Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 539/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Następnie w dniu 28 października 2010 r. pełnomocnik skarżącej – M. P. złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz doręczenie jego odpisu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w K. z dnia 28 października 2010 r. pełnomocnik został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 złotych za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. M. P. zaskarżył to zarządzenie zażaleniem z dnia 8 listopada 2010 r., jednak Naczelny Sąd Administracyjny oddalił to zażalenie postanowieniem z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 51/11. W związku z powyższym oraz z faktem, że w piśmie z dnia 8 listopada 2010 r. określonym jako "zażalenie" zawarty został również wniosek pełnomocnika o przyznanie skarżącej prawa pomocy, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. zarządził doręczenie pełnomocnikowi J. P. formularza urzędowego PPF i zobowiązanie do złożenia wypełnionego formularza w terminie 7 dni, licząc od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pismo z dnia 11 maja 2011 r. wzywające do wykonania zarządzenia wraz z formularzem PPF zostało doręczone M. P., jako pełnomocnikowi skarżącej, w dniu 18 maja 2011 r. (k. 97 akt sądowych).
Wobec bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego do nadesłania wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 539/10 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Po wniesieniu sprzeciwu (pismo z dnia 27 czerwca 2011 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem błędnie nazwanym zarządzeniem pozostawił wniosek J. P. bez rozpoznania, wskazując, że zgodnie z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie pozostawia się bez rozpoznania. Skoro skarżąca nie złożyła wypełnionego formularza PPF w wyznaczonym terminie, należało zarządzić o pozostawieniu jej wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Zażalenie na to zarządzenie wniósł w imieniu J. P., jej syn M. P., wyrażając żal co do skutków prowadzonego w tej sprawie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru.
W myśl art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania.
Zauważyć należy, że gdy pozostawienie wniosku bez rozpoznania następuje w drodze zarządzenia referendarza (art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a.), na które został wniesiony sprzeciw, to zarządzenie takie traci moc i jak wynika z art. 260 zd. 1 p.p.s.a., wówczas sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 260 zd. 2 p.p.s.a. na postanowienie przysługuje zażalenie. Treść regulacji zawartej w art. 260 p.p.s.a. wskazuje, że po złożeniu sprzeciwu, bez względu na to czy dotyczy on zarządzenia, czy postanowienia, rozstrzygnięcia te tracą moc, a Sąd rozpoznając sprawę wskutek złożonego sprzeciwu wydaje postanowienie. Sprzeciw jest specyficznym środkiem prawnym związanym z wprowadzeniem do sądownictwa administracyjnego instytucji referendarza sądowego, któremu przyznano uprawnienia do orzekania w sprawach prawa pomocy i służy jedynie od wydawanych przez niego zarządzeń i postanowień (por. post.
NSA z dnia 26 kwietnia 2004 r., FZ 58/04, opubl. ONSAiWSA 2004/1/16 z glosą aprobującą A. Skoczylasa opubl. OSP 2004/11, p. 137). Zatem wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy przez sąd. W takiej sytuacji sprawa jest rozpoznawana od początku, jednakże przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Taka regulacja – zawarta w art. 260 p.p.s.a. – oznacza, iż po wniesieniu sprzeciwu od zarządzenia wydanego przez referendarza, w sytuacji gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, sąd rozpoznający tę sprawę w powyższym zakresie nie może wydać zarządzenia w oparciu o art. 257 p.p.s.a., lecz postanowienie, którym pozostawia wniosek bez rozpoznania. Za powyższą argumentacją przemawia także treść art. 16 § 2 i 3 p.p.s.a., z których wynika, że na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej (wyjątki z art. 14a p.p.s.a. i art. 22 p.p.s.a. nie mają w niniejszej sprawie zastosowania), natomiast zarządzenie poza rozprawą wydaje przewodniczący.
Z regulacji zawartych w art. 49 p.p.s.a. oraz w § 35 ust. 1 i § 36 ust. 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych wydanego na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. (Dz. U. Nr 169, poz. 1646) wynika, że zarządzenie poza przewodniczącym, ale zawsze poza rozprawą, może wydać sędzia sprawozdawca. Tym samym nie jest możliwe wydanie przez sąd na posiedzeniu niejawnym zarządzenia. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w trybie przewidzianym w art. 260 p.p.s.a., zastosował wadliwą formę rozstrzygnięcia, błędnie określając wydane postanowienie zarządzeniem. To uchybienie Sądu nie miało jednak wpływu na rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionego przez stronę środka zaskarżenia, prawidłowo określonego jako zażalenie, a także na ostateczny wynik sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika bowiem, że zostało ono wydane w istocie przez Sąd orzekający w składzie jednoosobowym po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, a przedmiotem rozstrzygnięcia był wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu.
Zatem nadanie przez Sąd wydanemu na posiedzeniu niejawnym rozstrzygnięciu wadliwej formy zarządzenia nie może podważyć zasady, że rozstrzygnięcie to w istocie rzeczy jest postanowieniem sądu, o jakim mowa w art. 260 p.p.s.a. W tej sytuacji brak też podstaw do przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
W tej sytuacji wymagało zatem oceny czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I OPS 1/08, publ. ONSAiWSA 2008, z. 5, poz.
74) niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, jak to miało miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 p.p.s.a., który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik skarżącej, mimo doręczenia mu formularza urzędowego PPF i zobowiązania do jego wypełnienia oraz złożenia w wyznaczonym terminie, nie nadesłał tegoż dokumentu.
Postępowanie sądowe, w tym także postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, jest postępowaniem sformalizowanym, gdyż ustawodawca uzależnił możliwość rozpoznania wniosku od sporządzenia go we wskazanej przepisami formie. W tej sytuacji wobec dyspozycji art. 257 p.p.s.a. zasadnie pozostawiono wniosek skarżącej bez rozpoznania. Należy wskazać, że argumentacja zawarta w zażaleniu pozostaje bez znaczenia dla oceny trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia Sądu, bowiem nie kwestionuje ona okoliczności uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku. Natomiast pozostawienie bez rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy we właściwej formie.
Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.