej odrzuceniem.
W dalszej części uzasadnienia WSA zwrócił uwagę na fakt, że z akt administracyjnych sprawy wynika brak potwierdzenia pouczenia strony o możliwości wniesienia odwołania do Kolegium na decyzję organu (na druku decyzji brak jest podpisu i pieczęci organu wydającego pod pozycją,,POUCZENIE''). Sąd podkreślił, że również sam Skarżący nie potwierdza, iż został pouczony o prawie do wniesienia odwołania. Pismem z dnia 20 lutego 2021 r. zwrócił się do organu o wymianę i przywrócenie,,Prawa jazdy bezterminowego'', wyrażając tym samym swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji w sprawie wtórnika prawa jazdy.
Sąd wskazał, że pismo skarżącego było w rzeczywistości odwołaniem strony od decyzji organu z dnia 15 października 2021 r., które nie zostało przesłane do Kolegium i zostało,,załatwione'' przez organ pismem z dnia 7 marca 2022 r. pomimo, że istniały podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. WSA wskazał ponadto, że również SKO, które otrzymało wraz ze skargą (,,odwołaniem'') Skarżącego z dnia 22 marca 2022 r. akta administracyjne nie zwróciło uwagi na ten fakt. W ocenie Sądu, sprawa dotycząca decyzji organu z dnia 15 października 2022 r. nadal nie została zakończona i powinna być prowadzona przez organy orzekające w sprawie zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o przywrócenie terminu do odwołania, uchylenie postanowienia i nakazanie sądowi i organom rozpoznanie jego sprawy.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił nierozpoznanie merytorycznie sprawy, podczas gdy w uzasadnieniu Sąd sam stwierdza, że skarżący nie został pouczony o przysługującym mu prawie do odwołania się od decyzji w sprawie jego prawa jazdy.
W uzasadnienia zażalenia skarżący podniósł m.in., że nigdy nie został pouczony o jakichkolwiek prawach przez organ, a w szczególności o tym, że ma prawo odwołać się od decyzji w sprawie wymiany prawa jazdy. Co więcej postawiono go przed wyborem, że albo odbiera dokument prawa jazdy albo nie, a tym samym nie posiada uprawnień. W takiej sytuacji dokument ten odebrał, natomiast dopiero później dowiedział się z mediów, że wpisywanie daty ważności uprawnień jest niezgodne z prawem i od razu złożył odwołanie. Wnoszący zażalenie stwierdził, że o braku pouczenia go o przysługujących mu prawach i zmuszeniu go poniekąd do odbioru prawa jazdy z datą ważności, zauważył dopiero Sąd I instancji.
W związku z powyższym skarżący wniósł o przywrócenie terminu do odwołania oraz zaznaczył, że w jego ocenie decyzja o wpisaniu daty ważności uprawnień jest wydana z naruszeniem prawa, co powinno skutkować rozpoznaniem jego sprawy z urzędu przez Sąd, niezależnie od zakresu zaskarżenia czynności administracyjnej.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o oddalenie zażalenia w całości, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji odrzucił skargę przyjmując, że wynikający z art. 53 p.p.s.a. termin na wniesienie skargi nie został zachowany. WSA przyjął ponadto, że "z akt administracyjnych sprawy wynika brak potwierdzenia pouczenia strony o możliwości wniesienia odwołania do Kolegium na decyzję organu, a zatem sprawa dotycząca decyzji organu z dnia 15 października 2022 r. nadal nie została zakończona i powinna być prowadzona przez organy orzekające w sprawie zgodnie z przepisami k.p.a."
Na wstępie należy podkreślić, że odrzucenie skargi z powodu wniesienia jej po terminie może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny naruszenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Jakiekolwiek braki w ustaleniach faktycznych w tym zakresie nie mogą obciążać strony skarżącej, taka bowiem okoliczność oznaczałaby nieuprawnione ograniczenie wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (tak też NSA w postanowieniach: z dnia 4 września 2015 r., II GSK 1772/15, z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1229/16).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co słusznie zauważył Sąd I instancji, przedmiotem niniejszego postępowania jest czynność materialno-techniczna organu dotycząca wpisu do prawa jazdy daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami o wskazanych we wniosku kategoriach, które to uprawnienia były wcześniej uzyskane przez skarżącego bezterminowo. Za prawidłowy i utrwalony w judykaturze należy uznać pogląd, iż wskazana czynność stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa administracyjnego, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., gdyż ma ona bez wątpienia charakter władczy i rozstrzyga indywidualną sprawę konkretnego podmiotu. Wpływa ona bowiem na prawa i obowiązki skarżącego, stanowiąc władczą konkretyzację materialnego prawa administracyjnego w przedmiocie przyznanych podmiotowi uprawnień do kierowania pojazdami.
W związku z tym, zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie 30 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Kierując się przytoczoną regulacją, niezrozumiała dla Naczelnego Sądu Administracyjnego jest argumentacja zawarta w zaskarżonym postanowieniu, w której Sąd I instancji stanął na stanowisku, iż skarżącemu przysługiwało w niniejszej sprawie prawo wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu II instancji. Jeżeli bowiem przyjęto na wstępie, że skarżona w sprawie jest czynność organu, niezasadnym wydaje się być wskazywanie na zwykły tryb odwoławczy przewidziany w postępowaniu administracyjnym, w którym wydawane są decyzje administracyjne.
Uzasadnienie Sądu I instancji zawiera wiele wewnętrznych sprzeczności, począwszy od wskazania na str. 2 tego uzasadnienia prawidłowej daty wniesienia skargi ("O treści zaskarżonej decyzji skarżący dowiedział się w dniu 15 października 2021 r. /.../ Zatem skarga powinna zostać wniesiona w terminie 30 dni, licząc od tej daty, tj. do 15 grudnia 2021 r."), poprzez przyjęcie możliwości wniesienia odwołania od czynności materialno-technicznej, aż do wskazania na końcu uzasadnienia, że w ocenie Sądu "sprawa dotycząca decyzji organu z dnia 15.10.2022 r. nadal nie została zakończona /.../" – na wstępie już bowiem podkreślono, że rozpoznawana sprawa dotyczy czynności organu administracji publicznej, nie zaś wydanej decyzji administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec prawidłowości ugruntowanego stanowiskiem judykatury poglądu, iż czynność polegająca na wprowadzeniu w dokumencie prawa jazdy wpisu określającego termin ważności nadanych już uprzednio mocą decyzji uprawnień do kierowania pojazdami określonych kategorii, stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dopuszczalność wniesienia skargi na taką czynność została wyraźnie przewidziana w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W konsekwencji termin do wniesienia skargi na tę czynność należy odczytywać po myśli art. 53 § 2 p.p.s.a. i wynosi on – jak wskazano powyżej – 30 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Skoro zatem, przy ustalaniu dopuszczalnego terminu na wniesienie w niniejszej sprawie skargi, WSA kierował się wskazaną normą prawną z art. 53 § 2 p.p.s.a., zasadnym wydaje się być odniesienie się w uzasadnieniu wydanego orzeczenia do całej treści przywołanego przepisu.
Ustawodawca wprost w treści tego przepisu przewidział, że Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę (art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie WSA w ogóle nie sięgnął do dyspozycji przytoczonej normy i nie dokonał żadnej analizy stanu faktycznego w tym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby Sąd I instancji w ogóle poczynił jakiekolwiek rozważania przedmiotowej kwestii.
W świetle przedstawionych okoliczności sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odrzucenie skargi na obecnym etapie postępowania, a nadto w oparciu o przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentację, jest co najmniej przedwczesne i jako takie winno podlegać uchyleniu. Rozpoznając sprawę ponownie w tym zakresie, Sąd I instancji uwzględni wskazane powyżej uwagi NSA i zwróci uwagę na zaakcentowane w niniejszym postanowieniu uchybienia.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.