Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. o sygn. akt III SA/Po 947/15, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014.
I
Sąd wskazał, że R. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 r. referendarz sądowy WSA w P. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie tym, iż zapewnienia skarżącego o nieposiadaniu żadnego źródła dochodu, zadłużeniu i bezdomności nie zostały poparte żadnymi dowodami. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazuje inicjatywy w próbie dokładnego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej i bez odpowiedzi pozostawił wezwanie do uzupełnienia, zawartego w formularzu wniosku o prawo pomocy, oświadczenia majątkowego, które budziło wątpliwości i okazało się niewystarczające do dokonania obiektywnej oceny sytuacji materialnej skarżącego.
Na powyższe postanowienie R. P. wniósł sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, jako niezgodnego z stanem faktycznym i prawnym. Wnioskodawca konsekwentnie nie ustosunkował się do treści wezwania obejmującego uzupełnienie oświadczenia majątkowego.
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Sprawa przyznania prawa pomocy po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, rozpatrywana jest zatem od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Sąd I instancji stwierdził, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, w konsekwencji czego przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy, nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Sąd wskazał, że zwolnienie od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe.
W ocenie WSA, skarżący nie wykazał ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego, zaś jego ogólnikowe twierdzenia o korzystaniu z noclegowi dla bezdomnych oraz jadłodajni Caritasu, Sąd uznał za równoważne z odmową przedstawienia dokładnych informacji o sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. W świetle faktów znanych Sądowi z urzędu, oświadczenie majątkowe skarżącego budzi wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. W toku rozpoznawania przez sądy administracyjne licznych skarg oraz wniosków o przyznanie prawa pomocy ujawniono bowiem, że R. P. występuje jako reprezentant i udziałowiec, co najmniej czterech spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (A." Spółka z o.o., A.-Z. Spółka z o.o., A. Spółka z o.o. oraz Ś. Spółka z o.o.). Oświadczenie majątkowe skarżącego, które nie zostało poparte dowodami z dokumentów nie stanowi zatem właściwej podstawy dla przeprowadzenia oceny zdolności płatniczych strony postępowania, wobec czego WSA uznał je za niepełne i stwierdził, że nie uzasadnia ono zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych bądź pokrycia ze środków publicznych kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika z urzędu. Zdaniem Sądu I instancji, na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy.
II
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P., domagając się jego uchylenia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym oraz zwolnienia go z opłat i Kostów sądowych w całości, z uwagi na pogorszenie jego sytuacji finansowej.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że R. P. ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wobec czego Sąd zasadnie rozpoznał jego wniosek na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Kontrolowane postanowienie odpowiada prawu.
Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, wnioskodawca jest obowiązany złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów (por. wezwanie k. 31 akt sądowych), którego to wezwania skarżący nie wykonał i żadnych dokumentów nie przedstawił. Podobnie rzecz ma się ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2016 r., do którego wnioskodawca również nie załączył dokumentów.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że WSA w P. zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji R. P. uchylił się także w zażaleniu wniesionym do NSA, a skoro tak, to podważenie oceny Sądu I instancji wyrażonej w kontrolowanym postanowieniu nie było możliwe.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.